گوتار

گەهاندن و وەرگرتنا پێزانینێ د ناڤبەرا ژبەرکرن و هزرکرنێدە

زەکى ئەبابەکر سەرۆکانى

12-06-2012
داهێنان د پێشکێشکرنا گەهاندنا پێزانینێ و وانەگۆتنێدە ، نە تنێ ل سەر ڕەهوانییا ئاخفتنێ دمینت، کا چەوا نە تنێ ل سەر کۆمکرنا پێزانینان ژى دڕاوەستت، و نە گرێدایى سەرۆسیمایێن ماموستایییە و چ پەیوەندى ب جورێ سەرەدەرییا ماموستایى دگەل قۆتابییان نینە. بەلکو گڤاشتنا وێ هزر و ڕەوشەنبیرییێیە ئەوا ماموستا د ناڤدە دژیت، و وێ تاما تایبەتە یا ماموستا ددتە بابەتى، و وى ڕەفتارێ جوانە یێ ماموستا دگەل خوە دبتە د ژۆرا پۆلێڤە. و هەر ژ ڤى جورێ گڤاشتنێ ماموستایێ زیرەک و چالاک پێکدهێت و ب ئاسانى پێزانینان دگەهینتە قۆتابییان ل دور وى بابەتێ وى بڤێت.
ڕاستى ئەڤرۆ مە بڤێت و مە نەڤێت کەتوارێ مە یێ خرابە ژ بۆ گەهاندن و وەرگرتنا پێزانینێ. و گەلەک جاران گەنگەشە و کێشڤەکێِش ل دور ڤێ پرسێ دهێتە کرن، لێ د داویێدا هەر کەسەک ل دووڤ دیتنا خوە بناسان بۆ وى لایى دبت یێ کو د هزرا ویدە ڕێگر ژ بۆ گەهاندن و وەرگرتنا پێزانینێ.
د ناڤ ئەڤان دیتناندە دیتنەکا گەلەک گرنگ هەیە دەربرینێ ژ ڤێ کیشەیێ دکت نەمازە دناڤبەرا ماموستایى و قوتابیدە، چونکو ئەم ماموستا ژى گەلەک تێکەلى قوتابییان دبن، بریارێ ددن ژبەرکرنا زێدە و دوورى تێگەهشتنێ و هزرکرنێ کارێ داهێنان و نوودیتنێ د ناڤ مێشکیدە دگوژت. ئەڤ کێشەیا ژێگۆتى یا بوویە جهێ نالینا پترییا قوتابخانێن مە ل کوردستانێ، بەلکو هندەک ماموستا ب خوە ژى ژ قوتابییێ خوە ڕازى نابن ئەگەر ئەو یا د پەرتۆکێدە هاتى ل سەر تێنڤیسا ئەزموونان کوپى نەکت! هەر وەکو دێ بێژى حەرامە و گونەهکارییەکا مەزنە ئەگەر قوتابییەک بچەکێ ژ هزرا خوە ژى دارێژتە سەر کاغەزا ئەزموونان!! و دسەر ڤێ هەمییێ ڕا دێ بینى ماموستایێ ژبەرکرنێ دێ بێژتە قۆتابیێ بەلەنگاز بۆ خوە بخوینە یانژى تو دەرباز نابى! و تشتێ مرۆڤ پتر پێ مەندەهۆش دبت ئەڤەیە قۆتابى ب خوە ژى د داویێدا دگەهتە ڕاستییەکا هزرکرى کو قۆناغا ئەڤ سالە پەیوەندى ب سالا بهێتڤە نینە ژ بەر کو هەر قوناغەکێ ئاوایێ ژبەرکرنا خوە هەیە، لەوما دى بینى قوتابییێ مە قۆناغا زانکۆیێ ژى ب داوى دهینت هێشتا چاڤێ وى یێ ل بەر دەستێ هندەک کەسێن دى کو تشتەکى داخوازکرى ژێڕا بنڤیست.
ژبەرکرن یا باشە ل دەڤ قۆتابى هەبت، ئەگەر جهێ تێگەهشتنێ و هزرکرنێ د ناڤ خانەیێن مێشکیدە داگیر نەکت، چونکو ئەم ئینکار ناکن کو گەلەک بابەتێن خواندنێ پێتدڤییە بێنە ژبەرکرن. بەلێ دگەل ڤێ ژبەرکرنێ دڤێت تێگەهشتن هەبت. و ئەوێ بەردەوام ژبەرکرنێ کاربینت، ئەو چو جاران نکارت هزرا خوە بکت و نەشێت دوو ڕێزکێن نڤێسینێ ژى ژ دەڤ خوە بنڤیست.
ئەڤرۆ ل جیهانێ پێلەکا مەزن یا دهێتە هاژۆتن ژ بۆ کێمکرنا پرۆسیسا ژبەرکرنێ بەرامبەرى پرۆسێسا تێگەهشتنێ و هزرکرنێ. بەلکو گازندە و تیرێن رەخنەگرتنێ ژى دهێنە هاڤێتن بۆ وى کەسێ گەهاندن و وەرگرتنا پێزانینان تنێ ب پرۆسێسا ژبەرکرنێڤە گرێدت. لەوما ژ ڤەڕێژا ڤى هەمییێ سێ سەمتێن سەرەکى دەربارەى ڤێ پرسێ ل جیهانێ پەیدابوون .
ئێک: دوورکەفتن ژ پرۆسێسا ژبەرکرنێ، و گەلەک گرنگى دان ب تێگەهشتن و هزرکرنێ د بیاڤێ وەرگرتن و گەهاندنا پێزانیناندە، هەر وەکو ل ویلایەتێن ئێکگرتى دهێتە کارهینان لەو دبێژنێ ( سەمتێ ئەمریکى).
دوو:گەلەک گرنگى دان ب پرۆسێسا ژبەرکرنێ حەتا هندەک جاران جهێ هزرکرن و تێگەهشتنێ ژى د ناڤ مێشکیدە دهێتە گرتن، هەر وەکو ل جیهانا ئیسلامى دهێتە کارهینان .
سێ:گەلەک گرنگى دان ب تێگەهشتن و هزرکرنێ، دگەل پاراستنا مافێ ژبەرکرنێ د ناڤ خانەیێن مێشکیدە، هەر وەکو ل ژاپونێ دهێتە کارهینان، لەو دبێژنێ ( سەمتێ یابانى ) .
ل ڤێدەرێ من دڤێت ئاماژێ ب سەمتێ دووێ بدم و بدمە دیارکرن کو ئەڤا نهو ل جیهانا ئیسلامى دهێتە کارهینان نە ئەو سەمتە یێ قورئانێ بەحس ژێ کرى!، ئەگەر مرۆڤ د ناڤ کووراتییا ئایەتێن قورئانێدە بچتە خوارێ دێ بینت کو قورئان ب خوە ژى بەرێ مروڤى ددتە تێکەهشتن وهزرکرنێ، دگەل ژبەرکرنێ. ئەز دبینم باشترین بەلگە ل سەر ڤێ پرسێ ئەڤ ئایەتەیە ئەوا د سورەتێ (ێ: 29 ) دا هاتى ل دەمێ دبێژت: (( کتابٌ ڕنزلناهٌ إلیکَ مبارکٌ لیدبروا ءایاتهِ و لیتژکرَ ڕُولوا الڕلباب)) ئانکو:ئەڤ قورئانە مە بۆ تە ئینایە خوارێ بەرەکەت د خواندنا وێدا هەیە و دا هزرێن خوە تێدە بدنە کارى و دا خودانێن مێشکێن ساخلەم ژى بیرا خوە لێ بینن و ل دووڤ بچن. بەرێ خوە بدێ چەوا ژ مە هاتە خواستن ئەم هزرێن خوە د قورئانێدە بکن!. و گەلەک ئایەتێن دى ژى هەنە د قورئانێدە بەرێ مرۆڤى پتر ددنە هزرکرن و تێگەهشتنێ. و باشى من دڤێت بێژمە تە ڤێ ئایەتێ ژى بخوینە (( إنا نحنُ نزلنا الژِکرَ وإنا لهُ لحافڤون )) (سورەالحجر :9 ) ئانکو: ڕاستى مە ئەڤ قورئانە ئینایە خوارێ، ڕاستى هەر ئەم دێ پارێزن. ڤێجا هزرا خوە باش د هەردوو ئایەتاندە بکە، یا ئێکێ ژ مە دخوازت ئەم هزرکرنێ کاربینن و یا دووێ پاراستنا قورئانێ نەهێلا ب هیڤییا مەڤە!. ڤێجا ئەز نوزانم ئەڤا نهو ل جیهانا ئیسلامى دهێتە کارهینان ژ کیڤە پەیدابووە، بەلێ هەر هزرا من بۆ هندێ دچت وەکو هندەک ڤەکۆلەر دبێژن هێشتا ئەڤە بەرماییکێن وێ لۆژیکا یونانینە ئەوا موسلمان د چەرخێن بۆریدە پێ داغباربووین، و هەتا ئەڤرۆ ژى هێشتا ئەم یێ خووکا ڤێ چەندێ ددن، د دەمەکێدە ئەوروپا ئەڤ لۆژیکە دهەژمارت میراتەکێ کێم ئەندام دڤێت چارەسەرى بۆ بێتە کرن.
ژ بەر ڤێ یەکێ، ئەگەر تو قوتابییەکێ ڕۆژئاڤایى دگەل قوتابییەکێ ڕۆژهەلاتى کوم بکى، و باشى پرسیارەکا پێتدڤى ب هزرکرنێ هەبت ژ هەردووان بکى. قوتابییێ ڕۆژئاڤایى دێ زووتر بەرسڤێ دت! چونکو خواندنا وى ئەو وسا یێ فێرکرى ئەو گەلەک هزرکرنێ کاربینت، و خواندن ل ڕۆژئاڤا پتر ئاڤاکرییە ل سەر ڕێکێن هزرکرنێ، د دەمەکێدە کو بیردانکا قوتابیى ڕۆژهەلاتى ب هێزترە ژ یێ ڕۆژئاڤایى، چونکو وى پتر ژبەرکرن د خواندنا خوە دە کارئینایە. ل دەمێ ئەم ڤێ چەندێ دبێژن ڕامانا هندێ نا دت ژبەرکرنێ چو مفا تێدە نینە، نەخێر، چونکو گەلەک زانست هەنە ژبەرکرنێ دخوازن وەکو زانستێن خواندنێن قورئانێ ( علم القراءات القرآنیە )، زانستێن نوژدارییێ، و دیرۆک و جوگرافییا…هتد. بەلکو یا مە دڤێت ئەم بگەهینن ئەوە کو پرۆسێسا ژبەرکرنێ مێشکێ قوتابى داگیر نەکت، و بلا هەر پرۆسێسەک د جهێ خوە دە کاربێت. ل یابانێ قوتابى کۆمەکا مەزن ژ پێزانینان ژبەردکن بەلێ د داوییدە ب چەند ڕێکێن ئیستراتیجیێن مەرەمدایى ئەو دزانن کا دێ چەوا ئەڤان پێزانینان کنە خانە خانە، و دەرگەه دەرگەه،و پلە پلە، دا باشى بزانن کا چ پەیوەندى و گرێدان دناڤبەرا واندە هەیە ژ بۆ پتر مفا وەرگرتنێ.
ڤێجا ئەڤ ژبەرکرنا زێدە، ئەوا ژ سینۆرێ خوە دەرکەفتى گەلەک زییان گەهاندنە مە، لەو دەم هات ئەم هەول بدن دەرگەهى ل شێوازەکێ نوو ڤەکن ژ بۆ وەرگرتن و گەهاندنا پێزانینێ، کو یێ ئاڤاکرى بت ل سەر شرۆڤەکرن و هزرکرنەکا کوور بۆ هەموو پرسیارێن دکەڤنە بەر سینگێ مە، هەر وسا ئەڤ دەرگەهە ببتە گرێدانەکا موکم دناڤبەرا پێزانێن بەلاڤبوویدە، دا ئەم بکارن د داوییدە پێزانینێن خوە د لەشەکێ زانستیدە کاربینن.
ژ ئەوان ئاریشێن ژبەرکرنێ د دووڤ خوە ڕا هێلایین، ئەوە کو قوتابییێ مە هەتا قوناغا ئامادەیى ژى ب داوى دهینت، نکارت دارشتنەکا ڕێک و پێک بنڤێست! نە ب زمانێ کوردى و نە ژى ب عەرەبى، ئەڤە ژى ئێک ژ بەرهەمێن ژبەرکرنا کۆرەیە ئەوا مە پشتا خوە پێ گەرم کرى، و پاشى قوتابییێ مە ژى د ڕێکا مە ڕا ئەڤ ژبەرکرنە ل دەڤ خوە هەمبێز کرى ل دەمێ خوە هێلایە ب هیڤییا دارشتنێن چوکەر ڤە! ئەوێن ب دەستێ هندەک پسپۆرێن ڕێیا ژبەرکرنێ هاتینە نڤێسین.
دیسان ژ زییانێن ژبەرکرنێ، قوتابییێ مە خودانێ ئێک دیتنێیە! دەربارەى هەر بابەتەکێ بکەڤتە بەر سینگێ وى. چونکو ئەو دیتن ئەوە یا ئەوى ژبەرکرى، و ڕۆژەکێ تنێ ژى کاودانان نەهێلایە ئەو هزرێن خوە بکت دا بزانت هندەک دیتنێن دى ژى هەنە ژ بلى دیتنا ل دەف وى هەى.
هەر وسا قوتابیێ مە ئەڤرۆ گەلەک گرێدایى سوزدارییێیە، چونکو هەمى دەمان سوزدارییا وى دهاتە لڤاندن نە کو مێشکێ وى، و وسا هاتبوو فێرکرن ئەگەر ماموستایى تشتەک گۆت دڤێت ئێکسەر ئەو بێژت، بەلێ، چو جاران ڕێ بۆ وى نە هاتە دان بێژت من دیتنەکا دى یا هەى، یان ئەز دبینم ئەڤە ڕێیەکە ژ ڕێیێن چارەسەرکرنێ، بەلکو هەر یا گۆتییە ماموستایێ خوە بەلێ، چونکو مەزناهییا ماموستایى هند ڕێ نە دایە چاڤێن وى بەرێ خوە وەرگێڕتە چو چارەسەریێن دى، و ڕێزگرتنا زێدە ئەوا دڤێت ماموستایى هەبت نە هێلایە مێشکێ وى هزرێ د ڕێیەکا دیدە بکت، و سوزدارییا وى هەمى دەما وژدانا وى دلڤینت و دبێژتێ ما تو بێژى ماموستا خەلەت ببت، د داوییێدا هزرا وى ژ چارچۆڤەیێ ماموستاى وینەکرى نا دەرکەڤت! لەو ئەو دوو مرۆڤن بەلێ ئێک هزرێ دئازرینن. ئەمریکى د گۆتنەکا خوە دە دبێژن ( ئەگەر هەمى دەمان تە گۆتە هەڤالێ خوە، ئەرێ ئەرێ، ئەو هینگێ ئێک ژ هەوە زێدەیە ).
هەر ژ زیانانە، ئەڤرۆ ماموستایێ ژبەرکرن کریە ڕێیا خوە ئێک ڕەنگێ سەرەدەریێ دگەل هەمى تەخێن جڤاکى کاردهینت، دێ بینى ل دەمێ بۆ هندەک مرۆڤێن تێگەهشتى دپەیڤت ئەوان پێزانینان دهینت ئەوێن ژبەرکرین، و ل دەمێ دگەل هندەک زارۆکان دئاخڤت هەمان پێزانینان کاردهینت! جوداهییێ ناکت دناڤبەرا مێشکێ مەزنى و زارۆکیدە. ل دەڤ وى ژبەرکرن چارەسەرییە ڤێجا چ مەزن یان ژى بچووک.
د داویێدە من دڤێت بێژم ئەڤرۆ تەکنولۆژییایێ چو پێزانین نە هێلاینە نخامتى، بەلکو پێشکێشکرینە بۆ هەر کەسێ بڤێت ب دەست خوەڤە بینت. بەلێ تشتێ ئەڤرۆ نخامتى و نە ل بەر چاڤ، ئەوە کا دێ چەوا پەیوەندییێ و گرێدانێ دناڤبەرا ئەڤان پێزانینێن بەردەست ئاشکەراکى دا بکارى پتر مفاى ژێ وەرگرى، یان تشتەکێ نوو ل سەر ئاڤا کى. لەو ئەڤرۆ دەم هات ئەم ئازادییێ بدنە قۆتابیێن خوە بلا هزرا خوە ل سەر کاغەزێ داڕێژن، دا خانەیێن هزرکرنێ وەرارێ ژ خوە بدن و نە میننە ڕاوەستیاى.

بابه‌تێن په‌یوه‌ندی دار

زر الذهاب إلى الأعلى
إغلاق