ئایا مه‌ پێویستی بزمانه‌ك یه‌كگرتی كوردی هه‌یه‌؟

د. شه‌عبان مزوری

ئه‌ز دوزانم كو ئه‌ڤه‌ بابه‌ته‌ك پر هه‌ستیاره‌ وه‌ك هه‌می ره‌وشا هه‌ستیارا رۆژهه‌لاتا ناڤین له‌وما من دڤێت كه‌سه‌ك خوه‌ ب هه‌ستیاریێ نه‌ ترسینیت و ئه‌م دناڤ هه‌ستیاریێدا مه‌زن بوین له‌وما بومن بخوه‌ ئیمونیتێته‌ك بهێز دوروست بویه‌ به‌رامبه‌ر هه‌می جورێن هه‌ستیاریا. ئه‌ز دخوازم كه‌سێن هه‌ستیار ڤی بابه‌تی نه‌خوینن و سه‌رێ خوه‌ نه‌ ئێشینن. پرسا دورستكرنا زمانه‌ك یه‌كگرتی كوردی وه‌ك هه‌ولێن روسا، فره‌نسیا، ئه‌لمانیا …. هتد ژ نه‌ته‌وێن زلهێز تینه‌ بیرا من كو دخواستن زمانه‌ك جێگر ببینن بو ئنگلیزی، سه‌رئه‌نجاما ڤان هه‌ولا زمانێ ئه‌سپیرانتورا دوروست بو، لێ وه‌ك بومه‌ هه‌میا زانایه‌ ئه‌ڤان هه‌ولا سه‌رنه‌گرت و ئنگلیزی بپروسێسا گلۆبالیزمێ را ئێدی بو زمانه‌ك جیهانی.

په‌یداكرنا زمانه‌ك یه‌كگرتی كوردی بباوه‌ریا من ده‌م بسه‌رچو و بهیچ سه‌رده‌مه‌كی زمانه‌ك كوردی یه‌رگرتی دوروست نابیت، له‌وما دڤێت ئه‌م لچاره‌سه‌ریێ بگه‌رین. ژ ئه‌فرینێ هه‌یا كه‌رمانشاهێ خه‌لك خوه‌ كورد بناڤ دكه‌ت، لێ دڤێت ئه‌‌م راشكاوانه‌ بێژن نه‌ خه‌لكێ ئه‌فرینێ دخه‌لكێ كه‌رمانشا دگه‌هیت و نه‌ خه‌لكێ كه‌رمانشا د خه‌لكێ ئه‌فرینێ دگه‌هیت، نه‌ زازا د هه‌وره‌مانیا دگه‌هن، نه‌ هه‌وره‌مانی د فه‌یلیا دگه‌هن، نه‌ فه‌یلی د شنگالیا دگه‌هن، نه‌ شنگالی د لورا دگه‌هن……هتد. د ره‌وشه‌ك بڤی شێوه‌یدا هیڤیا زمانه‌ك یه‌كگرتی زۆر دووره‌ ژ راستیێ.

بموخابنیڤه‌ دبێژم كو هه‌یا ئه‌ڤرو پرانیا هه‌را زۆرا كوردا خوه‌زی و راستیا ژیانێ  نا خوازن ژهه‌ڤ جوداكه‌ن و تا رادده‌كێ پرسا زمانێ كوردی وه‌ك هه‌ركێشه‌ك دن ژبو گه‌له‌كا بویه‌ تابو و نابیت ده‌ست تێوه‌رده‌ن چونكه‌ مالا كوردیا ژ هه‌ڤ هه‌لوه‌شیای دێ پتر ئێته‌ هه‌لوه‌شاندن. لێ جڤاكه‌ك ‌ هه‌می ژیانا خوه‌ لسه‌ر مینا وه‌ك مریشكێ كورك ببه، لێ جودایی ژ كورك بونا مریشكێ ئه‌ڤ جڤاكه‌ نه‌وێریت رابیت دا مین پێڤه‌ نه‌ته‌قن، ئه‌ڤ سه‌ره‌ده‌ریه‌ یه‌ كو بیاڤێ هزركرنێ لمه‌ ته‌نگ دكه‌ت.

دبیت گه‌له‌ك كه‌س بێژن زمان یه‌ك ژ مه‌رجێن ده‌وله‌تبونێ یه‌، لێ نه‌ راسته‌ پر ده‌وله‌ت هه‌نه‌ كو زمانێ خه‌لكی وی وه‌لاتی نه ‌زمانێ فه‌رمی یێ ده‌وله‌تێ یه‌ و نه‌ زمانێ په‌روه‌ردێ یه‌. وه‌ك نمونه‌ هه‌می وه‌لاتێن ئه‌مریكا لاتین، پرانیا وه‌لاتێن ئه‌فریقا و هنده‌ك وه‌لاتێن ئاسیا. ژبو خه‌لكێ پرانیا ڤان وه‌لاتێن خوه‌ندن بزمانێ‌ بیانی‌ بویه‌ جهێ سه‌ركه‌فتنا وان، ده‌ما تو ئنگلیزی، فره‌نسی، سپانی یان روسی بزانی تو راسته‌و خوه‌ لگور زه‌نگینیا وی زمانی دبی خوه‌دی په‌رتوكخانه‌ك مه‌زن و باشترین ئاسانكاریه‌ ژبو پێشڤه‌چونا جڤاكی و زانستی. بدیتنا من بریارده‌رێن عه‌ره‌با ده‌ربه‌ك هه‌ر مه‌زن ل خه‌لكێ خوه‌ خست ده‌ما زمانێ عه‌ره‌بی كریه‌ بنگه‌هێ سه‌ره‌كی ژبو په‌روه‌ردێ و هه‌می زانستێن جڤاكی و سروشتی. 

ژبو یه‌كگرتنا كوردا و پاراستنا وێ ڤیان و دلسوزیا هه‌ی ل ناڤبه‌را كورده‌ك ئه‌فرینی و كه‌رمانشاهی، یانژی كورده‌ك موشی و خانه‌قینی، هه‌روه‌سا پاراستنا یه‌كیتیا خاكێ بناڤێ كوردستان دڤێت زمانه‌ك بیانی ببیته‌ زمانێ فه‌رمی یێ په‌روه‌ردێ و داموده‌زگه‌هێن میری. ئه‌م كورد ئێدی نابیت سه‌رقالێ هندێ بین سورمانجیه‌كێ په‌یداكه‌ین كو ئه‌م هه‌می دوزانین دره‌وه‌ و هه‌ما خوه‌ پێ دخاپینین، لێ ئه‌گه‌ر مه‌ سورمانجیژی دوروست كر، باشه‌ زازایێ، هه‌وره‌مانی، كه‌لهوری، فه‌یلی….هتد، ئه‌و دێ كویڤه‌ چن؟ بهه‌می باوه‌ریا خوه‌ دبێژم زمانه‌ك كوردی یه‌كگرتی ئه‌سته‌مه‌ و نمونه‌ك بچویك ژبو ڤێ یه‌كێ به‌ریا سێ هه‌فتیا ل دهوكێ بوم سمیناره‌ك ل هولا یه‌كیتیا نڤیسه‌رێن دهوكێ هه‌بو ئه‌ڤ تێكسته‌ هاتبو نڤیسین ( ئێكه‌تیا نڤێسه‌رێن كورد…. یه‌كیتیا نڤیسه‌رێن كورد ) باشه‌ ئه‌گه‌ر باژه‌ره‌ك وه‌ك دهوك نڤیسه‌رێن وێ نه‌كارن لهه‌ڤ بكه‌ن لسه‌ر ناڤێ رێكخستنا خوه‌، چه‌ند ره‌نج و چه‌ند سه‌د سال دێ مه‌ پێویستی پێ هه‌بن ژبو زمانه‌ك كوردی یه‌كگرتی .

هه‌ر كه‌سێ ره‌نجه‌ك دابیت ژ بو یه‌كگرتنا زمانێ كوردی و په‌یداكرنا زمانه‌كێ ستاندارت جهێ رێزێ نه‌ و گومان ل دلپاكیا وان نینه‌ لێ ده‌م هاتیه‌ ده‌ستبه‌رداری ڤی كاری ببن چونكه‌ به‌رهه‌م نابیت، باشتره‌ هێز و شیانێن خوه‌ ته‌رخانكه‌ن ژبو كاره‌ك دن سود به‌خش ژ  بو وان بخوه‌ به‌ری جڤاكا وان.

پێشنیارا من لباشور و رۆژئاڤا كو كورد لبه‌شه‌ك ژڤان هه‌ردو پارچێن وه‌لاتی ده‌ستهه‌لاتدارن زمانێ په‌روه‌ردێ و ده‌ستهه‌لاتداریێ ئه‌ڤرو پێشیا سوبه‌ بكه‌نه‌ ئنگلیزی، وێ ده‌مێ ده‌رگه‌هێ ماسترین په‌رتوكخانا جیهانێ دهه‌می وارێن زانستیدا هه‌مبه‌ر زاروكێن مه‌ ڤه‌ددبیت و قوناغه‌كا مه‌زن ژ گلۆبالیزمێ دبرین. وه‌ك كورد هه‌ركه‌س ژمه‌ بلا به‌رده‌وام بیت لسه‌ر ده‌ڤوكا خوه‌ سترانا بێژیت، چیروكا بنڤیسیت، هوزانا ڤه‌هینیت یانژی ل كولانا لگه‌ل یه‌ك بپه‌یڤن. بكورتی و بكوردی ئه‌ڤه‌ دێ گه‌له‌ك باشتر بیت كو مروڤ بێژیت ئه‌س كورمانجم سورانی نوزانم، فه‌یلی مه‌ هه‌وره‌مانی نوزانم، زازامه‌ كه‌لهوری نوزانم؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

‎لدور Malame

Check Also

كێشه‌ نه‌ كورده‌، كوردبونه

شه‌عبان مزوری هه‌ر مروڤه‌ك لسه‌ر رویێ زه‌مینی هه‌لگرێ هنده‌ك ناسنامایه‌، واته‌ مروڤ تێ ناسین لناڤا …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.