ئه‌گه‌ر تویێ باشورێ كوردستانێ عیراقی نه‌بی تو چیی؟

د.شه‌عبان مزوری
هه‌ر تاكه‌ كه‌سه‌ك بخواسته‌كا خوه‌ به‌ یان نه‌ هه‌لگرێ هنده‌ك پێناسایه‌، یه‌ك ژوان ناسناما نه‌ته‌وی یه‌ دویه‌مین ناسناما نیشتیمانیه‌ و لكێله‌كا ڤان مه‌ هنده‌ك ناسنامێن دنژی هه‌نه‌ لێ مروڤ دكاره‌ بگهوره‌ لدویف دخوازا خوه‌، وه‌ك ئول، پیشه‌، ره‌گه‌ز…هتد. باشورێ كوردستانێ هنده‌ك دبێژن هه‌ر ژ دوروستبونا ده‌وله‌تا عیراقێ هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرو به‌شه‌ك بویه‌ ژ عیراقێ، هنده‌ك دبێژن نه‌، وه‌ك چه‌لال تاله‌بانی ل چاڤپێكه‌فتنه‌ك خوه‌ دبێژه‌ هه‌یا چه‌ند سالا پشتی راگه‌هاندنا ده‌وله‌تا عیراقێ تازه‌ بفه‌رمی باشورێ كوردستانێ بویه‌ به‌شه‌ك ژعیراقێ. من پر پێزانین نینن لسه‌ر ڤێ چه‌ندێ و دهه‌مان ده‌مدا بو من گرنگ نینه‌، چونكه‌ ئه‌ز لسه‌ر فاكته‌را كاردكه‌م، ئه‌ڤرو باشورێ كوردستانێ به‌شه‌كه‌ ژ عیراقێ، رۆژه‌ك كێم یان پتر تشته‌ك ژ ناڤه‌روكا پرسێ نا گهوریت.
ژ ناڤێ بابه‌تێ من دیاره‌، پرسا تو چیی‌؟ نه‌ تو كیی؟ تو كیی به‌رسڤ ئاسانه‌ كورده‌، كه‌سه‌ك لمن و لخوه‌ تێكنه‌ده‌ت بێژیت مانێ ل باشورێ كوردستانێ نه‌ ته‌نها كورد دژین نه‌ته‌وێن دنژی هه‌نه‌، ئه‌ڤه‌ راسته‌، لێ نڤیسینا من ته‌نها و ته‌نها ئاراسته‌ی كوردێ باشوره‌. ده‌ما پرس دكه‌م تو چیی؟ مه‌به‌ست ناسناما نیشتیمانیه‌. بمن ڤێ پرسێ ئه‌م زۆرێت تێكداین، به‌رسڤا وێ پرانیا جارا بو مه‌ هه‌میا ئالۆزیێ دوروست دكه‌. باشه ئه‌گه‌ر عیراقی بون بو مه‌ كوردێن باشور كرێتی بیت چما هنده‌ سالا مه‌ داخوازا سه‌رخوه‌بونێ نه‌كریه‌؟
هه‌لبه‌ت منژی وه‌ك گه‌له‌ك كه‌سێن خه‌لكێ باشور ژ ته‌مه‌نه‌ك پر گه‌نج ده‌ست بخه‌باتا سیاسی كریه‌ كو ئه‌ڤه‌ژی بو من وێ یه‌كێ دگه‌هینه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌ز ژی وه‌ك پرانیا خه‌لكێ مه‌ فامابام دبه‌ من خوه‌ تێكه‌لی سیاسه‌تا كوردێن باشور نه‌كربا. پرسا هه‌رده‌م بو من بێ به‌رسڤ مای ئه‌وه‌ گه‌لو ئه‌و كه‌سێن خوه‌ برێبه‌ر و سیاسه‌تمه‌دارێن باشور بناڤ دكر چ پاساو هه‌بو ژبو لگه‌ل ده‌ستهه‌لاتا ناڤه‌ندی شوینا لهه‌ڤ‌ بكه‌ن ئه‌م خستین ڤی ئاگرێ ژێرا ئه‌و دبێژن شۆره‌ش كو ژوێرانیێ زۆرتر تشته‌ك دن بومه‌ نه‌ئینایه‌.‌ باشورێ كوردستانێ ببه‌راورد لگه‌ل هه‌می پارچێن دن یێن كوردستانێ هه‌ر ژ دوروستبونا ده‌وله‌تا عیراقێ هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرو كوردان پترین مافێن خوه‌ هه‌بوینه‌. بباوه‌ریا من پێویست بو مه‌ كوردێن باشور زانیبا ژمێژدا كو هه‌ر پێشكه‌فتنه‌ك ل پارچه‌ك كوردستانێ دڤێت هنده‌ك پێشكه‌فتنا بخوه‌را بینیت ل پارچێن دن، له‌وما ئه‌گه‌ر ئه‌سته‌م نه‌بیت زۆر زه‌حمه‌ته‌ كێشا كوردا لیه‌ك پارچه‌ بئاوایه‌ك بنه‌ره‌تی بێت چاره‌سه‌ركرن چونكه‌ وه‌لاتێن دن قایل نابن و دێهێن سه‌رخه‌تێ ژبو هه‌میێ تێكده‌ن. وه‌ك مه‌ زۆر جاران دیتی. وه‌لاتێن دنیێن داسگیكه‌رێن كوردستانێ كومێن چه‌كدارێن كورد لباشورێ كوردستانێ بكارئنینا ژبو كوردێن خوه‌یه‌ن خوه‌دی هه‌لویست بنێرن باشور بده‌ستێ كوردا بده‌ن كوشتن وه‌ك سلێمان موعینی، دوكتور شاڤان…. ، هنده‌ك ژی ته‌لافتن برێیا په‌یوه‌ندیێن خوه‌ وه‌ك قاسملو، به‌شه‌ك مه‌زن ژی لبه‌ره‌یێن شه‌ری لجژی له‌شكه‌رێ عیراقێ ته‌مام ئه‌وروپا تینه‌ بیرامن و به‌ری چه‌ند سالا و هه‌یا ئه‌ڤرو ده‌ما ئیسلامیستێن توندره‌وێن خوه‌ دشینه‌ ناڤا داعش و رێكخستنێن هه‌ڤشێوه‌. ده‌وله‌ت سه‌رێ ڤان كالفام و مافیایێن شه‌ری چه‌نده‌ها جاران وارێن مه‌ هاتینه‌ كاڤل كرن، بسه‌دا هه‌زار كوشتی، بریندار و سێوی، یا ژهه‌میێ كومباختر سال بو سالێ مه‌ پتر و پتر ئاخا خوه‌ ژده‌ست دایه‌ و ستوی خارتر بوینه‌.
هه‌ر كورده‌كێ ژبو یه‌ك خوله‌ك هزر بكه‌ كو ده‌وله‌تا تورك نه‌ نه‌یارێ سه‌ره‌كی و ئه‌گه‌را هه‌می وێرانیێن هاتین سه‌رێ كوردا‌یه‌ ئه‌و هه‌ڤ سه‌نگه‌رێ توركایه‌، گرنگ نینه‌ چه‌پ یان راست، سیكوله‌ر یان ئولدار لسه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ بن لتوركیا، هه‌یا پرسگرێكا كوردا نه‌یێت چاره‌سه‌ر كرن لباكورێ كوردستانێ بمن هه‌می ره‌نگێن تێكه‌لیێ لگه‌ل ده‌وله‌تا توركی جهێ گومانێنه‌. وه‌ك ئه‌م دوزانین ئه‌ڤه‌ پتر ژ ٢٧ ساله‌ له‌شكه‌رێ توركی ده‌رباسی ناڤ خاكا عیراقێ بوی ژ سنورێ باشورێ كوردستانێ و سالانه‌ هه‌بونا خوه‌ لوێرێ خورت دكه. ٢٧ ساله‌ژی كوردێن ده‌وله‌تا تورك دوست دبێژن هاتنا توركیا بو ناڤ خاكا عیراقێ، كوشتن و زیانبه‌خشاندنا خه‌لكێ كوردێن سنوری ژبه‌ر هه‌بونا په‌كه‌كێ یه‌. لێ به‌ریا سالا ١٩٩١ په‌كه‌كه‌ لناڤا خاكا عیراقێ هه‌بو وه‌ك چه‌وا چه‌كدارێن باشور ل رۆژهه‌لات و باكور هه‌بون لێ ده‌وله‌تا تورك نه‌ دكاری وه‌ك ئه‌ڤرو وان هه‌رێما بومبه‌باران بكه‌ یانژی له‌شكه‌رێ خوه‌ بده‌هان سالا لوێرێ بنه‌جی بكه‌. ئه‌و به‌شێ باشور یێ بناڤ هاتی پاراستن ژ لایێ وه‌لاتێن رۆژئاڤاڤه‌ كو مێرخاسێن مه‌ دبێژن وان رزگاركریه‌، ئه‌ڤرو ئه‌و به‌شێ باشور ده‌وله‌تا تورك و ئیرانا داگیركه‌ر بكه‌یفا خوه‌ كوردا لێ دكوژن و مالێن وان وێران دكه‌ن. ئه‌ڤه‌ هه‌می تێكرن و ئه‌م دبێژین به‌شه‌ك ژ وه‌لاتێ مه‌ ئازاده‌، باشه‌ پیڤه‌رێن ئازادیێ چنه‌؟
بباوه‌ریا من تایبه‌تی بنه‌ما سه‌ددام حوسه‌ین لسه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ لبه‌غداد و هاتنا ئه‌مریكا بله‌شكه‌رێ خوه‌ڤه‌ بو ناڤا عیراقێ پێتڤی بو كوردێن باشور خوه‌ لگه‌ل حوكمه‌تا ناڤه‌ندی رێكخستبا و دوماهی كانێ چناڤ لێبكه‌ین نه‌گرنگه‌ ( شوره‌ش، به‌رخوه‌دان، ….) ئانیبا. ئه‌م دڤێت دعیراقه‌ك لاواز و وێراندا ده‌ستپێشخه‌رباینه‌ بئاڤاكرنا ده‌وله‌ته‌ك مه‌ده‌نی كو هه‌می كه‌سه‌كی ده‌رڤه‌ی ره‌نگ و بوچونێن وی هاولاتیه‌ك به‌رێز با، هێزێن كوردی میلیشیاتێن خوه‌ هه‌لوه‌شاندبانه‌ ژبو رێگری كربا لدوروستبونا میلیشیاتێن دن ل عیراقێ، مه‌ هه‌ولدا ب دیالوگه‌ك ڤه‌كری بێی خوه‌ بیانی نیشان بده‌ی لعیراقێ مه‌ هه‌لسوكه‌وت كربا لگه‌ل لایه‌نێن جودایێن عیراقێ، مه‌ بهه‌می هێزا خوه‌ پشتگیریا هێزێن سیكوله‌ر كربا. گه‌له‌ك كارێن دن كوردا دكاری بو بكه‌ن لێ ژبه‌ر زهنیه‌تا تالانیێ، نه‌بونا پلانه‌ك ژبو پاشه‌رۆژا خوه‌ و سه‌رگه‌رمبونا سه‌ركردێن كوردا، ره‌وشا مه‌ بو وه‌ك مروڤێ نه‌دیتی و بخوه‌ڤه‌ ر… . لده‌ستپێكێ هێزێن كوردی ده‌ست بتالانیێ كر، عیراق بهه‌می شیانا خوه‌ شه‌لاند، پیسترین دیمه‌ن بون ده‌ما لبن ناڤێن جودا مافیایێن تالانچیا دوروستكرین و بو خه‌لكێ عیراقێ ئه‌م هاتینه‌ نیشان دان ته‌نها چه‌ته‌ و جه‌رده‌. وه‌ك ئه‌م دوزانین ١٩٩٢ په‌ده‌كێ ئالا عیراقێ لسه‌ر په‌رله‌مانێ هه‌رێما كوردستانێ هه‌لدا، پشتی نه‌ما سه‌ددام گوتن نابیت ئالایێ عیراقێ ل زۆنا زه‌ر بێته‌ هه‌لدان، ئه‌ڤی كاری گه‌له‌ك ژ خه‌لكێ عیراقێ ژمه‌ دورخست، به‌شه‌ك بون نه‌یارێن مه‌، چونكه‌ ئه‌و بوهانه‌یێن كوردا بو خوه‌ دگوتن باش ساویلكیا وان مروڤا نیشان ددا، دگوتن ٣ ستێر رامانا وان ( وحده‌، حریه‌، اشتراكیه‌ ) لێ‌ راستیا وێ وه‌ك ئه‌مریكا و ئه‌وروپا هه‌ر ستێره‌ك نیشانا وه‌لاته‌كی بو ئه‌گه‌ر عه‌ره‌ب رۆژه‌كێ ببان یه‌ك، نمونه‌ ئالا مسرێ یا عبدلناسر یه‌ك ستێر بو، سوریێ هه‌یا ئه‌ڤرو دو ستێره‌. كه‌سێن به‌ری هنگی ئالا بمێژویا خوه‌ هه‌لنه‌داین چونكه‌ نه‌بون، ژنیشكه‌كێڤه‌ بو مه‌ شه‌رێ ئالا ده‌رخست وه‌ك تو بێژی هه‌می تشت هاتینه‌ چاره‌سه‌ركرن ته‌نها ئالا مایه‌. زۆانا كه‌سك به‌رده‌وام بو لسه‌ر هه‌لدانا هه‌دو ئالا وه‌ك سه‌ره‌دما پێشدا و بو مێژو ئه‌ڤ ئالا نوكه‌ هه‌ین كو هه‌زانران دره‌و بناڤێ وێ هاتین كرن كوردا ل ئه‌وروپا هه‌لددا، ٢٤ چار شاخ هه‌بون لێ ١٩٩٢ یه‌نه‌كێ كرنه‌ ٢١ شاخ ئه‌وژی گوتن ژبه‌ر نه‌ورۆزێ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
لبیرا مه‌یه‌ ناما ره‌زیلا بێ ناڤه‌روك و مفا یا په‌ده‌كێ و یه‌نه‌كێ بو نه‌ته‌وێن یه‌كگرتی شاندی لسه‌ر پرسا فیدرالیه‌تێ. پاشان هنده‌ك جاران دگوتن مه‌ فیدرالیا جوگرافی دڤێت، هنده‌ك جاران دگوتن یا مێژویی، جارجاران ژی دگوتن یا ئابوری ژبو مێژویێ دبێژم من بخوه‌ وه‌ك كورد نه‌دزانی ئه‌ڤه‌ چدبێژن. دگوتن ئالا عیراقێ ناهه‌لده‌ین لێ سه‌روكاتیا عیراقێ دكرن، بوه‌زیر به‌شداری هوكمه‌تێ دبون، سه‌رله‌شكه‌رێ عیراقێ كوردبو لێ دگوتن نابیت له‌شكه‌رێ عیراقێ بێت هه‌رێمێن میلیشیاتێن وان لێ، دگوتن پارا بده‌ن مه‌ لێ وه‌ ماف نینه‌ پرسكن ئه‌م چه‌وا دمه‌زێخین، دگوتن میلیشیاتێن وان به‌شه‌كن ژ سیسته‌ما به‌ره‌ڤانیا عیراقێ و دڤێت ژ لایێ هوكمه‌تا ناڤه‌ندی چه‌ك و پاره‌ بو بێت دابین كرن لێ نابیت به‌غداد مایێ خوه‌ د ژماره‌، پوست و پلادا بكه‌ت.
باشه‌ گه‌لو كو ئه‌ڤرو زونا زه‌ر بته‌مامی بویه‌ پاوانا توركا و زۆنا كه‌سك نیف پاوانا فارسا بومه‌ عیراق ژڤان هه‌ردو وه‌لاتێن چه‌په‌ل باشتر نینه‌؟ توركیا هه‌یا نوكه‌ بفه‌رمی دبێژه‌ هوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانا عیراقێ ( هوكمه‌تا باكورێ عیراقێ )، ئه‌ردوگانێ بابێ ئیخوانا له‌شكه‌رێ خوه‌ نه‌لڤاند ده‌ما داعش هێرشا خوه‌ به‌رفره‌كری لسه‌ر هه‌رێما كوردستانا عیراقێ، پێچه‌وانه‌ مه‌سود بارزانی گوت كو ئیران یه‌كه‌مین وه‌لات بو دهه‌وارا هه‌رێمێ هاتی، سه‌رده‌ما رێفرێندومێ ئه‌ردوگان كرێترین گوتن كرن هه‌مبه‌ر خه‌لك و تایبه‌تی ئه‌وێن خوه‌ بسه‌ركرده‌ ناسدكه‌ن لباشور. ئه‌ز یه‌ك كه‌س بوینه‌ ژ ده‌ستپێشخه‌را بو رێفێرێندومێ هه‌ر ژ سالا ١٩٩١ لێ پشتی ده‌م ده‌رباسبوی وه‌ك من ٢٠١٧ نڤیسی رێفێرێندوم هه‌م دره‌نگ كه‌فت و هه‌م زویه‌. من هه‌رده‌م ل ئه‌وروپا خوه‌دایه‌ ناسكرن وه‌ك كورد و كوردستانی و هیچ سه‌رده‌مه‌كی من نه‌ گوتیه‌ ئه‌س عیراقیمه‌ لێ ژبو دوماهیك ببازرگانیا ڤان تالانكه‌را بێت، دڤێت ئه‌م بێژین ئه‌م كوردین و عیراقینه.‌
ئه‌ڤ بابه‌ته‌ بچه‌ند گوتنا بدوماهیك نایێت، یامن دڤێت بێژم كو كورد دڤێت ڤه‌گه‌رن به‌غداد و كێم زۆر لهه‌ڤ بكه‌ن، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌ڤرو بومه‌ ژ دوهی ره‌وش ئالۆزتره‌ و كاودان نه ‌د به‌رژه‌وه‌ندیا مه‌دانه‌. پرسا كوردا ئه‌ڤرو لبه‌غداد دڤێت نه‌هێلانا هێزێن توركی و ئیرانێ بیت .

‎لدور Malame

Check Also

رۆژئاڤا دكه‌ڤیت، داگیر دبیت لێ ناره‌ڤیت

د. شه‌عبان مزوری هێرشا تورانیا و پانتورانیسمێ ڤا هه‌فتیه‌كا خوه‌ ده‌رباس دكه لسه‌ر به‌شێ رۆژهه‌لاتا …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.