سازان سازیا دسۆژیت، كوتا دیموكراتیێ دكوژیت

د. شه‌عبان مزوری
سه‌ربورا سیاسیا گه‌له‌ك وه‌لاتا بو من رادگه‌هینه‌ بكورتی سازان یانی ژناڤبرنا سازیا و كومبون لسه‌ر قازانكێ. كوتا ڤالاكرنا دیمۆكراتیه‌تێ یه‌ ژ پرینسیپێ هه‌رێ سه‌ره‌كی كو ئه‌وژی ده‌ستهه‌لاتداریا زۆرینه‌یا دناڤا هه‌ر رێكخستن و ده‌ستگه‌هه‌كی دا. له‌وما سازان و كوتا سیمایێن وه‌لاتێن دكتاتور و ده‌ستهه‌لاتدارێن تالانكه‌ره‌، هه‌رچه‌ند ململانا سیاسی دژوار ببه‌ لسه‌ر تالانی دێ بینی ئاخفتن لسه‌ر سازان و كوتا دژوارتر دبه‌ و هه‌ما بێژه‌ دبیته‌ به‌نیشتێ ده‌ڤێ هه‌میا. سازان و كوتا پێچه‌وانه‌ی هزرا زۆر خه‌لكی ئه‌گه‌را دابه‌شبونا جڤاكێ نه‌، نه‌ك یه‌كگرتنا وێیه‌.
سازان وه‌ك ئه‌م هه‌می دوزانین یان فێربوین لڤان ٢٨سالێن ده‌رباسبوی پتر نینه‌ ژ هه‌فكرن لسه‌ر دابه‌شكرنا رێڤه‌به‌رایه‌تیا ده‌ستهه‌لاتێ ژ پوستێ هه‌رێ بلند تا نزمترین ئاست. بڤی ره‌نگی ده‌ستهه‌لاتدار ژ هه‌می دیڤچون و به‌رپرسیاره‌تیا ئازاد دبن لهه‌می ئاسته‌كی، چونكه‌ سازان نینه‌ بێی پێشلكرنا سازیا. ئه‌م دبینین ژ سه‌ربورا ده‌ستهه‌لاتداریا هه‌ڕێما كوردستانا عیراقێ و عیراقێ بخوه‌ پشتی ژناڤبرنا هوكمه‌تا سه‌ددام هوسه‌ین بده‌ستێ ئه‌مریكا ئاشكرا دبیت كو سه‌رئه‌نجاما سازانێ فه‌له‌جكرنا هه‌می سازیێن میرینه‌.
لهه‌رێما كوردستانا عیراقێ مه‌ یه‌ك هوكمه‌ت و یه‌ك په‌رله‌مان هه‌یه‌ لێ لپراكتیكێدا دو زۆنن یه‌ك كه‌سكه‌ و یه‌ك زه‌ره‌ و لناڤا هه‌ر زۆنه‌كێ چه‌ندین زۆنێن دن هه‌نه،‌ چه‌ندی به‌ره‌ف خوارێ ڤه‌ بچین بچوكتر دبن و هه‌ر یه‌ك ژڤان زۆنا رێبه‌ره‌ك خوه‌ هه‌یه‌ و سیمایێن خوه‌یێن تایبه‌ت هه‌نه‌ كو ژ زۆنا جیران جودا دكه‌ لێ یه‌ك سیمایێ هه‌ڤپشكێ هه‌مویان نه‌بونا سازیانه‌. تاوان و تاوانبار شوینا لدادگه‌ها بێنه‌ یه‌كلاكرن ئه‌م دبینین ل بنگه‌هێن هێزێن سیاسی یانژی مالمه‌زنێن زۆنا په‌یوه‌ندی دار تێنه‌ چاره‌سه‌ركرن. پله‌یێن سه‌ربازا بته‌له‌فونا كه‌سه‌كی تێ به‌رزكرن یان داخستن. دامه‌زرادن یانژی ده‌رخستن ژ كار ل بنگه‌هێن پارتا بریار لسه‌ر تێ دان. دو ده‌ستهه‌لاتداری دناڤا هه‌می زۆنادا هه‌یه‌ یه‌ك بناڤه‌ یادن بپراكتیكه‌. بو نمونه‌ پارێزگار هه‌یه‌ بناڤ لێ له‌قه‌ یان مه‌لبه‌نده‌ بریارده‌ر و ئه‌ڤه‌ هه‌می چه‌مكێن ده‌سهه‌لاتێ دگره‌.
سازان وا دكه‌ كو ئه‌ڤ سازانه‌ ژ ناڤبه‌را هێزێن سیاسی تێته‌ ڤه‌گوهاستن بو ناڤا هه‌مو چینێن جڤاكێ. بو نمونه‌ هه‌ول دده‌ن هه‌ر هوزه‌ك به‌شێ خوه‌ ژ پوست و پلا وه‌رگره‌، هه‌مان ده‌م دناڤا یه‌ك هوزێدا دڤێت هه‌ر بابكه‌ك یانژی بنه‌ماله‌ك به‌شا خوه‌ وه‌رگریت. ئه‌ڤ ته‌ڤنه‌ بێی كو پتر بكه‌ڤمه‌ دناڤا نمونا دا و بكویراتی لسه‌ر راوه‌ستم دبیته‌ سه‌رئانجاما دابه‌شبونا جڤاكێ و كه‌ربوكینه‌ك پر دژوار لسه‌ر هه‌می ئاسته‌كێ جڤاكێ به‌ر به‌لاڤ دبیت. ئه‌ڤ هه‌ڤركیێن جڤاكی دبنه‌ هێزا هه‌را مه‌زنا هێزێن سازانێ، چونكه‌ دویربینی نامینیت هه‌ركه‌س ته‌نیا باسا رۆژه‌ڤێ دكه‌ له‌وما د ده‌سهه‌لاتداریا سازانێدا تشته‌ك نامینیت بناڤێ‌ پلان نه‌ گرنگه‌ درێژخایه‌نه‌ یان كورتخانه‌یه‌، پروژێن ستراتیجی نینن هه‌رچی دچه‌ ژێرخانا وه‌لاتی نه‌كو به‌رسڤا رۆژه‌ڤێ ناده‌ت به‌لكو یا به‌رێ بسالان هاتی ئاڤاكرن وێران دكه‌ن.
كوتا نه‌یارا دیموكراتیه‌تێ یه‌ و بهێزترین ژه‌هرا به‌ردده‌ن گیانێ دیموكراتیه‌تێ بناڤێ به‌شداری كرنا هه‌می چینێن جڤاكێ نه‌گرنگه‌ لبن چناڤ بیت، نه‌ته‌وی، ئولی، مه‌زهه‌بی، هه‌رێمی، ره‌گه‌ز، پیشه‌…هتد ژ تایبه‌تمه‌ندیێن پێكهاتێن جڤاكێ. مه‌ره‌م ژ كوتا ئه‌وه‌ كو ژبه‌ر نزمبونا ئاستێ خوه‌ندن و تێگه‌هشتنا گه‌له‌كی ژبو واتا نیشتیمان، هاووه‌لاتی بون، مافێ مروڤی، ئازادیا بیركرنێ…هتد دیسان ژ تایبه‌تمه‌ندیێن كه‌ساتی ده‌رفه‌ت بده‌ت نوینه‌رێن ڤان هه‌میا لسه‌ر ئاستێن جودا به‌شداری ده‌ستهه‌لاتێ بن. بباوه‌ریا من كوتا وه‌ك سازانێ شوینا لیه‌ك نێزیككرنێ و هه‌ڤپه‌ژراندنه‌ دبیته‌ ئه‌گه‌را ژهه‌ڤ دوركه‌تنێ و نه‌یاریێ.
ئه‌گه‌ر ئه‌م لسه‌ر ئاستێ عیراقێ ته‌ماشه‌كه‌ین كوتا بهیچ ره‌نگه‌كی نه‌كاریه‌ ببیته‌ ئه‌گه‌را ئارامی و پاراستنا مافێ‌ كه‌سه‌كی كو خوه‌دان كوتا نونه‌ری دكه‌. بو نمونه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م ئافره‌تێ ته‌ماشا بكه‌ین خوه‌یایه‌ كو كه‌سێ خانم پالدایه‌ بو په‌رله‌مانی ژ پشتڤه‌ له‌وه‌ندیێن وێ دده‌ستی دانه‌ و لگۆر به‌رژه‌وه‌ندیا خوه‌ دجولێنیت له‌وما ئه‌و په‌رله‌مه‌نتار نونه‌راتیا ژنێ ناكه‌ن به‌لكو پێچه‌وانه‌ بناڤێ ژنێ ده‌ستان دقوتن بو كه‌سێن ژنێ دچه‌وسینن، هه‌مان ره‌وش بو یێن دنژی ده‌رباس دبه‌،. هه‌بونا كوتا یه‌زیدیا هویچ ژ ره‌وشا وان نه‌گوهارت به‌لكو كومباختر لێهات، هه‌روه‌سا فه‌لا، توركمانا … هتد. كوتا براستی شوینا ببا به‌ره‌ڤان ژ چوینا نوراتیا وان دكه‌ت دبیته‌ زۆرنا زۆرینا ستامكار د ده‌ستهه‌لاتداریا وه‌لاتی دا ژ بو پاراستنا به‌ر‌ژه‌وه‌ندیێن خوه‌یێن كه‌ساتی.
ئه‌گه‌ر ئه‌م ته‌ماشه‌ی په‌رله‌مانێ هه‌ڕێما كوردستانا عیراقێ بكه‌ین ئه‌م دێ بینین ١٠ كورسی هاتینه‌ ته‌رخانكرن ژبو توركمه‌ن و فه‌لا لێ دراستیدا ڤان هه‌میا بهه‌ڤرا هێزا ٢ كورسیا نینه‌، له‌وما خوه‌دانێن ڤێ هزرێ ئه‌گه‌ر ئارمانجا وان پاراستنا ڤان كه‌سابیت و پێشڤه‌برنا هه‌ڤپه‌ژراندنێ دگه‌ل كوردا دا وه‌ك نه‌ته‌وا سه‌ره‌كی ل هه‌رێما كوردستانا عیراقێ، ئه‌ڤ كارێ وان بو ئه‌گه‌را نه‌یارتیا پرانیا خه‌لكێ كورد بو وان، چونكه‌ بباوه‌ریا كوردان ئه‌ڤه‌ ژ لایه‌ك پتر ژ كه‌له‌خێ خوه‌ جهی دگرن و ژ لایێ دنڤه‌ بوینه‌ ترانه‌ پێكه‌ر ژ لایێ هێزێن بریارده‌رڤه‌ كو په‌ده‌كه‌ و یه‌نه‌كه‌نه‌، هه‌روه‌سا تا رادده‌كی دكارن ببنه‌ ئه‌گه‌را گوهارتنا ته‌رازیا هێزا كو ئه‌و بخوه‌ دكاره‌ ببیته‌ ئه‌گه‌را ژناڤچونا هه‌می ئه‌ڤا ژێرا دبێژن ئه‌زمونا هه‌رێما كوردستانا عیراقێ.
د وه‌لاته‌ك دیموكرات و خوه‌دی سازی نه‌ پێویستی بسازانێ یه‌ و نه‌ژی بكوتایه‌ چونكه‌ هه‌ركه‌س دجهێ خوه‌ و تایبه‌تمه‌ندیا خوه‌دا پێگیره‌ بیاسا و رێنمایێن هاتینه‌ ده‌ستنیشان كرن ژبو كارێ وی. هه‌ر وه‌لاته‌كی به‌رنامێن نیشتیمانی و هه‌رێمی هه‌نه‌ كو بدیتنه‌كا گشتگیر تێنه‌ دارشتن، خه‌لك ده‌نگ دده‌ پروگراما نه‌ كه‌سا، لدوماهیكی كه‌س ژ كه‌سێ فه‌رتر و باشتر نینه‌ هه‌می هاولاتیێن یه‌ك نیشتیمانن لێ دیتنێن جودا هه‌نه‌ ژبو چونیه‌تیا رێڤه‌برنا وه‌لاتی، له‌وما دبنگه‌هدا هویچ ئه‌رزش نینه‌ كانێ ئه‌وكه‌سێن تێن هه‌لبژارتن بو په‌رله‌مانی یانژی بو پوستێن میری ژ یه‌ك ئول بن، یه‌ك ره‌گه‌ز بن، یه‌ك نه‌ته‌وه ‌بن، یه‌ك پیشه‌ بن، یه‌ك مه‌زهه‌ بن……هتد لێ گرنگ ئه‌وه‌ خوه‌دی دیتنه‌ك نیشتیمانی بن. بكورتی و بكوردی هه‌یا په‌یڤان سازان و كوتا مابیت لبازارا سیاسیا وه‌لاته‌كی رامانا وێ ئه‌وه‌ ئه‌ڤ وه‌لات چه‌ته‌ و تالانچی رێبه‌ریا وی دكه‌ن.

‎لدور Malame

Check Also

كێشه‌ نه‌ كورده‌، كوردبونه

شه‌عبان مزوری هه‌ر مروڤه‌ك لسه‌ر رویێ زه‌مینی هه‌لگرێ هنده‌ك ناسنامایه‌، واته‌ مروڤ تێ ناسین لناڤا …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.