من رێز بو گه‌نده‌ل و دزا هه‌یه‌ لێ نه‌ بو تالانكه‌ر و چاكسازا

د.شه‌عبان مزوری
به‌ری بكه‌ڤم دناڤا بابه‌تیدا پێویسته‌ پێناسه‌كێ بدین ڤان هه‌رچوار‌ په‌یڤێن بابه‌تی.
گه‌نده‌لی همی جورێن بكارئینانا ده‌ستهه‌لاتداریێ یه‌ د داموده‌ستگه‌هێن میریدا ژبو قه‌زانجه‌ك كه‌سایه‌تی یانژی قه‌زانجێ بگه‌هینه‌ كه‌سه‌ك دن. پترین شێوێ گه‌نده‌لیێ به‌رتیله‌، گه‌فكرن، فشار، هه‌لبژارتنێن سه‌خته‌، ده‌ست بسه‌ردانا پوستێن رێڤه‌برنا ده‌ستهه‌لاتداریێ بو خوه‌ و كه‌سێن هه‌ڤبیرێن خوه‌.
دزی هه‌می ره‌نگێ ده‌ستبرنێ یه‌ بو سامانێ كه‌سه‌ك دن بێی ده‌ستوریا خوه‌دانی بشێوه‌ك ڤه‌شارتی و دویر ژ چاڤێن خه‌لكه‌ك دن بئارمانجا بێپاركرنا وی كه‌سی ژ سامانێ وی.
تالانكرن هه‌می جوره‌ كاره‌كه‌ كو ئارمانج ده‌ستدرێژی كرنبیت لسه‌ر ملك و سامانێ كه‌س و له‌یه‌نێن دن لژێر روناهیێ و به‌رچاڤێن هه‌مو كه‌سه‌كی بئارمانجا بێپاركرنا وی كه‌سی یانژی لایه‌نی ژ سامانێ وی.
چاكسازی وه‌ك تێگه‌هشتنا من نویژه‌نكرنا هه‌ر تشته‌كی یه‌ بئارمانجا باشكرنا كارێ ئه‌نجام دده‌ت، ئه‌ڤه‌ دبه‌ ره‌نگه‌ك رێخستن به‌، رێڤه‌به‌ری یانژی ئامیره‌ته‌ك به‌. ئانكو كاركرن دتشته‌ك دا كو هه‌یه‌ لێ پێویستی بگوهه‌رینێ یه‌. گوهه‌رین دكارن بنه‌ره‌تی بن و دكارن نه‌ پر به‌رچاڤ بن.
بدیتنا من ئه‌ڤ چه‌ند گوتنێن سه‌ری دكارن ببنه‌ بنه‌ما ژبو تێگه‌هشتنا بابه‌تی، هه‌روه‌سا ژبو كه‌سێن دخوازن پتر لسه‌ر بابه‌تی راوه‌ستن بزانین خوه‌ مه‌ژی زه‌نگین كه‌ن.
پرسا گه‌نده‌لی و دزیێ هه‌رده‌م جهه‌ك پر به‌رفره‌ گرتیه‌ د چیروك و سه‌رهاتیێن مروڤاتیێ دا. د جورێن جودایێن فۆرمێن جڤاكی دا و هه‌روه‌سا جورێن جودایێن ده‌ستهه‌لاتداریێدا، ئه‌ڤ ئافاته‌ هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرو نه‌هاتیه‌ بن بر كرن. بپێشڤه‌چونا جڤاكێ و په‌یدابونا شێوێن جودایێن چاڤدێریێ گه‌نده‌لی و دزی كێمتر دبیت. ببه‌لاڤ بونا ره‌وشه‌نبیریا گشتی و خوه‌ ناسكرنا هه‌رتاكه‌ كه‌سی بخوه‌دان لجهێ كار لێدكه‌ ژ لایه‌كی و پێشڤه‌چونا ئامیر و شێوه‌یێن چاڤدێریێ تا رادده‌كێ رێگریێ لگه‌نده‌لی و دزیێ دگره‌.
بو چی من رێز هه‌یه‌ بو گه‌نده‌ل و دزا؟ دبه‌ گه‌له‌ك پرس بكه‌ چه‌وا دبه‌ ئه‌م رێزێ لگه‌نده‌له‌ك یانژی دزه‌كی بكه‌ین؟ بباوه‌ریا من گه‌نده‌لی و دزی سه‌رارای كو دو كارێن پر كرێتێن لێ دیسان ئه‌نجامده‌رێن وان دڤێت خوه‌دی ئاسته‌ك زانین بن. بو نمونه‌ ده‌ما كه‌سه‌ك سامانێ كه‌سه‌ك دن ژبو خوه‌ دكه‌ته‌ ئارمانج و دخوازه‌ برێكا دزیه‌كێ ڤی كاری ئه‌نجام بده‌، پێویسته‌ نه‌خشه‌كی دارێژه‌، هه‌رده‌ما هزرا خوه‌ و جێبه‌جێكرنا پلانێ خوه‌ دكه‌ت دلێ وی بله‌زتر لێدده‌ت و گه‌له‌ك جاران ژترسا یانژی ژ شه‌رما خوه‌هدان دگره‌. هه‌مان تشت بو كه‌سێن گه‌نده‌لژی ده‌رباس دبه‌.
جودا بونا تالانكه‌را ل گه‌ل گه‌نده‌ل و دزا ئه‌وه‌ كو مروڤێ تالانكه‌ر پێویست ناكه‌ت كو زانابیت، هیچ خوه‌ ماندیناكه‌ت، هیچ نه‌خشا ناكێشیت لبن روناهیێ و لبه‌ر چاڤێن هه‌مو كه‌سی تشتێ دلێ وی دخوازه‌ ژ سامانێ خه‌لكێ ده‌ستێ خوه‌ بو دبه‌ و بناڤێ خوه‌ پاوان دكه‌. ژ لایه‌ك دنڤه لهه‌می وه‌لاتا ده‌م بو ده‌م هنده‌ك گه‌نده‌ل و دز تێنه‌ ئاشكراكرن و دادگاكرن‌، لێ تالانكه‌ر تا ئه‌و سیسته‌ما لژێر ده‌ستهه‌لاتداریا وێ تالانێ دكه‌ بمینه،‌ تالانكه‌ر نایێت دادگاكرن، ته‌نیا تالانكه‌ر بنه‌مانا سیسته‌ما وان دپارێزیت دكارن بێن دادگاكرن. تالانكه‌ر ژبو رێخوه‌شكرنا تالانیا خوه‌ و به‌رده‌وامبونا وێ پێویستی ب ژناڤبرنا هه‌می جوره‌ سازیانه‌ كو دكارن ببن رێگر لتالانكرنا وان، له‌وما بده‌رباسبونا سالا تشته‌ك نامینه‌ بناڤێ سازی وه‌ك ناڤه‌روك هه‌رچه‌نده‌ ناڤ دمینن به‌لكو ناڤێن مۆده‌رنتر لهنده‌ك سازیا بێن كرن. دبه‌ هنده‌ك پرس بكه‌ن چما تالانكه‌ر نكارن گۆرانكاریا بكه‌ن؟ به‌رسڤ پر ئاسانه‌ چونكه‌ هه‌ر جوره‌ ده‌ست وه‌ردان دسیسته‌مێ دا وێ وان تالانكه‌را به‌ره‌ف نه‌مانێ ببه‌ و هه‌رچه‌ند بله‌زتر گورانكاری بێن كرن مل بملێ وێ یه‌كێ وێ ژیێ تالانكه‌را كورتر ببه‌ و پرۆسێسا نه‌مانا وان خورتر ببه‌. باشترین نمونه‌ بو ڤێ یه‌كێ هه‌ولدانێن گورباتچوڤ بون ل پر‌ێسترویكا وی ل سوڤیه‌تا به‌رێ كو بكێمتر ژ ٤، سالان دوماهیك هات بنه‌ما سوڤیه‌ت وه‌ك وه‌لات هه‌روه‌سا نه‌مانا هه‌می بلۆكێ رۆژهه‌لات یانژی یێ ژێرا دگوتن سوسیالیستی.
لباشورێ كوردستانێ مه‌ دو جوره‌ گروپ هه‌نه‌ باسا چاكسازیێ دكه‌ن. یه‌كه‌مین گروپێ تالانكه‌رایه‌ كو لژێر درویشمێ چاكسازیێ هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرو سه‌ركه‌فتنانه‌ كاریه‌ خه‌لكی بخاپینیت لژێر دوریشمێن جودا و به‌رده‌وامی بده‌ت بتالانكه‌ریا خوه‌ بپالپشتیا خه‌لكێ ساویلكێ لهیڤیا ده‌ركه‌فتنا روناهیێ ژ شكه‌فته‌ك تاری. گروپێ دن هه‌ر چه‌ند نیازپاكبن به‌شه‌ك ژێ، لێ بكارئینانا په‌یڤا چاكسازی كالفامیا خوه‌ندنا خوه‌ بو جڤاكێ نیشان دده‌ن. چونكه‌ ئه‌ڤ گروپه‌ بخوه‌ نوزانه‌ چدبێژه‌، ژ لایه‌كی دبێژه‌ مه‌ سازیكرنا هه‌می داموده‌ستگه‌ها دڤێت، لڤێره‌ تێ رامانا هندێ كو سازی نینن و نه‌بونا سازیا گرفتاریا مه‌یا سه‌ره‌كی یه‌، ژلایه‌ك دن دبێژه‌ دڤێت ئه‌م چاكسازیا بكین. باشه‌ مانێ ئه‌گه‌ر مه‌ سازی نه‌بن دێ چاكیێ دچوداكه‌ین؟
هه‌ر ژ هوكمه‌تا ساڤا هه‌یا سه‌روك هوكمه‌ت پیربوین ئه‌م لباشور هه‌مان جویا ئاڤێ دپارێزین ، به‌رده‌وام دبین لسه‌ر ئاڤا خوه‌ به‌ردین سه‌ر ئاشێ تالانكه‌را. لدوماهیێ بكورتی و بكوردی هه‌رچی رۆژ ده‌رباس دبن تالانكه‌ر خورتر و ده‌وله‌مه‌ندتر دبن و خه‌لكێ دن لاواز و به‌له‌نگازتر دبن.

‎لدور Malame

Check Also

ئاشتیا جڤاكی بو كێ تێگه‌هه‌ك كه‌ڤن و بو كێ داخوازا روژه‌ڤێ

د. شه‌عبان مزوری دوهی هه‌ڤال كرمانج هاریكی بابه‌تێ ئاشتیا جڤاكی بچه‌ند پرسان ل مالپه‌رێ خوه‌یێ …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.