مه‌رجه‌ع ( رێفێرێنس ) خوه‌دێ سه‌ر دونیایێ

د. شه‌عبان مزوری
رێفێرێنس پشتراسكرن و بهێزكرنا خوه‌دی تێروانینا یه‌ ژبو باوه‌ریێ بو خه‌لكه‌كی چێكه‌ن لسه‌ر به‌رهه‌م و تێروانینێن خوه‌یێن زانستێن جودا، ئانكو لڤێره‌ بكورتی‌ رێفێرێنس واته‌ سه‌رچاوه‌ یانژی لێڤه‌گه‌ر. گومان نینه‌ كو زانسته‌ك پێشنه‌كه‌فتیه بێی رێفێرێنس هه‌بن‌، چونكه‌ هه‌می مروڤێن زانا زانینا خوه‌ پێشخستیه‌ لسه‌ر به‌رهه‌مێ تێروانین و هزرێن كه‌سه‌كی یانژی هنده‌ك كه‌سا پێشی خوه‌، لسه‌ر هه‌مان پرسێ كاردكه‌ت لێ دبه‌ به‌رهه‌می وی لسه‌ر نه‌هڤكرنێ لگه‌ل كه‌سێن پێشین یانژی لسه‌ر پشتراستكرن و پێشڤه‌برنا تێروانینێن كه‌سێن پێشین به‌. ده‌ما مروڤ سیڤیا خوه‌ بو كاره‌كی پێشكه‌ش دكه‌، مروڤ ژێهاتی و لێهاتیا خوه‌ بهنده‌ك رێفێرێنسا پشتراسدكه‌ت، وه‌ك بو نمونه‌، ناڤێ هنده‌ك كه‌سێن پێرا كاركری، یانژی لبه‌رده‌ستی خواندی دنڤیسه‌، دبه‌ به‌رهه‌مه‌ك هه‌بیت نیشان بده‌…هتد. لڤێره‌ باوه‌ر دكه‌م بومه‌ ئاشكرا دبیت رامانا رێفێرێنس لسه‌ر ئاستێ ئه‌كادێمی.
لێ ئه‌ڤا لوه‌لاتێن پاشڤه‌مای و دكتاتور تێ ناسین وه‌ك رێفێرێنس ژ سه‌رچاوێن ئولی هاتی و لدویف تێروانینێن ئولی كه‌سه‌ك بته‌نێ دبیته‌ رێفێرێنس، هه‌می گوتنێن وی كه‌سی یاسا و فه‌رمانن. كه‌سه‌ك دسه‌را نینه‌ ل سه‌ر دونیا ده‌ستهه‌لاتداریا وی، بكورتی خوه‌دێ هه‌رێما ده‌ستهه‌لاتداریا خوه‌یه‌، نابه‌ بێت گوهارتن تا زندیه‌، نابه‌ بێت دادگا كرن، نابه‌ بێ‌ ره‌خنه‌كرن، ده‌ركه‌فتن ژ فه‌رمانا وی تاوانه‌. لڤێره‌ كێشه‌ دوروست دبیت لناڤبه‌را كه‌سێن دبێژن كه‌سه‌ك نینه‌ بێ شاشی و كه‌سێن دبێژن رێفێرێنس كه‌سه‌ك پاك و بێ شاشی یه‌. بهه‌می ئاواكی كه‌سێ رێفێرێنس دبیته‌ خوه‌دێ سه‌ر دونیایێ و لگور دلێ خوه‌ خه‌لكێ بپاك و پیس دوزانه‌، خائین و وه‌لاتپه‌روه‌ر، زانا و نه‌فام، رێنجبه‌ر و دز……هتد. ئایا ده‌سهه‌لاتداریێن رێفێرێنس هه‌ین دمێژویێ دا چه‌ند سود به‌خش بوینه‌ بو خه‌لكێ خوه‌، هه‌ر ژ مێژویا كه‌ڤن هه‌یا ل پاپایێ رومێ ده‌رباسكی به‌ره‌ف رێفێرێنسێ شیعاڤه‌؟ باوه‌ر دكه‌م دێ بینین ته‌نها بوینه‌ ئه‌گه‌را ژ وێرانكرن و ناڤبرنا خه‌لك و وه‌لاتی.
كه‌سێن دخوازن ببن رێفێرێنس بباوه‌ریا من لدویف خوه‌ندن و دویفچونێن من كرین ئه‌و كه‌سن یێن شیانێن رێڤه‌به‌ریێ دخوه‌دا نه‌بینن ژبو تم شكه‌ستنێن خوه‌ پاڤێژه‌ سه‌ر ملێ هنده‌ك كه‌سێن دن لژێر بوهانه‌یا به‌شه‌ك ژ خه‌لكێ د فه‌رمان و رێنه‌مایێن وی تێناگه‌هیت و به‌شێ دنژی ژ خه‌لكێ دوژمنی و نه‌یاریا رێفێرێنسی دكه‌ن، دده‌مه‌كیدا رێفێرێنس بخوه‌ دوزانه‌ كو وی ‌زانین ‌ و تێروانین نینن.
ئه‌م ڤه‌گه‌رین سه‌ر مژارا خوه‌یا سه‌ره‌كی كو ئه‌وژی باشورێ كوردستانێ یه‌، مژارا هه‌بونا خوه‌دێ سه‌ردونیایێ كه‌فتیه‌ رۆژه‌ڤێ. ئه‌ز دێ هه‌ولده‌م هه‌می تشتا راشكاوانه‌ لدویف دیتنا خوه‌ بنافكه‌م، چونكه‌ بێی بناڤكرنا هنده‌ك كه‌سان یان تشتان دێ دره‌وێ لگه‌ل خوه‌كه‌م كو ئه‌وژی من نه‌ڤێت.
مه‌ره‌م ژڤێ هه‌می هه‌ولدانا هاتیكرن و تێ كرن په‌یداكرنا پۆسته‌ك فه‌رمیه‌ و كو ره‌نگه‌ك ده‌ستهه‌لاته‌ك گشتی بده‌ت مه‌سعود بارزانی پشتی ماوێ سه‌روكاتیا وی بدرێژكرنه‌ ڤه‌ بدوماهی هاتی. ژبو مێژو ئه‌ز بخوه‌ نه ‌لگه‌ل یاسایێ سه‌روكاتیا هه‌رێمێ بوم دده‌ما هاتیه‌ دانان چونكه‌ من باوه‌ری هه‌بو لوی ده‌می وه‌ك ئه‌ڤرو كو مه‌ كه‌سه‌ك نینه‌ بخوه‌شی ده‌ستبه‌رداری ده‌ستهه‌لاداریا خوه‌بیت له‌وما بمن دڤیابا پوستێ سه‌روكێ هه‌رێمێ هه‌ما نه‌با، چونكه‌ خه‌رجه‌ك بێ مفا و بارگرانیه‌كه‌ لسه‌ر ملێت خه‌لكی‌‌، لێ ده‌ما پوست داناین بمن دڤیابا بسنور نه‌ركربا ده‌ما سه‌روكاتیا هه‌ركه‌سی، ئانكو تا زندیبا بكاریبا خوه‌ به‌ربژێر بكه‌ت و ئه‌ڤ تێروانینه‌ من گه‌هاندن هنده‌ك هه‌ڤالێن پارتی و لمیدیاژی من باسكر و بئاشكرا من گوت پێگری بڤی یاسای نایێت كرن و دیتنا پاساوا نه‌گه‌له‌ك كێشه‌یه‌، له‌وما مه‌دیت ژی مه‌سعود بارزانی ده‌ستبه‌رداری پوستێ سه‌روكاتیا هه‌رێمێ نه‌بو تا پشتی رێفێرێندوما شكه‌ستخوار. ئایا باشتر بو مه‌ سه‌روكاتیا بێسنوردار هه‌با ژلایێ‌ ده‌میڤه‌ یانژی رێفێرێنسه‌كێ ده‌ست به‌ردای هه‌بیت؟
من ته‌ما‌م تێگه‌هشتن هه‌یه‌ بو كه‌سه‌ك رۆژهه‌لاتا ناڤین كو ئه‌سته‌مه‌ تێكه‌لی سیاسه‌تێ ببیت و ده‌ست ژ سیاسه‌تێ به‌رده‌ت، چونكه‌ چكارێن دی نوزانیت، پرانیا وان بو خوه‌ سیاسه‌تێ وه‌ك سه‌رچاوێ بژێواژیانێ دبینن. ده‌ما من داخوازا په‌نابه‌ری لسوێد كری كه‌سانه‌ك مه‌ هه‌بون لپرسا كارێ ته‌ لوه‌لاتی چبو؟ به‌رسڤا وان، پارتی، یه‌نه‌كه‌، كومونیست، پارتی گه‌ل بوم……هتد ژ پارتێن كوردی، بكورتی مروڤێ پیشه‌ و تێروانینا سیاسی ژهه‌ڤ جودانه‌كه‌ت خوه‌دی مێژیه‌ك سه‌قه‌ته‌ ‌. له‌وما دوباره‌ دبێژم ئه‌سته‌مه‌ سیاسیه‌ك لوه‌لاتێ مه‌ ده‌ست ژكارێ سیاسی به‌رده‌ت بكاریت نانێ ژیانا خوه‌ بشێوه‌ك دن په‌یداكه‌ت، یه‌ك ژڤان ئه‌گه‌را پرانیا وان خوه‌دی خوه‌ندنه‌ك بلند و پیشه‌ك نینن، ئه‌وێن خوه‌نده‌ڤانژی پرانیا وان نه‌ دسه‌ركه‌فتی بون دكارێ بسپوریا خوه‌دا.
دلێ‌ من دخواست ده‌ما مافێ مه‌سعود بارزانی نه‌مای كو خوه‌ بو سه‌روكاتیا هه‌رێمێ به‌ربژێر بكه‌ت، پێویست بو ببیته‌ سه‌روكێ هوكمه‌تێ‌ یانژی په‌رله‌مانی و پشتی چوار سالان جاردی ڤه‌گه‌ریت ببیته‌ سه‌روك هه‌رێم ئه‌گه‌ر ده‌نگا بدست بینیت وه‌ك پوتین سه‌روكێ روسیا ژخوه‌ جیهانێ هه‌میێ دوزانی سه‌روكێ بریارده‌ر پوتینه‌ لێ هه‌مبه‌ر كامیرا و وه‌ك كاركرن مێدڤێدڤ سه‌روكێ روسیا بو، ئه‌و نه‌ باب و كوربون، نه‌ مام و برازا بون لێ دیسان رول پارڤه‌دكرن. پرس ئه‌وه‌ بوچی مه‌سعود بارزانی ئه‌ڤه‌ نه‌كر؟ ئایا لخوه‌ دانانیت بناڤژی ژ كه‌سه‌ك دن كێمتر بیت بپوستێ خوه‌ هه‌یا ئه‌گه‌ر بناڤبیت و ئه‌و كه‌س ژمالا وی بیت؟‌ بمن مروڤ دڤێت پێگیر بیت براددێ هه‌رێ كێم ژ سوزێن خوه‌. ئه‌م دبێژین مه‌ ده‌ستهه‌لاته‌ك بناڤژی بیت دیمۆكرات هه‌یه‌، باشه‌ ما د دیموكراتیه‌تێ دا رێفێرێنس هه‌نه‌، نێ رێفێرێنس‌ بهیچ شێوه‌كی لگه‌ل پیسترین دیموكراتی یه‌تێ ڤێكناكه‌ت.
دبێژن دڤێت مه‌ جڤاته‌ك هه‌بیت پێكهاتبیت ژ رێكخستنێن سیاسی بسه‌روكاتیا مه‌سعود بارزانی ژبو ببیت رێفێرێنسێ خه‌لكێ باشورێ كوردستانێ. باشه‌ سه‌روك هه‌رێم هه‌یه‌، سه‌روك هوكمه‌ت هه‌یه‌، سه‌روك په‌رله‌مان هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌ڤه‌ هه‌می تێرا نه‌كه‌ن یان بكێر نه‌هێن، كه‌ره‌مكه‌ن لاده‌ن و بلا ئه‌و جڤات جهێ هه‌میا بگریت و رێڤه‌به‌ریێ بكه‌ت. بو من نه‌ خوه‌یایه‌ ئه‌ڤه‌ دێ بنه‌ رێفێرێنسێن چی؟ پرانیا سه‌روك پارتێن باشور كو بابه‌تێ مه‌ ئه‌وه‌ هیچ به‌رهه‌مێن نڤیسی نینن كو ببنه‌ ژێده‌ر ژبو كه‌سه‌كی لێ ڤه‌گه‌ریت لسه‌ر هه‌ر پرسه‌كا جڤاكی یان سیاسی، ئه‌ڤ كه‌سێن هنده‌ك به‌رهه‌م ژی هه‌ین، به‌رهه‌مێ‌ وان دابه‌شدبیت لسه‌ر دو ته‌وه‌را. یه‌كه‌مین چیروك و چیڤانوكن، كانێ لمالا كێ چ خوارن خواریه‌، لكویرێ نڤستیه‌، لگه‌ل كێ باسا خیارا كریه‌، مه‌ویژێت كویژان ده‌ڤه‌رێ چتام هه‌یه، په‌نیر و ژاژیێن كێ ژهه‌میا خوه‌شترن، هنگڤینێ كویژان گوندی چه‌ند خوه‌ش بو……..هتد ژڤان سه‌رهاتی و ئاخفتنێن چڤێل و بێ كه‌لك. دویه‌مین ته‌وه‌را‌ نڤیسین وان لسه‌ر قه‌هره‌مانیا وایه‌ كانێ چه‌وا زكێ هه‌ڤدو دكه‌لاشتن دشه‌رێ ناڤخوه‌دا؟
بو من سه‌یره‌ هه‌می سه‌روكێن پارتیا وه‌ك ژنا كاتولیك پارتێن خوه‌ لخوه‌ ماركرینه‌، خوه‌ ژهه‌می ئه‌ندامێن خوه‌ بسپورتر دبینن، لدویف سه‌روكا ره‌ڤدا جێگر و ئه‌ندامێن سه‌ركردایه‌تیا ده‌ستپێدكه‌ت، لێ كه‌س ژڤان هه‌میا هه‌ما بێژه‌ لخوه‌ نادانیت كو پوسته‌ك به‌رپرس وه‌رگره‌ چونكه‌ وێ ده‌مه‌ وێ پرانیا وان شه‌رمزار بن ژبه‌ر كو شیانێن رێڤه‌به‌ریێ و به‌رهه‌مداریێ نینن. سه‌روكێ بچوكترین پارتی ناخوازه‌ ببیته‌ ئه‌ندام په‌رله‌مان، وه‌زیر، رێڤه‌به‌رێ گشتی. ئه‌ندامێن پۆلیتبیرویا نه‌ڤێن ببن پارێزگه‌ر، وه‌زیر، قائیمقام. هه‌میا دڤێت ببن سه‌روك، له‌وما بمن بكورتی و بكوردی بلا باشور ببیته‌ هه‌رێمه‌ك فیدرال لگور ژمارا پارت و رێكخستنا ژبو هه‌ریه‌ك ببیته‌ سه‌روكێ به‌شه‌كی. ‌‌

‎لدور Malame

Check Also

نه‌كه‌ و بخو؟؟؟؟

د.شه‌عبان مزوری وه‌ك لده‌ف پرانیا مه‌ خه‌لكێ به‌هدینا ئه‌ڤ رسته‌ یانژی گوتنه‌ پر به‌لاڤ و …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.