قه‌تلازیا ئیراقێ یا نهۆ و هه‌لویستێ کوردا

خالد سندی
٨/ ٣ / ٢٠١٢

وه‌کی ئه‌م دبینین و گوهلێ دبین کو ئیراق ل ڤان رۆژا د قه‌تلازیه‌کا سیاسی یا گه‌له‌ك نه‌ته‌کن را دبۆرت، ئو مە زانی کا چاوا ده‌ست پێکر، لێ نه‌ دیاره‌ کا دێ گه‌هت کیڤه‌.
ئه‌گه‌ر مرۆڤ ب سه‌ر ڤه‌ به‌رێ خوه‌ بدتێ، دێ وه‌صا بینت یان هزر کت کو سه‌را (طارق الهاشمي) یه، ئو هه‌کو ئه‌و ژ رێکێ رابت، هه‌می تشت دێ درست بن و جاره‌کا دی ئاڤ دێ د جهێ خوه‌ را چت.
ئه‌ڤه‌، ئه‌گه‌ر مرۆڤ ب سه‌ر ڤه‌ لێ بنێرت، لێ به‌لێ هه‌که‌ر ئه‌م ڤه‌کۆلین و هوور و کوور د ناڤ دا بچین، تشته‌کێ دی دێ خوەیت، ئو ئه‌ڤ پرس گه‌له‌ك ژ هندێ مه‌زنتره‌ وەکی تێت دیتن، ئو دۆزا هاشمی ده‌ستپێکه‌، یان بێژین په‌رده‌که و گه‌له‌ك تشتێن دی ل پشت هه‌نه‌. هه‌روه‌صا مه‌سه‌له‌ نه‌ نۆریێ مالکیه ژی، به‌لکی هه‌ر که‌سه‌کێ دی ژ ده‌سته‌کا وی بێت سەر کورسیکا خونکاریێ و دەستهەلاتێ بگێڕت، دێ وه‌صا بت یان ژی دێ بێژین ره‌حمه‌ت ل کفن دزی.
ژبه‌ر ڤێ چه‌ندێ ئه‌ڤ کاودان پێتڤی ساختی کرن و ڤه‌کۆلان و دووڤچوونێ یه‌، ئو هزروبیرێن مالکی و ده‌سته‌کا وی بخوینین، دا کو بدرستی بزانین کا ئەو چ هزر دکن، ئو هینگێ دێ تێگه‌هین کا بیروباوه‌رێن وان یێن سیاسی ژ کیڤه‌ هاتنه‌، ئو ب ڤێ خواندنێ ستراتیژی و ته‌کتیکێن وان وه‌کی رۆژێ ل عه‌سمانێ صاهی دێ دیار بن. ئو دێ خویا بت کو ئه‌و هزروبیر ژ بیروباوه‌رێن وان یێن ئۆلی هاتنه‌، له‌وما پێتڤیه‌ کو ئه‌و بیروباوه‌ر بێن خواندن.
بێ گومان ئه‌ڤ جۆره‌ خواندن و ساختی کرن بۆ مه‌ کوردان زۆر گرنگن‌، چنکی ب ڤێ چه‌ندێ گه‌له‌ك راستی دێ ژ مه‌ را ئاشکرا بن، ئو ل به‌ر روناهیا وان راستیا به‌رنامه‌ و سیاسه‌تێن خوه‌ ژبۆ ئه‌ڤرۆ و پاشه‌ڕۆژێ دێ داڕێژین و ده‌ینین.
شیعه‌ و سوننه
گاڤا کو که‌سه‌ك ل ژێده‌رێن شیعا یێن ئۆلی بنێرت و بخوینت، دێ بینت کو باوه‌ریا وان وه‌صا یه‌ کو سوننه‌ کافر و سنمی نە (نه‌جسن)، ئو هه‌تا ژ صه‌ و به‌رازان ژی پیستر و سنمیترن. هه‌روه‌صا باوه‌ریا وان ئه‌وه‌ کو مال و خوینا سوننیا فحێلن (حه‌لالن)، ئو هه‌تا ئه‌گه‌ر ئێك ژ وان ل به‌ر دیواره‌کی دیت، بۆ وی رەوایە کو وی دیواری ب سه‌ر دا بهه‌ڕفینت و بکوژت و مالێ وی ببت. نەکو ئەڤە بتنێ بەلکو زانایێن وان ژ زاردەڤێ ئیمامێن وان ڤەدبێژن، ئو ئەو زانا ب خۆ ژی دا دبێژن، کو ئەگەر ئێکێ سوننی ژ تێهنا دا یان ژ برسا دا بمرت، دلێ خوە پێ نە صۆژە، بهێلە بلا بمرت، نە ئاڤێ بدە وی و نە نانی. ئو هەکو ئاگر بەربت ئێکی ژ وان و کر هاوار ، یان بکەڤت دئاڤێ دا، بلا دلێ پێ نەصۆژت و ل هاوارا وی نه‌چه‌ و نە ئاگری ژێ بطەمرینە و نە ژ ئاڤێ بینە دەر، بهێلە بلا بصۆژت و بخەندقت. ئو هەر شیعیەکێ خوارنێ بدت سوننیەکێ و تێر بکت، خودێ ل رۆژا رابوونێ زکێ وی شیعی دێ تژی ئاگر کت، ئو هەتا ئەگەر ئەو شیعی بچت بحەشتێ ژی ئەو ئاگر هەر دێ د زکێ وی دا بت و دێ صۆژت، ژبەر وی نانێ کو دایە کەسێ سوننی(*).
هه‌روه‌صا شیعا باوه‌ری ب وێ چه‌ندێ هه‌یه‌ کو مه‌هدی مونته‌زه‌رێ وان نایێت مه‌گه‌ر عه‌رد تژی زولم و زینات و کوشتن و مال وێرانی دبت. ئو هندی ئه‌ڤ تشتێن هه‌ زۆرتر لێ بێن، رۆژا هاتنا وی نێزیکتر دبت، له‌وا هه‌ر جاره‌کا شیعه‌ ل ده‌مه‌کی د دیرۆکێ دا بهێز که‌تبن و ده‌ستهه‌لات که‌تبت د ده‌ستێ وان دا، هندی ژ وان هاتیە،‌ سوننی کوشتنه‌ و خوینا وان رشتنه‌. هه‌ر وه‌کی سه‌رده‌مێ ده‌وله‌تا عه‌بیدیا (فاتمیا) ل مصرێ، ئو شاهـ ئیسماعیلێ صه‌فه‌وی ل ئیرانێ، گاڤا کو نێزیکی ملیۆنه‌کێ یان پتر خه‌لك ل ئه‌سفه‌هان و ته‌هران و قه‌زوین و هه‌مه‌دان و نیشاپۆر و باژێڕێن دی یێن ئیرانێ کوشتین. ئو نهۆ ژی ژ رۆژا کو ده‌ستهه‌لات ل ئیرانێ که‌تیه‌ د ده‌ستێ وان دا، کوشتن هه‌ر به‌رده‌وامه‌. ئو هه‌ر ل سەر بنسترا ڤێ بیروباوه‌رێ بوو کو خومه‌ینی ل صالا 1980 ێ فه‌توا فحێل کرنا (حه‌لال کرنا) کوشتنا کوردا ل ئیرانێ دا، ئو ب هزاران کورد ب ڤێ فه‌توایێ هاتن کوشتن و مال وێران کرن. ئه‌ڤه‌ و گاڤا کو مه‌هدیێ وان ژی هات، مه‌زنترین خوین رێژیێ د دنیایێ دا دێ کت. ئو ل دووڤ گۆتنا پرتووکێن وان ژ هه‌ر هزار که‌سا نه‌هـ صه‌د و نۆت و نه‌هـ که‌سا دێ کوژت و به‌س کەسەکی بتنێ دێ هێلت ساخ، ئانکو ئه‌گه‌ر ئیرۆ حه‌فت ملیار خه‌لک د جیهانێ دا هه‌نە، به‌س حه‌فت ملیۆنان دێ ژێ هێلت و یێن دی هه‌میا دێ کوژت، ئو ژبه‌ر ڤێ چه‌ندێ یە کو هه‌ر گاڤا شیعه‌ ناڤێ مه‌هدی دئینن، ڤێ درۆزگێ (دوعایێ) دکن و دبێژن: ” عجل الله فرجه الشریف “. (**)
ڤێجا ئه‌وێن کو ل رۆژا کو تێن سه‌ر دنیایێ، ب ڤێ که‌رب و کین و خوین رێژی و دلڕه‌قیێ تێن فرشك کرن، ئو مه‌ژیێ وان ب ڤان بیروباوه‌رێن دوژمنکاری و تیرۆرستیێ تێن ئاڤدان، مرۆڤی چ هیڤی دێ ژ وان هه‌بت یان چ خێرێ دێ ژ ده‌ستێ وان بینت ؟؟!! یان چ روح و ره‌وان دێ هه‌بت ؟؟!! یان چ مرۆڤاتی دێ زانن ؟؟!! یان دێ ب چ صۆز و په‌یمانێ ڤه‌ ئێن گرێدان ؟؟!!
ئو ژبۆ خودێ و ژبۆ دیرۆکێ دبێژین کو ئه‌ڤ بیروباوه‌رێن کو وان به‌رانبه‌ری سوننیا هه‌نه‌، سوننیا به‌رهمبه‌ری وان نینن.
ئو ل دووڤ ڤێ هزروبیرێ نه‌گه‌نگازه‌ کو رۆژه‌کێ عه‌ره‌بێن شیعه‌ ل گه‌ل یێن سوننی‌ یان هه‌ر سوننیه‌کێ بگه‌هن ئێك یان ببن ده‌سته‌برا.
عه‌ره‌بێن شیعه‌ و کورد
وه‌کی تێت زانین کو شیعه‌ هه‌می سوننیا وه‌کێ ئێك حساب دکن، ئو لێ نانێرن کا ب چ زمانی دئاخڤن یان ژ ئالیێ بنیاتی ڤه‌ ژ چ نه‌ته‌وی نه‌. ئه‌و به‌س ژ ره‌خێ ئۆلێ ڤه‌ به‌رێ خوه‌ ددنێ، ئو گشت لایێن دی ل نک وان نه‌ گرنگن.
ئو ژبه‌ر کو به‌هرا پتر ژ کوردا سوننی نه‌، نه‌خاسمه‌ سه‌رکێشێن وان، له‌وا ب چاڤێ سوننی بوونا وان دان و سطاندنێ ل گه‌ل وان دکن. له‌وا پارتیێن شیعا هه‌تا ل ده‌مێ کو بێ ده‌ستهه‌لات بوون یان ل ئیرانێ مشه‌خت بوون، ته‌ور رۆژه‌کێ ژ رۆژان به‌رهه‌ڤ نه‌ بوون کو مافێن کوردا یێن نه‌ته‌وی بئاشێرینن (ئیعتیرافێ پێ بکن)، ئو هه‌تا هینگێ ژی د رۆژنامه‌ و به‌لاڤۆکێن خوه‌ دا، وه‌کی (لواء الصدر) ێ، ژ کوردا دخواستن کو خوه‌ د ناڤ ته‌ڤگه‌را ئیسلامی دا ببهژینن، ئو مه‌به‌ستا وان د ناڤ شیعیاتیێ دا یه‌، چنکی ئه‌و به‌س خۆ ب بسلمان دزانن.
ئو هه‌کو هه‌تا نۆکه‌ ل ئیراقێ ب ره‌قی و دژواری دان و سطاندن ل گه‌ل کوردا نه‌ کربن، یان ده‌ست نه‌رمیه‌ك کربن، هه‌ر ژبه‌ر هندێ بوویه‌ کو هێشتا ده‌لیڤه‌ بۆ وان هل نه‌که‌تیه‌ و به‌ر پیێن خوه‌ نه‌ دیتنه‌، ئو تەقیێ (التقية) بکارتینن، ئو ئەڤ تەقیە ٩٠% ژ ئۆلا وانە، ئو هەرکەسەکی ژ وان تەقیە نەبت بێ ئۆلە، ئو تەقیە ئانکو درەو (***). ئو ژ رەخەکێ دی ڤە، هێشتا عه‌ره‌بێن سوننی ل پێشیا وانن و هێژ نه‌ چغاندنه‌، ئو هه‌ر گاڤه‌کا ئه‌و گه‌هشتن وێ ئارمانجێ، گه‌ها کوردا دێ ئێت و دێ ل دۆر به‌ژن و بالا وان زڤڕن، ئو کا چاوا ئه‌ڤرۆ ب سانه‌هی (طارق الهاشمي) گونه‌هبار کرن و تاوان دان بال وی ڤه‌، وه‌صا و ب وێ سانه‌هیێ گونه‌هه‌کا وه‌لێ دێ دن بال سه‌رکێشێن کوردا ڤه‌ ژی، ئه‌و دێ به‌رگه‌ڕهن کو وان بکێشن پێش دادگه‌هێ، ئو ئه‌ڤه‌ ل نك دکتاتۆرا ژ ئاڤ ڤه‌خوارنێ سانه‌هیتره‌.
ئو ئه‌گه‌ر سه‌کێشیا کوردی ئه‌ڤرۆ هزرا ڤێ چه‌ندێ نه‌کت و ڤێ ئێکێ نه‌ خوینت و به‌رنامه‌کێ کوور و دوور و به‌رفره‌هـ نه‌ ده‌ینت، د پاشه‌ڕۆژێ دا دێ په‌شێمان بت، هه‌روه‌کی گه‌له‌ك جاران په‌شێمان بوویه‌، ئو هینگێ قورچ داعووران چ دەردا دەرمان ناکت.
کوردو عەرەبێن سوننی
وەکی دیار چ گەلش ژ لایێ ئۆلێ ڤە د ناڤبەرا کورد و عەرەبێن سوننە دا نینن. بەلێ ب هزرا من دو تشتنە دن هەنە، ئێك ژ وان ئەوە کو ئەو و کورد هەڤتخووبن، ئانکو عەردێن وان ب رەخ ئێك ڤە نە، ئو ل هندەك جها د ناڤ ئێك دا چوونە. ئو تشتێ دووێ ئەوە کو سەرکێشێن وان د راستا دۆزا کوردی دا سەڕەقن، ئو ڤێ ئێکێ وە ل وان کریە کو ژبۆ مافێن کوردا ل بەر نەیێن، ئو ئەڤە بوویە سەدەما خوین رشتنەکا زۆر.
بەلێ وەکی پێشچاڤ و تێت زانین کو چارە سەرکرنا ڤان هەردو تشتا نە ژبەردەست دەرکەتیە، چنکی تشتنە دنیاداری نە، نەکو ئۆلی نە کو تەور نابت دەست ژێ بێت بەردان. ئو هندی پرسێن ئۆلی نه‌، مرۆڤ نکارت کو دەست ژێ بەرەدت، لێ بەلێ یێن دنیاداریێ هێلانا وان سانەهیە، نەمازە ئەگەر خودانی هەست کر کو نەتەکنەکا مەزن یان زیانەکا مەزنتر گەفێ لێ دکت.
لەوا ئەز دبینم کو ڤەکۆلان و ساختی کرنا ڤێ پرسێ و خەم ژێ خوارن، خەسما د ڤی چاخێ مە یێ ئەڤرۆ دا، زۆر گرنگە.
ڤەڕێژی
ئەڤ پرسێن کو مە بەحس کرنە، پێتڤی خواندن و ل دووڤچوونەکا دوور و درێژن، ئو مرۆڤ د ئاخفتنەکا کورت و سەرپێ دا نەشێت کو زێدەتر بەحسێ بکت.
ل دووڤ تشتێن کو بەحس هاتنە کرن، ئەز هزر دکم کو رێك کەتنا کوردا ل گەل عەرەبێن سوننی سانەهیترە ژ یا ل گەل عەرەبێن شیعە، ژبەر کو پرسا شیعا ب بیروباوەرێن وان یێن ئۆلی ڤە گرێدایینە، ئو نە گەنگازە کو ئەو سەر خاترا خەلکێن دی یێن کو ب دوژمنێن خوە دزانن، دەست ژ بیروباوەرێن خۆ یێن ئۆلی بەردن، هەروەکی ژ دیرۆکا وان خوەیایە. ئو هەکەر ئەڤرۆ تەقیێ بکن، گاڤا کو صوبە پشتا مرۆڤی کەت وان، ئو دەلیڤە بۆ وان هل کەت، دێ دەربێ خوە دەینن و دێ دیواری ژی ب سه‌ر دا هه‌ڕفینن، هەر وەکی د پرتووکێن وان دا هاتیە، لەوا مرۆڤ نەشێت کو چ جارا باوەریێ ب دۆستەکێ هۆلێ بینت و پشتا خوە پێ راست بکت.
بەرانبەری ڤێ ئێکێ، گەلشا کوردا ل گەل عەرەبێن سوننی گەلشەکا سیاسیە، ئو ئەڤ جۆرە گەلشە ئەگەر د دەمەکی دا بزەحمەت بن، ل چاخەکێ دی سانەهی دبن. ئەگەر دوهی چارە بۆ نەهاتبت دیتن، دبت کو ئەڤرۆ بێت دیتن، چنکی کاودان باندۆرێ ل پرسێن سیاسی دکن ودگوهۆڕن.
دڤێت کو سەرکێشیا کوردی بەرگەڕهانێ بکت کو سەکێشێن عەرەبێن سوننی بئێولینت کو نەتەکنا کو گەفێ ل وان دکت، گەلەك مەزنە، ئو بڕاستی ژی هەروەصا یە، ئو ئەو نەکو بەس گرانیا خوە یا سیاسی و جهێ خوە د دەستهەلاتێ دا دێ ژ دەست دن، بەلکی هەبوونا وان و عەردێ وان پتر گەف لێ تێت کرن، ئو ئەوا کو ئەڤرۆ ب سەرێ وان تێت دەستپێکە بۆ هەردو گەفێن دی، گەفێن کو ل هەبوون و عەردێ وان تێت کرن، چنکی شیعە ب نیخێن رژێما ئیرانێ یا شیعی پێکۆلەکا ژدل و بکەل دکن کو سوننیا ل بەغدا و بەصرا و جهێن دی یێن ناڤین و باشۆرێ ئیراقێ نەهێلن، هەروەکی نۆکە زێدە بزاڤێ دکن کو عەرد و ئاڤاهیا ل باژێڕێ سامڕایێ و هاویر وێ، چ ب کڕیار بت یان ب زۆری بت، ژ دەستێ خەلکێ وی باژێڕی تینن دەر و بەربەرە دەستێ خۆ ددەینن سەر. ئو هەکو هۆسا بچت هەتا چەند صالەکێن دی عەرەبێن سوننی ل ناڤین و باشۆرێ ئیراقێ گەلەك دێ کێم بن.
لەوا زۆر گرنگە کو عەرەبێن سوننی چاڤێن خوە ڤەکن و خوە د خەو نەبن و تێ بگەهن کو هەبوونا وان و عەردێ وان هەردو ل بەر پێلا نەتەکنێ نە، ئو ئەگەر ئەو ئەڤرۆ ل گەل کوردا رێك نە کەڤن و مافێن کوردا نە ئاشێرینن وگەلشا عەردی ل گەل وان چارە سەر نەکن، ئو دەستێ خوە نەکن د دەستێ وان دا، د پاشەڕۆژێ دا، هەمی تشتی دێ ژ دەست دن. لەوما واژۆ کرنا رێك کەتنەکا هۆسا د بەرژەوەندیا وان دا یە.
ژبەر ڤێ ئێکێ، کاودانێ ئەڤرۆ وێ چەندێ پێتڤی دکت کو بەرەیەکێ بهێز و بەرفرەهـ ژ کورد و عەرەبێن سوننی و تورکمان و فەلا بێت دەینان کو هەمی پێکڤە مەلهەزێن (خطة) عەرەبێن شیعه‌ یێن دوژمنکاریێ تێکبدن و خەونێن وان ل وان بکن ئارختك (کابوس)، دا کو پاشی نە بێژن: ئاخ !!
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(*) قال الحر العاملي في وسائل الشيعة ج1 ص219. والکليني في الكافي ج3 ص14. والفيض الکاشاني في کتابه ( الوافي). ج 1. ص 143: عن أبي عبد الله (عليه السلام)( وهو جعفر الصادق، إمامهم السادس) أنه قال: (( إن الله لم يخلق خلقاً شرّاً من الكلب، وإن الناصب أهون على الله من الكلب )).
وقال محسن الحكيم ( وهو والد باقر الحکیم و عبدالعزیز الحکیم ، و جد عمار الحکیم) في كتابه ( العروة الوثقى) ج 1/68 ط . طهران: ( لا إشكال في نجاسة الغلاة والخوارج والنواصب).
وقال أبو جعفر الطوسي في ( تهذيب الأحكام ) ج 4/122 ط . طهران. والفيض الكاشاني في ( الوافي ): ج 6/43 ط . دار الكتب الاسلامية طهران: عن الامام الصادق (( خذ مال الناصب حيث ما وجدته وادفع إلينا خُمسه)).
وقال الصدوق في (علل الشرائع) ص601 ط. نجف. والحر العاملي في ( وسائل الشيعة ): ج18/463. والمجلسي في ( بحار الأنوار) ج 27. ص 231. ونعمة الله الجزائري في ( الانوار النعمانية ) ج2/308: عن داود بن فرقد قال: قلتُ: لأبى عبد الله عليه السلام ما تقول في قتل الناصب ؟ قال: (( حلال الدم ولكن اتقي عليك، فإن قدرت أن تقلب عليه حائطاً أو تغرقه في ماء لكيلا يشهد عليك فافعل. قلتُ: فما ترى في ماله؟ قال: تُوه ما قدرت عليه)).
وقال الخميني في کتابه ( تحرير الوسيلة) ج1/352: (( والأقوى إلحاق الناصب بأهل الحرب في إباحة ما أغتنم منهم وتعلق الخُمس به، بل الظاهر جواز أخذ ماله أين وجد وبأي نحو كان وادفع إلينا خُمسه)).

وجاء في (بحار الأنوار: ج93 ص72 . وسفينة البحار: ج 8/252 ) عن أبي عبد الله (عليه السلام)( وهو الإمام السادس للشیعة) أنە قال: فأما الناصب فلا يرقّن قلبك عليه، ولا تطعمه، ولا تسقه، وإن مات جوعاً أو عطشاً، ولا تغثه. وإن كان غرقاً أو حرقاً فاستغاث، فغطه، ولا تغثه، فإن أبي نعم المحمدي كان يقول: من أشبع ناصباً ملأ الله جوفه ناراً يوم القيامة معذباً كان أو مغفوراً.

هێژایی گۆتنێ یە کو شیعە د پرتووکێن خوە دا ڤان ناڤا ل سوننیا دکن: ناصب، ناصبی، ناصبة، نواصب، مخالف و عامة.

(**) جاء في (بحار الأنوار. ج24. ( باب 28. ان الحسنة والحسنى الولاية. رقم الرواية: 18 )، عن أبي عبدالله عليه السلام يقول: (( القائم عليه السلام إذا قام بالسيف قتل من ألف تسعمائة وتسعا وتسعين )). القائم: وهو المهدي المنتظر !!.
وجاء في نفس الکتاب ونفس الباب في الرواية رقم 21: عن أبي عبدالله عليه السلام قال: (( فإذا قام قائمنا سقطت التقية وجرد السيف، ولم يأخذ من الناس ولم يعطهم إلا بالسيف )).
(***) جاء في کتاب ( وسائل االشيعة. ج 16. باب: 24- وجوب التقية مع الخوف إلى خروج صاحب الزمان (عليه السلام). رقم الروایة ((21358))- 3)، عن أبي عمر الاعجمي قال: قال لي أبو عبدالله (عليه السلام): يابا عمر، إن تسعة أعشار الدين في التقية، ولا دين لمن لا تقية له )).

وجاء في الرواية رقم ((21359))- 4) من نفس الجزء والباب: قال أبو جعفر (عليه السلام): (( التقية من ديني ودين آبائي، ولا إيمان لمن لا تقية له )).

‎لدور Malame

Check Also

مروڤێ ده‌وله‌تێ یان ده‌وله‌تا مروڤی؟

د.شه‌عبان مزوری ئه‌ز نڤیسینا خوه‌ لسه‌ر ناڤه‌ بابه‌تی دێ ده‌ستپێكه‌م پاشان دێ چمه‌ دناڤ بابه‌تیدا. …

اترك تعليقاً

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.