دکتور کامیران بەروارى: “پێویستە دەسهەلاتا کوردى وى دەستێ دەرەکى بومە ئاشکرا بکەت”

گرتنا کادرێن یەکگرتوو رەوش ئالوزتر کر ودیاربوو کو ئەڤ رویدانە بو کپکرنا دەنگێت نەرازى یە
باشور : ڤەخویندنا هەوە بو رەوشا بەهدینان چیە ؟
د. کامیران بەروارى : دەڤەرا بەهدینا ب گشتى وەکو پارچەکا جوگرافى ژ کێلەشینێ هەتاکو شنگارێ یە، ئەڤ دەڤەرە ب درێژاهیا دەولەتا عوسمانى یا هاتیە پشت گوهڤە هاڤێتن هەر وەساژى دەما درستبوونا دەولەتا عیراقى ل سالا1921هەتا کو 1991 و چونا سەدامى و رزگاربونا باشورى دیساژى تشتەک بو ڤێ دەڤەرێ نەهاتیە کرنێ.
پشتى چونا سەدامی ژى ل سالا 2003 دیسا دەڤەرا بەهدینان ژ وان دەڤەرا بو یێن مافێن وان هاتینە خارن، تایبەتی ژى مەسەلێت کەلتورى و زمانى و ژ ئالیێ سیاسى و جوکرافى و چڤاکى ژى ڤە ئەڤ دەڤەرە هەول هاتیە دانێ بەردەوام یا پاشکەتى بیت، تشتێ دهاتیە خاستنێ پشتى بهارا سالا 1991 گورانکاریێت باش ل دەڤەرا بەهدینا چێببون تایبەتى ژ ئالیێ ئابورى و ژئالیێ چڤاکى ڤە لێ مخابن ئەوا چاڤەرێ نەهاتە کرنێ ئەنفال ب سەر دەڤەرا بەهدینا دا هاتبوو چ بو ئەنفالکریێت وێ نەهاتە کرنێ، ئەو خەلکێ ل سالا 1988 کوچ و دەربەدەر بوى بو لایێ تورکیا و 4 سالا ل بن چادرا ماى پشتى سالا 75 حەتا 88 وان کوردینى دکر و کوردینى ل سەر ملێت وان بو، تشتەک بو وان ژى نەهاتە کرنێ چەند هزار گوندێت بەهدینان هاتنە چولکرنێ تشتەک ژ بو ئاڤەدانکرنا وان ژى نەهاتە کرنێ.
وەکو چڤاکا بەهدینى ژ ئالیێ ئابوریڤە و ژ ئالیێ چڤاکى ڤە و ئالیێ سیاسى ڤە تشتەک ژ بو بەهدینان نەهاتیە کرنێ ژ بەر ڤێ چەندێ ڤالاتیەک ل بەهدینان هەیە یان ژى ب تەرزەکێ دى بێژین بشتێ دروست بوونا حکومەتا کوردستانێ ژى سالا 1992حەتا نها خەلکێ بەهدینان هەست ب تەعدایەکێ (خبنەک)ێ دکەن کو ل سەر وان دهێتە کرنێ، وەکو پێتڤى چاڤێ خو نادەنە ڤێ دەڤەرێ وەک پارە ب یەکسانى بو دەڤەرا بەهدینان دابەش ناکەن، ب سەدان ئەگەرێت هوسا یێت سیاسى و ئابورى و چڤاکى و دەرونى و هەرێمى و چگرافى کوم بوینە هەتا کو دەڤەرا بەهدینان بگەهیتە وى ئاستەى کو دڤێت گورانکارى ل ڤێ دەڤەرێ بهێنە کرن ئەگەر نەهێتە کرنێ رەوش دێ ل ڤێ دەڤەرێ پەقیت.
دیتنا مە ئەو کریارێت ل زاخو و دەڤەرێت دى چێبوى دەرئەنجامێ هندێیە کو نیشانا وێ چەندێ د دەن کو دڤێت چاکسازیێت ریشەیى ل ڤێ دەڤەرێ بهێنە کرنێ خەلکێ هشیارە و مەدیت خەلکێ خونیشاندان کرن وەکى یێت تەندرستى و گەنجا ویێت رەوشەنبیرا ویێت زاخو و یێت جهێن دى کو تڤیا دەسهەلات گورانکاریا ل ڤێ دەڤەرێ بکەت لێ مخابن کو گورانکارى بهێنە کرنێ و ئارامیا دەڤەرێ بهێتە پاراستنێ و پێنگاڤەک ژ بو بجهئینان داخازیێت مللەتى بهێتە هاڤێتنێ تشتێ هاتیە کرنێ سەرو بنى وێ یەکێ بو یان بەروڤاژى وێ چەندێ بو، سوتنا بارەگایان و سوتنا مەیخانان و سوتنا جهێت مەساجێ بهەر ئاوایەکى بیت کێ سوتبن و چاوا هاتبنە سوتن دەستێ کێ دگەل بیت چ دەرەکى چ ناڤخوى هیچ شکلەکى نە ئاریشا دەڤەرێ چارەسەر دکەت نەژى دکاریت چارەسەریەکا سیاسى ئان یا چڤاکى بو دەڤەرێ بینیت کەسەک ژى ژ وان هێزا سود مەند نینە ئەوێت ب ڤێ سیناریویێ رابى.
باشور: دەستێ دەرەکى وەکى ژێرا دبێژن چ رول هەبویە دڤان کاودانێن بەهدیناندا؟
د.کامیران بەروارى : چ جارا مایتێکرنێت راستەو خو یێت هێزێت ناڤخو نکارن بهێنە دناڤ کارو بارێت نافخو ئەگەر هاریکاریا ناڤخو دەستەک دگەل نەبیت، ئەگەر دەستەکێ دەرەکى بهێت دڤێت دەستەکێ نافخویى دەستێ وى کربیت و هاتبیت و هاریکاریا وى بکەت بەس ئەڤە تێتە وێ مانایێ دەما دبێژن دەستەکێ دەرەکى هەیە کەواتە هەمى گاڤا ترسەک هەیە هەم دکوردستانێ دا هەم دەورو بەرێت کوردستانێ ئەڤ سەربورە و ئەڤ تەجریبەیە کو دبێژنێ حکومەتا کوردستانێ ژ ناڤ بچیت لێ پرسیار ئەوە کێ ئەو دەستێ دەرەکى ئینا و ئەو دەستێ دەرەکى کییە و دبەرژەوەندییا کێ دایە .. پێویستە دەسهەلاتا کوردستانێ ڤێ پرسیارێ بگەریێت و بەرسڤێ بو وێژى بینیت و بەرسڤا وێژى بو خەلکى رونکەت.
باشور : ڤەکێشانا هێزێن ئەمریکا چ کاریگەرى هەیە ؟
د.کامیران بەروارى : سەدا سەد ڤەکێشانا هێزێت ئەمریکى کاریگەریا زور دێ ل سەر کوردستانێ و عیراقێ هەبیت چونکو ئەمریکا عیراق بخو رزگارکریە نەک بو کەسەکى ئەمریکا عیراق رزگار کر و چەند هزار سەربازێت خو دانە کوشتنێ لێ بەرهەمێ عیراقێ وەکى ئەمریکا چاڤەرێ دکر نەخار، ئیران یا وى بەرهەمى دخوت و تورکیا ژ بەر هندێ ژى ئەمریکا زەحمەتە دەست داهێلاى بەرامبەرى ڤێ رەوشێ بمینیت ئەز باوەر دکەم دێ رەوشەکا هوسا ڤێ کەن کو خەلک جارەکا دى داخازا هێزەکا دى یا وەکى ئەمریکا کەن بهێتە د عیراقێ دا ژ لایەکێ ڤە و ژ لایێ دیڤە ئەو بو روژهەلاتا ناڤین و بو عیراقێ هاتینە چێکرن بو کوردستانى ئەو سیناریو دبەردەوامن و هێشتا جهێ خو نەگریتیە چونا ئەمریکا دێ بیتە هوکارەکێ مەزن بوشاتیەکا لەشکرى ئەمنى و سیاسى د عیراقێ چێببیتن بەر ڤێ چەندێ ژى دێ هەر دەولەتەک بزاڤێ کەتن پشکا هەرى مەزن یان پشکا شێرى بەر وان بکەڤیت بێگومان ژى هەردوو دەولەتێت تەماعیەکا مەزن د وێرێ دا هەى تورکیا و ئیرانن.
باشور : سەرەدەریا دەسهەلاتا کوردى چاوا دهەلسەنگینى دگەل ڤان کاودانان؟
د.کامیران بەروارى : کورد دڤێت ب هیچ شێوەکى هزر نەکەن یێت گەهشتینە کنارەکێ تەنا ومەترسى ل سەر وان نەمایە، مەترسى بەردەوام ل سەر کوردا ماینە چونکو کو هێشتا کورد ل پێنگاڤا ئێکێ نە و رێیە کا دیر ل بەر سیناگا وانە لێ تشتێ دبیتە کرێنتیا پاراستنا دەستکەفتیێت یێت کوردا هەر کورد بخونە، یێکەتیا نەتەوەى و یێک دەنگى و یێک رێزیا کوردا دروست کرنا سیستەمەکێ دیموکراسى پێشکەفتن خاز، یێ ئاشتى خاز کو هەر کەسەک خو د ناڤا ڤى سیستەمى دا ببینیت و سیستەمەکێ ئیرادا گەل دروست بکەت سیستەمەکێ ئازادیێت گشتى ل بەر چاڤ بگریت سیستەمەکێ دیموکراسیا راستەقینە بکریار روژانە پەیرەو بکەت ئەڤە گرنگینە بو دەستکەفتیێت کوردا.
بێ گومان هەتا ئەم دەستکەفتیێت خو ببپارێزین پێویستە ئەم بگەهینە وى قەنەعەتێ کوکوردێت پارچەکا کوردستانێ بتنێ نکارن دەستکەفتیا ببپارێزن بەر وێ چەندێ ژى دڤێت ئەم وێ پرێ نها دروست بکەین یا هەر چار پارچێت کوردستانێ پێگڤە گرێددەتن و یاب ساناهى گەلێ مە شێت ساناهى سەرا دەرباس ببیت وپارچەک دبیتە هاریکار و پشتەڤان بو پارچا دى .
باشور: ریدانێن ڤێ دیماهیێ چ مەترسى ل سەر رەسیدێ کوردان بگشتى هەیە؟
د . کامەران بەروارى : دەسهەلاتا کوردى مخابن د ڤان بیست سالادا مفا ژ سەربورا خو نەدیتیە گەلەک دڤیا ڤان بیست سالادا ژیرَخانا ئابوریا کوردستانێ ژ هەمى ئالیەکى ڤە تایبەت ژ ئالیێ ئابوریڤە و ژ ئالیێ دارایى و لەشکەرى و ژ ئالیێ ئامادەکرنا مللەتى ژ لایێ دەرونیڤە و ژ لایێ چێکرنا ئیرادەیڤە و ژ لایێ دبلوماسى و پەیوەندیێت سیاسى ڤە دگەل دەرڤە و دگەل ئالیێ دروستکرنا ئێکەتیا نەتەوەى پێویستە حکومەتا کوردستانێ و پارتێت سیاسى دەسهەلاتدار باش ل سەر ڤان خالا راوەستابان لێ مخابن وەکو پێویست تشتەکێ هوسا نەکریە تایبەتی ژى ل باشورێ کوردستانێ پرسێت چارەنڤێس هەمى هاتینە هەلاویستنێ یان ماینە هەلاویستى وەکى دیارکرنا سنورێت باشورێ کوردستانێ پرسا دەڤەرێت ناکوکى ل سەر ئەوێت بێژنێ مادێ 140 وپرسا پێشمەرگەهى وپرسا بودجەى پرسا پەیوەندیێت سیاسى زور پرسێت گرنک هەنە ماینە هەلاویستى لێ سەر ڤێ هەمیێ را هێشتا دەم مایە.
ئەگەر تایبەت پارتیێت دەسهەلاتدارێت کوردستانێ حەز بکەن مفا ژ ڤێ قوناغا نها وەربگرن مللەت ئامادەیە ئوپوزسیون هەیە خەلکێ دى ژ دەرڤەى ئوپوزسیونێ هەیە تنێ تشتێ تێتە خاستن ئەوە ئەم ئیرادەیەکا پیلاین و ب دلەکێ سافى پێنگاڤێ پاڤێژین بەرەف ئێکەتیا نەتەوەى ڤە و پێنگاڤا نەتەوەى ئەوە گرێدانا کونفرانسەکا نەتەوەى یە کوننفرانسەک نەتەوەى یا هەر چار پارچێت کوردستانێ خەلکێ کوردو مللەتێن دى و دییانەتێت دى ل کوردستانێ دژین و دەرڤەى کوردستانێ دژین هەمیا تێدا کوم بکەتن ئەو گرنتیا ئێکێ یە ژ بو پاراستنا دەستکەفتێت کوردان چ جارا کورد ب هیڤیا ئالیێت دەرڤە نابنە تشتەک و چ جارا کورد نکارن بێى ئێکەتیا نەتەوەى دەستکەفتیێت خو بپارێزن ئەڤە کومارا مهاباتێ نمونەیە و کومارا سور سوڤیەتى و شورەشا شێخ سەعیدێ پیران و شورەشێن دى ل باکور و شورەشێن دى ل باشور نمونەنە کو ئەم نەشیاینە تنێ ل پارچەکێ ئان ژى حیزبەکێ بتنێ ئان ژى شورەشەک بتنێ ل پارچەکێ دەستکەفتیێت نەتەوەى ببپارێزن .
باشو : سەرەدانا سەروکێ هەرێمێ بو بادینان چاوا دبینى ؟
د. کامیران بەروارى: سەرەدانا سەروکێ هەرێمێ بەردەوام بو دەڤەرێت کوردستانێ کارەکێ باشە چونکى سەروکێ هەرێمێ حەز بکەت حەز نەکەت سەروکێ مللەتێ کورد هەمیێ یە سەروکێ خەلکێ کوردستانێ یە ژ بەرهندێ خورت بونا تێکەلیێت ویێت راستەوخو ناڤبەینا وى و تەخێت جڤاکى دا پێتڤیەکە و ئەرکەکە سەر سەروکێ هەرێمێ هەر ژ گەرمیان بگرە هەتا تو دگەهیە زاخو لێ سەروکێت ژوەلاتەکى د گەرەکێ دا یان د گەریانەکێ دا نکارن رەوشا راست و درست و دەنگێ جادێ یێ درست ببهیزن، دڤێت سەروکێ هەرێمى ل کوردستانێ بونمونە ل بەهدینان یان گەرمیان دەرڤەى بەرپرسێت حیزبى یان بەرپرسێت ئیدارى هندەک کەساتیێت ئوپوزسیونێ ببینیت، بتنێ هندەک کەسا دەرڤەى ئوپوزسیونێ ببینیت هندەک کەسێت سیاسەت مەدار ببینیت هندەک کەسێت رەخنەگر ببینیت هندەک کەساتیت چڤاکى ببینیت د ئاستێت جودا جودا دا ژ بو هندێ دەنگێ راست و درست یێ برێڤەبرنا ئیدارى هەم سیاسى هەم یێت جەماوەرى ژ بو سەروکاتیا هەرێمێ دیارببیت و ئەو بکاریت دەرئەنجامێ وان دگەهینە وى بریارا بدەت بێگومان زەحمەتە مروڤ د جڤینەکا گشتى دا دگەل سەروکێ هەرێمێ هەر تشتى بێشتێ چونکو د وێ جڤینێ دا هەر تشت ناهێتە گوتنێ لێ تو دکارى وەکو د رینشتنەکا ئاسایى دا تایبەتى نە درینشتنەکا رەسمى بیت و فەرمى بیت ترس و سانسور ل سەر نەبیت تو بکارى تشتێ پێویست بێژى لێ مخابن تشتێ مللەتێ مە ژێ عاجز ئەوە چەند جار سەروکێ هەرێمێ هاتیە بەهدینان و بریارێت چاکسازیێ داینە و ئەو بریار د باش ژى بوینە بەس بجه نەهاتینە ، بونمونە ل سالا 1999 دەما سەروک هاتیە بەهدینان کوراسەیەک دەرئێخستیە و نوکە ل بەردەستێ هەمیایە ل وێرێ ئاشکرا دکەت و دبێژیت ئەڤە دەمێ شەش حەفت سالایە گەندەلى ل بەهدینان هەیە و دڤێت گورانکاریێت جدى بکەین و هەمى رەنگێت گەندەلیێ ژى و رێکێت چارەسەریێ ژى تێدا دیارکرینە لێ مخابن یێک پێنگاڤ ژى ژ بو چارەسەرکرنا وان رێکا نەهاتیە هاڤێتن هەر ئەڤروکە ئەگەر ئەم وێ کوراسێ ئان نامیلکێ ل بەر چاڤ دانێین دێ بینین کانێ چ پێنگاڤ هاتیە هاڤێتنێ ل سالا 1999 هەتا نوکە .
هاتنا وى بێگومان دڤێت شێوازەکێ رەسمیتر وەرگرتبا ب دیتنا مە، چونکى سەروکێ هەرێمێ دەمێ دچیت جهەکى دڤێت کاربەدەستێت حکومى دگەلدا بن یان ژى کاربەدەستێت سیاسى یێت هەمى پارتا دگەل دابن چونکى سەروکێ هەرێمێ نکاریت وەک کەسەک سەرەدانا دەڤەرەکێ بکەت باوەرا من ئەگەر پارتێت دەسهەلاتدار و دگەل پارتێت ئوپوزسیونێ دگەل دابان دا پتر سەروکاتیا سیاسەتا کوردستانێ کەتن و ئەگەر بەرپرسێت حکومى ژ وەزیرا و پەرلەمانى دگەل بان دیسان دا نیشانا هندێ بیت کو مە حکومەتەک هەیە و کو ئەڤە سەروکێ هەم یێ دەسهەلاتا کوردستانێ یا بلندە و هەم ژى وەکو کەسەکێ چڤاکى ژ ئاستەکى بلند ڤیایە رەوشا گەل نێزیک بزانن .
ئەو جهێ مخابنیا مروڤیە دەما سەروکێ هەرێمەکێ بریارەکێ ددەت و د واقع دا پێچەوانى بریارا وى بهێتە کرن ئەڤە نیشانا هندێ یە یان ئەو بریار نە ژ جدى و سەمیمى دایە یانژى ئەوێت پشت ویرا وان کارێت دژى بریارا وى دکەن ئەوان دڤێت پێل وان بریارا دانێن و بریارێت وان جه نەئینن ژبەر هندێ ژى دڤێت سەروکێ هەرێمێ سەر ڤان خالێت هوسا هەستیار جدى راوەستیت بریار دا رەوش بهێتە ئاسایى کرن هاتنا وى پشتى روژەکێ ژ ریدانێت بەهدینان تشتەکێ گەلەکێ باش بو بەس گوهنەگرتن ل بریارێت وى و بجه نەئینانا بریارا بێگومان کارەکێ خراب کرنە سەر رەوشا ئەمنى ل بەهدینان، ئەگەر کادرێن یەکگرتو نەهاتبا گرتنێ دبیت ماوێ چەند روژەکا رەوش هاتبا ئاسایى کرنێ لێ ئەو گرتنا بەردەوام ب تایبەتى یا رەنگەکێ کادرو پەیامنێرا کو چ پەیوەندى ڤان ریدانا ڤەنە شێوازەکێ دى هاتە لێکدانێ کو دیارە هەر ئەڤ سوتنە و ئەڤ کارە بو هندێ بو ئەو کەسێت دەنگێت نەرازى ل بەهدینا بهێنە بێدەنگ کرن .

‎لدور مالا مه‌

اترك تعليقاً

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.