کورد و کوردستانی د کودەرێیا دیرۆکێ دەنە



 !کورد و کوردستان د کودەرێیا دیرۆکێ دەنە
 
بەهزاد پیرموسا
 
کوردستان د ناڤ جۆگرافیایەکا سیاسی یا تژی ئاریشە و تەڤلیھەڤدا، یەکە ژ شونوارێن رەسەن، دەولەمەند و بریندارێ دەڤەرا ئاگرینا رۆژھەلاتاناڤین، کو ب درێژاھیا مێژوویێدا جھ و شەرگەھێ لەشکەرێن ھۆڤ و دڕندە، شەرێن مەزن و ئیمپراتۆریێن باڵادەست بوویە. ژ ئالییەکی کوشتارگەھێن ترسەناک و ب سەھم، ئەنفالکرن، راگوھاستنێن ب کۆم و ئاسمیلە و کۆچبەرکرنا گەلێ کورد و کوردستانێ ل سەر ئاخا خوەو ژ بۆ دەرڤەی وەلاتێ خوە ھاتینە بندەست کرن.  ژ ئالییەکێ دی ڤە، پارڤەکرن و بەخشینا ئاخ و مافێ بریاردانا چارەنڤیسێ خەلکێ وێ ژ دەرڤەی ڤیانا خوە بەردەوام د دیرۆکێ دە  ب سەردا ھاتنە سەپاندن و بن دەست مایە. ئەڤێ چەندێ گەلێ کورد و کوردسانێ نەچارکرییە کو ژبۆ ئازادی و رزگاریێ شۆرەش،   سەرھلدان و بەرخوەدانێن مەزن ل دژی ستەمکارییێ بئافرینە و لداربخە. 
ئەڤ وێنایێ ل ژۆر، کورد د دنیایێ دە وەک گەلەکێ خوەدی ئیرادە و تیھنیێ ئازادیێ و د ھەمان دەم دا قوربانیدەرەکێ بێ پشت و پەنا ھاتیە ناسکرن. ھەرچەندە بزاڤا ئازادیخوازا کوردی ئەو ب خوە ژی د چارچۆڤێ گوتارەکا سیاسی یا نەیەکانگرو چەند ئەنییی و دوور ژ یەکێتیەکا نەتەوەیی یا خورت ئامادە بوویە! لێ دژمنان ل ھەرچار پارچەیێن کوردستانێ ب ئالیکاریا کۆلۆنیزما نێڤنەتەوەیی زۆر ب ھۆڤیتی بەربوونە بەدەن، مێژوو و جۆگرافیا کوردستانێ و شێواندیە و ژ بۆ بەرژەوەندیێن خوە چەندین بریار، رێککەفتن، بەلێننامە و پەیماننامەیێن چەند ئالییێن نەپەنی و ئەشکەرە ل سەر گرێدانە.
 
دیرۆکێ د ناڤا ڤان ئاست و زەمینەیێن ھان دا، جارنا خوە دووبارە کرییەڤە، د ھەموو وێستگەھان دە ھەر لەرزینەکا سیاسی و ھەر شەرەکێ مەزن چێبووبە ژی، ئاکام و ئەنجامێن وێ ب زرارا گەلێ کورد و کوردستانێ تەمام بوویە. یەک ژ تراژێدی و کارەساتێن سیاسیێن کوردان  ژ وێ چاڤکانیێ دگرە، ئەوە کو د شەرێن ناڤبەرا دژمنێن خوەدا نەکارییە و نەشیاینە دەرفەت و دەلیڤەیان ژ بۆ بەرژەوەندیێن خوە قەزەنج بگرە و یەکێتیەکا نەتەوەیی پێک بینە.  شەرێ درێژ یێ دناڤبەرا سەفەوی و ئۆسمانیان مێژوویا مە د خالەکا لاواز و ژاردە مت کرییە، ب جۆرەکی کو ئەم نەشیان رابینە سەر پێیان و سوود و مفای
 ژ وێ دژمنکاری، مەرگدۆستی و کاڤلکاریا وان ب دەست بینین. ھەر ژ بەر وێ یەکێ ژی سست و پەرتەوازی و بەربەڵاڤیا خیتابا سیاسی یا کوردان ژ ئالییەکی و ھۆڤیتی و بێبەختییێن دژمنان ل ئالییەکێ دی ڤە پەیمانا ” قەسر ـ شیرین ” یا ساڵا ١٦٣٩ ێ لدویڤ خوە ئانی و د ئەنجام دا جۆگرافیا سیاسی یا کوردستانێ کرە دوو پارچەیێن ژ ھەڤ جودا، کو ھەتا نھا ژی بزاڤا سیاسی و خەبات و تێکۆشینا شۆرەشگێری و رزگاریخوازا کوردستانێ پێ دنالینە و باندۆرەک نەرێنی  ل سەر مایە. 
مێژوو ـ دیرۆک ھەموو جارێ نە لبارە و دەرازینکێن خوە ژ بۆ خوە ھلدانە ناڤێ دەو خوە تێدە دابمەرزینێ ناکەڤە سەر پشتان. د ھەمان دەم دا ئیرادەیا شۆرەشگەری، ھشیاریا سیاسی و ئاگەھیا ھزرا نەتەوەیی گرێدای ب ھەڤ ڤە، فاکتەرێن ھەری ب ھێزن ژ بۆ کوردان د ھەموو شکست و سەرکەفتنان دە.
 
قۆناغا دوویەمین یا لەرزینا مەزنا سیاسی یا کوردان سەد سال بەری نھا بوو، ئەو ژی د پەیماننامەیا ” سایکس ـ پیکۆ ” یا سالا ١٩١٦ ێ دە پێک ھات و مێژوویا مە دکەڤیتە خالەکا دی یا سڕبوونێ. کو تێدە کورد وەک گووریەێ تەماشاکەرو بێ دەنگ ددە خوەیا. سەد سال بەری نھا ئەو زەمینا کوردستانێ یا ژێر دەستێ ئیمپراتۆریا ئۆسمانی ژ ئەگەرێ پایماننامەیا سایکس ـ پیکۆ یێ دە، دکەڤە بەر شەرتومەرجێن یەکجار ھەستیارو دیرۆکی یێن مەزن، کو د پێشنیارێن وێ دە دەلیڤە ژ بۆ دامەزراندن و سەرخوەبوونێ نزیک ببوو، لێ د ئەنجام دە بەرووڤاژی کەفت و د ھەیاما چەند سالێن ژ ئینان و برنا مەلەف و کەیسێن پەیماننامەیێ کەفتە بەر ھەژینەکە ب قەدەرەکا خەراب و نەرێنی و ئاخا کوردستانێ ژ دوو پاران ڤە ژ بۆ چار پارچەیان ھات پارڤە کرن.  دوو دژمنێن سەرسەختێن دی ژ بۆ کوردستانێ ھاتنە چێکرن، کو دەولەتێن نویێن عیراق و سووریا بوون. ھەر چەندە د وێ ھەیامێ دا، داخویانیا ١٤ خالی یا سەرۆکێ ئەمریکا وۆدرۆو ویلسۆن  ل سالا ١٩١٨ێ دا و پەیمانا سیڤەر یا ل فرەنسایێ ل سالا ١٩٢٠ێ ب رۆھن و ئەشکەرە فەراھەمکرنا مافێن نەتەوەیێن بن دەستێ دەسەلاتا بنکەفتیا دەولەتا ئۆسمانی ھاتبوون داخواز کرن، دھەماندەمدا ب شێوەکی تەیوری ھەولەک د ئارا دا بوو کو د دەستپێکا سەدسالیا ٢٠ ێ دە دیزاین و نەخشەیا جۆگرافی یا رۆژھەلاتاناڤین دێ لبەرژەوەندیا کوردان دا بیت. لێ دیسان د ئەنجام دا، دائێخستنا یەکجارەکی یا دەرگەهێن ھێڤییان ل گۆڕ پەیمانا لۆزانێ یا  ١٩٢٣ ێ ل سویسرا، نە تەنێ دوی دەمیدە دوماهی ب خەون و ھێڤییێن سەرخوەبوونا کوردستانێ ئانی، بەلکو برینەکا دی یا کوور د ناڤ دلێ کورد و کوردستانیان دە چێکر، کو  ئەو ژی ھەتا نھا  ئێش و ئازار و خوینێ ددە.
 
پارڤەکرنا کوردستانێ ژ بۆ چار پارچەیان دوی دەمیدا، ئاگرەکێ  شاریایی بوو ژ بۆ شەوتاندنا خەونێن رزگاری و ئازادیا مرۆڤێ کورد و کوردستانی ل سەر ئاخا رەسەنا خوە. ھەلوەشیانا ئیمپراتۆریا عوسمانی دەستکەفتەکێ مەزن و دەلیڤەکا زێرین بوو ژ بۆ کوردان، لێ ل بەروڤاژیێ دەستڤەئینانا مافێ سەرخوەبوونا کوردستانێ چەند دەولەتەکێن نویێن عەرەبی دامەزراندن و چەند جەمسەرەکێن نوی ل دژی بەرژەوەندییێن گەلێ کورد و کوردستانێ خورت کرن، شوبھ و ھەڤشێوەیێن دەولەتا نو یا کەمالیست و شۆڤینی یا ترکیایێ و رێژیما تەپەسەرکەرا ئیرانێ و دەست ب هێرشکرنا بزاڤێن کوردان کرن ب پشتەڤانیا کۆلۆنیالیزما نێڤنەتەوەیی  و ب ھۆڤانەترین شێوازێن زولم و زۆریێ ل سەر ئەرد و ئاخا کوردستانێ.
 
١٦ێ گولانا ئەڤ ساڵ ( ٢٠١٦ )ێ، سەد سال ب سەر ڤێ پەیماننامەیا نێڤدەولەتی دە دەرباز بوون، رەوشا کوردستان و ناڤچەیێ ل بەر لەرزینەکە مەزنا نو دەیە، کو دبیت ببیتە قۆناخا سێیەمین یا گوھەرینێن مەزن و چارەنڤیسساز ل سەر ئاخا کوردستان و دەڤەرێن دنیێن رۆژھەلاتاناڤین. توندووتیژی، ململانێیێن مێژوویی، دینی – مەزھەبی و نەتەوەیی و پشتەڤانی و سەرکێشییا ترکیا و ئیرانێ ژ دوو ئەنییێن ل دژیھەڤ یێن نێڤنەتەوی کو گەهشتیە بلندترین ئاستێ  ھۆڤیتی و دژی مرۆڤاتییێ. د ناڤ وێدە کورد و کوردستان ھەم قوربانیەکێ ناڤا ڤێ خوینێ نە کو ژ دەرڤەی ڤیانا وان ب بەرھەم ھاتیە، ھەم ژی لەھەنگ و قەهرەمانەکێ سەربلندو سەرکەفتییە کو شارستانیا جیھانا سەکۆلار پێ شانازە. لێ بەلێ ب دوماهیک ھاتنا ڤی شەرێ خوینەلوویێ گشتگیر نابە  بەرژەوەندییێن کوردان و چارەنڤیسێ رەوایێ نەتەوەیی و نشتیمانی بێتە بنپێکرن. بەلێ مێژوو نابە ب ھەمان دۆخێن بەرێ خوە دووبارە بکە. ئەگەر کورد و کوردستانی د دەمێ سایکس – پیکۆ دا کارەکتەرەکێ لاوازێ ناڤا لەیزتنێن سیاسی بوویەو بێ دەستھەلات، بێ رێخستنەکا خورت و راوەستیای، لێ بەلێ ئەڤرۆ ئالییەکێ سەرەکیە د سەرکەفتنێن لەشکەری و ژیۆپۆلەتیکا سیاسیدا، کو قەھرەمانێ ڤی شەرێ گرانە ل دژی تیرۆریزمێ و ب وەلاتێن ھێزمەزن رە ھەڤپەیمانە. د ھەمان دەمدا بەرژەوەندی، ململانێن سیاسی و لەشکەری یێن وەلاتێن مەزن و خوەدی ھێزێن دنیایێ ب پێشەنگییا ئەمریکا و رووسیایێ دوو ئەنییێن ل دژی ھەڤ چێبوونە، پێویستیەکا مەزن ب یەکگرتن و یەک رێڕەوییا نەتەوەیی و نشتیمانی یا کورد و کوردستانیان ھەیە.
 
ل باشوورێ کوردستانێ کورد ئاکتۆرەکێ ب ھێزن دناڤ دەولەتا عێراقێ دە، ھەروەھا پێگەیەکێ نێڤدەولەتییا گرنگ ژی ھەیە و پشتەڤانییا جھانی ژی لێ تێکرن و رۆلێن ب کاریگەر ل سەر دەڤەرێ دا دگێڕە. ژ بەرڤێ یەکێ نابە بێ بەرژەوەندییێن کوردان ل باشوور ھێزێن نێڤدەولەتی د لەیزتنا سیاسییێن خوە دە نەخشەیا جیۆپۆلەتیکا نو دارێژن. لێ د گەل ڤێ ژی دا پێویستە ڤێ راستیێ ژی بزانین کو ئەو دو بەرەکی و ژھەڤ دووریتیا سیاسی یا ناڤ حکوومەتا ھەرێمێدا ل بەر جاڤە،  زرارێن مەزن گەھاندینە کەد و خەباتا کوردان. سڕکرنای پارلەمانی، کوشتنا دیمۆکراسییێ و ئەو دژمناتیا ناڤ مالا کوردی  ژئالییەکی و ل ئالییێ دی ڤە دروستکرنا قەیرانا ئابوری و بەربەلاڤبوونا گەندەلیێ ب ناڤ شادەمارێن دەسەڵاتا حزبی و رێڤەبەرییێدا، چارەنڤیسا ژیانا ساخلەما جڤاکی و ھەستا نەتەوەیی و نشتیمانی ب تەمامی لاواز کریە، ڤێ راستەوخوە باندۆر ل سەر چارەنڤیسێ سیاسی و ئاسایشا نەتەوەیی ل باشوورێ  کوردستانێ کرییە. ب وێ ناڤ و ناڤدەنگ و پێگەیا ھەرێما کوردستانێ ل جەم ھەڤپەیمانێن نێڤنەتەوەیی و دۆستێن کوردان ڤە ل جیھانێ نەشیرین کریە. لەوما پێویستە کو ب لەزوبەز  ناڤماڵا کوردان دچارچۆڤەیێ یاسایێ دە بێتە رێخستن ڤە، یەک گوتاری بێتە پێکئانین ژ بۆ پەیوەندییێن سیاسی و سەرەدەریا دیپلۆماسیێ ل گەل وەلاتێن جیران یێن وەکە تورکیا و ئیران و ھەروەسا ب عێراقێ رە ژی. پارڤەبوونا سیاسی یا پارت و رێکخستنێن کوردی ب سەر چەند جەمسەر و دیتنێن جودا  د ڤان رۆژێن ھەستیار و نازکدا مە کورد و کوردستانیان تووشی مالوێرانیێ دکەت.
 
دەولەتا تورکیا بەرژەوەندییێن بێشەرمانە ل باشوورێ کوردستانێ ھەنە و ب خەیالخاڤی وئۆستالیژییا بەری سەردەمێ پەیماننامەیا  سایکس – پیکۆتێ تەماشەی گوھرینان دکە. جاڤێ تورکیایێ ل مۆسلێ یە! ھەرێما کوردستانێ تەنێ وەکە فابریکەکا مەزن یا پەترۆل و گازێ دبینە. تورکیا ل دەرڤەی بەرژەوەندیا پەترۆلێ، دەستکەفتیێن باشوورو ئەزموونا سیاسی یا ھەرێمێ ژی وەکە سترییەکێ د چاڤێ پانتوکیزمێ دبینە. پەترۆل و گازا باشوورێ کوردستانێ ژ بۆ تورکیایێ، ئەگەر دوھی و ئیرۆ روویەکێ تاڕی و نەدیار بوو بێت د سەرەدەریکرنێ دا، ئەڤە ژ بۆ سباهی بۆرییێن وێ دێ بنە خوینا کوردان و دێ مێژیت. دێ پەترۆلێ کەتە سیاسەتەکە ئەولەهی – ئابوریێ ژ بۆ بندەستکرنا مەلەف و کەیسێن سیاسی یێن ڤاڤارتنا ئارمانجێن خوە. ئەگەر ھەرێما کوردستانێ وەھا هزرکربیت و ھەر وەھا ژی ب فکرە، کو ئەم پەترۆلێ و قڕگا ئابوریا کوردستانێ رادەستی بەغدایێ ناکەین و ئەم ب خوە سەرەدەریا ئابۆریا خوە دکن، ئەڤە ئەڤرۆ تورکیا دخوازێ دەستێ خوە ل قڕگا کوردستانێ بگریت و ھەرێما کوردستانێ مەجبوورکەت ژبۆ پشتگیرییێ ژ سیاسەتێن خوە یێن ل دەڤەرێ. کو سەرەکیترین ئارمانجێن سیاسی کۆنترۆلکرنا سیاسی یا حکوومەتا ھەرێمێ یە ل باشوور و ھەلوەشاندنا کانتۆن و سیستەما فەدرالیا ل رۆژاڤایێ کوردستانێ یە. تورکیا دڤێت ئەو سنوورێن دەستکرد یێن د نێڤا باشوور و رۆژاڤا دا کو ئەڤرۆ نەمانە، مزگینییا یەکپارچەییێ دایە گەلێ کورد و کوردستانێ، ب پۆستالێن جەندرمەیێن خوە کۆنترۆل بکەت و ب تایبەتی ھزرا نەتەوەیی، کوردینی و کوردبوونێ و گیانێ دیمۆکراسییێ  ل رۆژاڤا ژناڤ ب بەت و ل ھۆلێ راکەت.
 
پێشمەرگەهێن قەھرەمان، گەریلایێن وێرەک و شەرڤانێن بەرخوەدێر و لەھەنگ و خوەدی باوەڕ دھەیاما ڤان دوو ساڵان دا، کوردبوون و مرۆڤبوونا مە کوردان ب سەرفەرازی و سەربلندی راگرت و پاراستن، ل بەر چاڤێ ھەموو جیھانێ روویێ گەش و سپەھی و شارستانیا مە زەلال و خوەیا کرن، ل ھەمبەر ژی دا روویێ رەش و بێویژدانی و بەربەرییا دژمنان نیشانی جڤاکا نێڤدەولەتی و جیھانێ دان، ئەوا کو ئەڤ سەد ساڵن پشتا خوە دایە کورد و کوردستانێ. لێ مخابن دەستھەلاتا سیاسیا کوردان ل سەر یەکگرتن و ھەڤچەپەریێ ل ئاست چاڤێ جیھان و بەرگرییێن مەزنێن وان دە نینە.
 
دەولەتا تورکیا و رژیما پۆلیسی و دیکتاتۆریا ئاردۆگان سیاسەتەکا ژ رادە بەدەر دژمناتی ل دژی گەلێ کورد و کوردستانێ ل باکوور و رۆژاڤا پراکتیزە دکەت. خوینا ژن، زاڕۆک، جەوان و کالێن کورد و کوردستانیان ل سەر رێ و کۆلان و مال و ھەوشێن وان دە ل سەر ئاخا کوردستانێ درژینە، د ھەمان دەمیدە ترکیا دسیاسەتا خوەیا دەرڤە دا تووشی شەپرزەییەکا مەزن بوویە، کو ھەتا بهێت وێنەیا کرێت و نەشرین و رووڕەشییا وێ  ل جەم وەلاتێن جیھانێ دەردکەڤیت و ئەشکەرەتر د بیت، ژ ئالییەکی دژمناتیا ھەموو دنیایێ دکە ل دژی دۆزا گەلێ کورد، ل ئالیەکی دیڤە ئاردۆگان وەکو خازووکەکێ سیاسی ل بەر دەرییێن وی وەلات و ئەو وەلاتێ ھەنێ ب بێ فەدیکرن خوە د تەوینە بەر پییێن وان، ژ بۆ ب دەستڤەینانا  رایا گشتی ژ بۆ داگیرکاریێن خوە یێن نوو و دەستدرێژییان ل عیراق و سووریایێ. د سیاسەتا ناڤخوە ژی دا رایا گشتی یا تورکیایێ گەھشتیە وێ باوەرێ  کو ئاکپارتی ب سیاسەتا خوە تورکیایێ بەر ب ماڵوێرانیەکە نوو ڤە دبەت و ئاردۆگان دەستێ خوینەلوویێ خوە پاشەرۆژا وەلاتی شێلوو و تەم و مژ و مۆران دکە.
کەساتییا ئاردۆگان ھەمان کەساتیا سولتانێن ئۆسمانیا د دەمێ پێش پەیماننامەیا سایکس – پیکۆ ھەیە  کو تەزاری قەیسەرێ رووسیایێ نکۆلایێ یەکەم  ناڤ لێ کربوو  “ زەلام نەخوەشێ ئەورۆپا “.  ئەو بوو ئەو نەخوەشییا وی ب عەرشێ دەسەلاتا وی بەربەلاڤ بوو و د ئەنجام دا سەرێ ھەموو ئیمپراتۆرییێ خوار. ئیرۆ فەلادیمێر پۆتینێ سەرۆکێ رووسیایێ و پڕانییا سەرۆک وەلاتێن دونیایێ د زەمەنەکێ جودا و ل ھەمان جھ و شوون دە، ئاردۆگانی ب زلامێ فۆبیا و نەحەجمتییێ رۆژھەلاتاناڤین ناڤدێردکەن، کو تووشی شیرۆفیرنیایا سیاسی ھاتییە.  ل ئالیکی دەستەکا داعش و ھێزا تاڕی و تیرۆرستان دکەت و دژمنتییا کوردان، ل ئالیێ دی دخوازیت وەکی عۆسمانیزمێ ھەگەمۆن و دەستھەلاتا خوە  ب سەر دەڤەرێ دە فەرزبکەت.  کوردو کوردستانی ل باکوورێ کوردستانێ لھەمبەر ڤێ سیاسەتا کاڤلکار و خوینڕێژ تەسلیم نابن، بەلکو بەروڤاژی ل بەر خوە ددەن و ب وێ بەرخوەدان، گیانفیدایی و لەھەنگیێن خوە بوونە جھێ شانازی و سەرفەرازییا گەلێ کورد و کوردستانێ و رۆحەکا نو کرنە بەر گیانێ خەبات و تێکۆشینێ ل سەراسەرێ کوردستانێ.
دەولەتا ئیران و رۆژھەلاتێ کوردستانێ ھەروەک چاوا ژ دەرکەتنا پەیماننامەیا سایکس پیکۆ دا  ئالیەکێ سەرکەتی یان بنکەتی نە بوو د دیزاینکرنا نەخشەیا سیاسی یا وی دەمی، نھا ژی ب ھەمان شێوە ئەڤ بەشێ کوردستانێ  راستەوخوە د روویێ جۆگرافیا و  گەفان ڤە دوورە ژ پلان و مەرەمێن دەولەتا تورکیا و هێریشێن تیرۆرستی یێن داعشێ.  لێ رژیما کۆمارا ئیسلامی یا ئیرانێ ل سەر تەپەسەر، کوشتن، زیندانی، ئیعدامکرنا کوڕو کچێن کوردان بەردەوامە. دھەمان دەم دە ئیران ئەڤرۆ جەمسەرەکێ بەرچاڤ و ئەکتیڤە  دناڤ روبڕوبوون و ھاوکێشەیێن سیاسی یێن رۆژھەلاتاناڤین، ب تایبەتی ل سووریا و عیراقێ.
 
دەولەتا ئیرانێ ب ئاوایەکی راستەوخۆ دەستێن رەشێن خوە ئێخستییە ناڤا دۆزا رەوایا گەلێ کورد ل پارچەیێن دی یێن کوردستانێ.  ب ھەموو ھێزا خوە ل دژی پێشڤەچوونا دۆزا گەلێ کورد و کوردستانێ د ھەولدانێ دەیە. ژ ئەگەرا گوھەرینێن ب لەز یێن ل عیراق و سوریێ و دەستێوەردانا ھەمەلایەنا  ل دەڤەرێ و ھەرسێ پارچەیێن باکوور، باشوور و رۆژاڤا زێدەتر ژ رۆژھەلاتێ کوردستانێ  ل بەندا گوھەرینانن. دەولەتا ئیرانێ بەردەوام دخەبتە ژ بۆ لاوازکرن و ژ بیرکرنا  مافێ کوردستانیان ل وەلاتێ خوە دا، ب شێوەکی نەپەنی و ب بێدەنگتر ژ ترکیایێ کار ل سەر بێ دەنگکرن و متکرنا بزاڤا رزگاریخوازا کوردستانێ دکەت. دەولەتا ئیسلامی یا ئیرانێ ب ئەشکەرە لێ ب رێیا بەرنامەرێژ و ئۆرگانیزە دژمناتیا تەڤایا پرۆسەیێن رزگاری و دیمۆکراسی و ھەر دەستکەفتیەکا کوردان دکە. د دەمەکی دە ئەو ھەموو دەنگێن تۆلێرانیزما سیاسی و بزاڤێن دیمۆکراسییێ ب ژەھرەکە کوژەر ژ بۆ دەستھەلاتا خوەیا تیۆکراسیێ دبینە. د ھەمان دەم دا داخوازو پشتگیرییا مافێن مەزھەبی ل ھندەک وەلاتێن دن ژی دا دکە، د پراتیکدا ھەموو ئەزموون و دیفاکتۆو خوەسەرییەکا کوردان رەد دکەت. ژبەر وێ یەکێ لەھەنگیێن شەرڤانان ل رۆژاڤایێ کوردستانێ و دامەزراندنا  ئەزموونا حوکمڕانی و خوەسەرییا دیمکراتیک  د رێیا کانتۆنێن رۆژاڤا دا یێن کو رۆژ بۆ رۆژێ سەرکەفتن و پشتگیرییا نێڤدەولەتی ڤە زێدەتر دبن، دەولەتا ئیرانێ ژی وەکە دەولەتا ترکیێ دوچاری شپرزەییا سیاسی کرییە، لێ ب بێ دەنگێ! چونکی ژبەر دژمنێن وێ یێن مەزن، جارێ یاکسەرب کردەیی خوە نەخستیە ناڤا چەپەرێن ڤی شەریدا. 
پێکڤەگرێدانا تەڤئالی یا باشوور و رۆژاڤا کو چ سنوور دناڤبەر دە نەمانە، پێویستیەکا سەردەمی یا یەجگار گرنگە. ھەموو دوورکەفتنەکا ھەر دوو پارچەیان ژ ھەڤ، لاوازبوونا ھێڤی و ئومێدانە ژ بۆ یەکگرتنەڤەیا جیۆپۆلەتیکی دپاشەرۆژەکا نێزیک. پێویستە ھەولێن زێدەتریێن دپلۆماسی یا نێڤدەولەتی بێنە دان ئەو ژی ژبۆ پەیداکرنا دۆستێن سیاسی و دانپێنانان ب چارەنڤیسێ کوردستانێ، وەک گەلێ کوردو کوردستانێ ب خوە چەوا دخوازێ، نە ل گۆر بەرژەوەندیێن وەلاتێن ستەمکار، یان وەکا سایکس – پیکۆ یا بەری سەد ساڵان. کو ل پشت پەردەیا پەیماننامەیەکا رەشداو دوور ژ بەرچاڤگرتنا کەتوارێ سیاسیێ ماف و داخوازێن گەلێ کورد و نەتەوەو گەلێن دی یێن دەڤەرێ بێنە بنپێکرن و دیسان ب قەلەم و کاغەز و راستکێشان نەخشە وخەریتەیا سەرزەمینا رۆژھەلاتاناڤین و ئاخا کوردستانێ بکێلن و بریندار بکەن. 
بزاڤا رزگاریێ، پارت و تەڤ ئالییێن سیاسی یێن کورد و کوردستانێ، پێویستە ب بەرپرسییەکا مێژوویی یا مەزن ل ھەمبەر لەیزتنێن سیاسی یا ھەر دوو جەمسەرێن ناڤا بوویەران ( تورکیا ـ ئەمریکا ) و ( ئیران ـ روسیا ) ماف و داخوازی و بەرژەوەندیێن کورد و کوردستانیان بلڤینن. ب تایبەتی  ستاتۆیا ھەرێما کوردستانێ باشوور، دبیت وی وێنەیێ مەزن و ستراتیژیک  ببینیت و دەست ژ تەکتیکێن سیاسی ھەلگریت، زۆرھەستیار و ب ئاگەھی ڤە  ژتێکھەلبوونا مەلەف و دۆسیەیێن سەرخوەبوون و پەترۆل و پاراستنا ئاسایشا سیاسی و جڤاکی یێن ل کوردستانێ سەرەدەرییێ بکەت.  دھەمان دەمدا خوە ژبۆ وان گوھەرینان ئامادە بکەت کو دبە ددەمەکێ نێزیکدا  عیراق و سوریایێ بگوهۆریت یان ژی ھەلبوەشینیت. ئالییێن سیاسی یێن ل باشورێ کوردستانێ دبیت پڕباش ل وێ ھندێ فێم بکەن کو د رۆژا ئیرۆدا ژئەگەرا گوھەڕینا ئادمۆسفەرا سیاسی و پێشبرکێیا مەزنەدەولەتان د دەڤەرێ دا. ئەگەر تورکیا  ژهێریشێن خوە یێن ل دژی خەلکێ کوردستانێ بەردەوام بیت و مافێن سیاسی یێن کوردستانییان قەبوول نەکەت، وێ ئاسایش و ئەولەهییا دەڤەرێ بەر ب تێکچوونێ ڤە دچیت و ئەزموونا ل باشوورێ کوردستانێ ژی بەربخەتەرییێ. د ھەماندەمدا لەشکرکێشیا جەندرمێن تورکان ل ھەرێمێ بەربلاڤ و زێتر دبن. پێویستە ئەم ڤێ بزانین کو ئەولەھی و ئاسایشا جڤاکی و نەتەوەیی ل باشوورێ کوردستانێ راستەوخوە ب پارچەیێن دن ڤە گرێدایییە، ب تایبەتی ب باکوور و رۆژاڤا ڤە. ئەڤ پلانا کوژەک یا دەولاتا تورک دانایە ژ بۆ ژناڤبرنا رۆژاڤا یە، سەرکەفتنا وێ تێدا باندۆرەکا خەراب دکە سەر حکومەتا باشوور و تەڤایا خەبات و تەکۆشینا رزگاریخوازیا کوردستانێ و تەڤایا دەڤەرێ ژی. ھەروەھا ئاگرەکێ وەھا دکەڤیتە ناڤ مالا کوردان، کو ھەموو ئالی وێ پێ بشەوتێ، تەنێ بازرگانێن سیاسی یێن کوردان نەبن، ئەوێن کو کوردینی و سیاسەت  ب ئاواکی تاڕی تێکھەلی کارێ بازرگانیێ کرینە ژ بۆ ب تاڵانبرنا سامان و سەروەتا کوردستانێ ب رێیا دژمنان رە.
خەبات و حکومڕانیا کوردان ب ھەر ئەزموونەکا دەستھەلاتداریێ بیت، بێ پرۆسەیا دیمۆکراسی، دادپەروەری، جڤاکی و ئاشتەواییا سیاسی وێ بشکێ و سەرنەگرێ. دکتاتۆری و تەکڕەوی ڤایرۆسەکە سیاسی یا بتڕسە ژبۆ سەر لاش و بەدەنا خەباتا رزگارییا نشتیمانی و ب دەولەتا کوردی ڤە ژی. ژ بەر ڤێ سەرخوەبوونا کوردستانێ و ب جھ بوونا کوردان د ناڤا دیرۆکێدا، تەنێ د ئادمۆسفەرەکە دیمۆکاسییێ دە رادبە و تێ دامەزراندن.  کوردان ب سەدان ساڵە قوربانی نەدایە ژ بۆ ئانین و چێکرنا دەستھەلات و حوکمەکێ دکتاتۆری ل کوردستانێ دە. ژییێ خوە سەپاندن و پاوانخوازیێ کورتە و دکارە سەرێ وەلات و کوردستانێ ژی بخوت.دگەل رویدانا ھەر گوھەڕینەکە نو یا نێڤدەولەتی و ھەرێمی ل سووریا و عێراقێ دا، دبیت ستاتۆ و رەوشا نھا یێ ھەرێما باشوورب دەڤەرێن رزگاربوویی ڤە، د گەل ھەموو دەڤەر و کانتۆنێن رۆژاڤایێ کوردستانێ ویێن ئازادکریێن د ژی، ب ھەر نرخ و قوربانیەکێ بیت بێنە پاراستن و بەر ب پێشدە و بەرفرەھکرن و ب فەرمی ناساندنا وان د ناڤەندێن نێڤەولەتی دە. ئەم تەڤاھی، ل ھەر پارچەیەکێ کوردستانێ  خەبات و تێکۆشینا خوە خورتتر بکەین ژبۆ پاراستنا چارەنڤیسێ وان ئەزموون و دەستکەفتیان یێن کو ب دەستھاتنە.
 
نھا و د ڤی دەمیدا کو سەد سال ب سەر پەیماننامەیا  سایکەس – پیکۆدە دەرباز بوون، ستاتۆیا ل باشوور و رۆژاڤا و سەرھلدان و بەرخوەدانا ل باکوور و خەباتا مەدەنی یا پەرلەمانی یا ھەدەپێ، د گەل تێکۆشینا گەلێ مە ل رۆژھەلاتێ کوردستانێ ئەوێ پەیمانێ دھەژینەو ئانییە لەرزینێ، بێ نرخ و بھا و پەریشان کرییە. د پراکتیک دە ئیرادەیا گەلێمە ئەڤ دایە خوەیا کو بێ دامەزراندنا دەسەلاتەکا خوەسەری یا کورد و کوردستانییان د جۆگرافییەکا دیارکری دا، د ھەر چار وەلاتێن ستەمکار و داگیرکەردا زەحمەتە ئێمناهی و چ پرۆسەیەکێ دەولەتداری یا ساخلەم  ل دەڤەرێ دا سەرکەفتنێ ب دەستڤە بینە. دیرۆکا سەد ساڵان ئەڤ راستییە سەلماندییە.

‎لدور مالا مه‌

Check Also

10: PIECES OF WISDOM FROM CUNFUCIUC ١٠ رستێن دێرین ژ فه‌لسه‌فا كونفویسمێ

  1- IT DOESNOT MATTER HOW SLOW YUO GO AS ALONG AS YOU NOT STOP. …

اترك تعليقاً

لن يتم نشر عنوان بريدك الإلكتروني. الحقول الإلزامية مشار إليها بـ *


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.