موسل به‌شه‌ك ژ كوردستانێ یه‌ یان نه‌؟

د. شه‌عبان مزوری
ئه‌گه‌ر وه‌ك كورد مه‌ به‌رسڤا ڤێ پرسێ دا وێ ده‌مێ ئاسانه‌ به‌رسڤ چه‌نده‌ها پرسێن دن بده‌ی لسه‌ر ره‌وشا ئه‌ڤرو ئه‌ڤ باژێره‌ و خه‌لكێ وی گه‌هشتینی، ئه‌ڤرو موسل بویه‌ قادا گه‌له‌ك ناكوكیا و هه‌ركه‌س دخوازه‌ دئه‌نجاما ره‌وشا دوماهیا ڤی باژێری نه‌خشێ پولیتیكی یێ عیراقێ بگشتی ئاڤاكه‌ت. له‌یزكڤانێن.
پارێزگه‌ها موسل تایبه‌ت مه‌ندیه‌ك خوه‌ هه‌یه‌ كو نه‌ وه‌ك هه‌ر پارێزگه‌هه‌ك دن یا عوراقێ یه‌، موسل جوغرافیه‌ك مه‌زن بخوه‌ڤه‌ دگره‌، باشورێ كوردستانێیه‌ و باكورێ عه‌ره‌بێن سوننه‌یه‌ ل عیراقێ، پر ئول و مه‌زهه‌به‌، ئێزدی، موسلمان، شیعه‌ و سوننه‌، فه‌له‌، كاتۆلیك و ئه‌رته‌دوكس، پر نه‌ته‌وه‌یه‌، كورد، عه‌ره‌ب، ئاشوری، كلدانی، توركمان. ئه‌ڤ پێكهاته‌ یا بویه‌ ئه‌گه‌را مایتێكرنا گه‌له‌ك له‌یزتكڤانێن هه‌رێمی و ناڤده‌وله‌تی، هه‌ركه‌س بمه‌ره‌ما خوه‌، هه‌ركه‌س ژبخوه‌، لێ كورد به‌ره‌ڤاژی هندێ ژبو هه‌میا كاردكه‌ن ته‌نها نه‌ژبو خوه‌.
موخابن هێزێن بریار كارتێكه‌ر و ده‌ستهه‌لاتدار ل باشورێ كوردستانێ بئاشكرا ئه‌ڤ ئاخا باشور داینه‌ عه‌ره‌با، بده‌هان جارا ئاشكرا گوتینه‌ كۆ موسل نه‌ كوردیه‌ و نه‌ كوردستانیه‌. مێژو كارێ مێژونڤیسانه‌ راسته‌ لێ گه‌له‌ك تشت هون زه‌لالن كو چ بسپوری بو نه‌ڤێت ژبو مروڤ راستیێ بزانیت. باشورێ كوردستانێ دناڤا عیراقێ دا كێم زێده‌ ژ چوار پارێزگه‌ها پێكدهات، موسل، هه‌ولێر، كه‌ركوك، سلێمانی. حزبا به‌عس ل سالا ١٩٦٩ دهوك كر پارێزگه‌ه ژبو رێژه‌یا كوردا لو موسل كێم كه‌ن. سه‌ره‌رای ڤێ چه‌ندێ كورد هه‌رمان پرانی ئه‌گه‌ر بێت و موسل وه‌ك هه‌بوی هه‌یا سالا ١٩٩٠. راسته‌ ژمارا عه‌ره‌با دناڤ باژێرێ موسل ژ كوردان پتر بو لێ كویێ گشتی كورد نه‌ته‌وا یه‌كه‌م بون ل موسل. پرانیا گوند، ناحیه‌ و قه‌زا یێن كوردانه‌.
باوه‌ر ناكه‌م عه‌ره‌ب هه‌بیت روژه‌كێ گوتبیت موسل باژێره‌ك عه‌ره‌بیه‌، لێ پرانیا عه‌ره‌با دبێژن موسل ئالیێ راستێ به‌ره‌ف باشور، حه‌مام عه‌لی. حه‌زه‌ر دڤێت بو عه‌ره‌با بن. مه‌ دو سه‌ربور هه‌نه‌ دپراكتیكا ڤێ بوچونێ دا، یه‌كه‌م پشتی لێدانا ئه‌مریكا ل ١٩٩١ و پشث وێدا سه‌رهه‌لدانا خه‌لكێ باشور، عه‌ره‌بێن موسل ته‌مامیا الی چه‌پێ یێ باژێری به‌ردان و ئه‌ڤ چه‌نده‌ دوباره‌ بو د شه‌رێ ٢٠٠٣ دا، ئه‌ڤه‌ دانپێدانانه‌ ژ ئالیێ عه‌ره‌باڤه‌ كو كێماسی نیڤا سه‌نته‌رێ باژێری كوردیه‌.
ئه‌ڤرو گه‌له‌ك ئاخفتن لسه‌ر باژێرێ موسل تێن كرن و ئه‌وا ژێرا دبێژن پرۆسێسا رزگاركرنا موسل. چه‌وا گرتنا داعش بو موسل هنده‌ك كوردێن باشور وه‌ك دانا سنوره‌كێ نو ل ناڤبه‌را باشور و به‌غدا لقه‌له‌م دان ، هه‌رچه‌نده‌ هاتنا داعش بو ئه‌گه‌را ڤالاكرنا باژارێ موسل ژ پرانیا كوردێن هه‌یا وی ده‌می كارین خوه‌ راگرن به‌رامبه‌ر كوشتن و تالانكرنا عه‌ره‌با، پشتی وێ چه‌ندێ بو ئه‌گه‌راكاره‌ساتا هه‌را مه‌زن لسه‌ر كوردێن ئێزدی و تایبه‌تی ل شنگال، باشیك ، به‌حزانا و گه‌له‌ك ده‌ڤه‌رێن دن ژ باشور هه‌یا دگه‌هیته‌ جه‌له‌ولا.
كینه‌ هه‌ڤالبه‌ندێن كوردا یێن ناڤخوه‌ و هه‌رێمی؟
یه‌ك هه‌ڤالبه‌ندێن كوردا كو لوێ هه‌رێمێ پارتی دیموقراتی كوردستان ده‌ستهه‌لاتداره‌ بنه‌ مالا نجێفی و چه‌ند سه‌روك خێلێن دن یێن عه‌ره‌بن لگه‌ل هنده‌ك كه‌ڤنه‌ جه‌نه‌رال و كادرێن به‌عسا سه‌ددامن. زانایه‌ بهاتنا بنه‌ مالا نجێفی بو سه‌رده‌ستهه‌لاتداریا موسل مه‌سترین دوژمنكاری كاری بكوردانرا هاتیه‌ كرن. روژانه‌ مالێن كوردێن دهاتن تالانكرن، كورد دهاتن كوشتن، ژ كارێن ده‌وله‌تێ دهاتن دورخستن، جڤاتا موسل بسالان ژبه‌ر هه‌لویستێ مالا نجێفی هات بایكوتكرن ژ لایێ كوردانڤه‌ و پارتی دیموقراتی كوردستان سه‌ركێشا ڤی هه‌لویستی بو، بارگژی دده‌مه‌كیدا گه‌هشته‌ ئاسته‌ك هند به‌رز كو هنده‌ك لایه‌نێن سیاسی خه‌لك به‌ردان سه‌ر ڕ‌ێكا ئه‌سیل نجێفی پارێزگه‌هێ موسل ل وی ده‌می ژبۆ نه‌هێلن سه‌ردانا ‌بو نمونه‌ شێخان، تلكێف، شنگار و هتد. نجێفی هه‌رێمێن كوردنشین ژ هه‌می پرۆژه‌ و بودژا بێ پاركرن.
ئه‌ڤرو ئه‌سیل نجێفی كه‌ساتیه‌ك رێزداره‌ ل هه‌ولێر و هه‌مو پێداویستیه‌ك بو دابینكرینه‌، نجێفی ئه‌ڤرو سه‌روكێ ئه‌وا ژێرا دبێژن حه‌شدا وه‌ته‌نی ل موسله‌، ئه‌و‌ هێزا هه‌را مه‌زنا سوننیه‌ دبه‌رێ شه‌ری دا. بالكێشه‌ هه‌یا ئه‌ڤرو نجێفی ژ یه‌ك هه‌لویستێ خوه‌یێ دژی كوردا چ پوشمانی نیشان نه‌دایه‌ و داخوازا چ لێبورینا نه‌كریه‌. پرس لڤێره‌ گه‌لو دبیت بڤان كه‌سارا هه‌ڤپه‌یمانی بێت كرن؟
هه‌ڤپه‌یمانێ مه‌یێ دن ئه‌ردوگانه‌ كو نه‌ڤه‌شارتی یه‌ گودفازه‌رێ ( بابێ روحی ) یێ داعشه‌ و هه‌می هه‌ول و كوشش دده‌ ژبو ژبنبرنا هه‌ر هیڤیه‌كا كوردا هه‌بیت ژ بو بده‌ست ڤه‌ئانینا مافێن خوه‌یێن مروڤاتی به‌ری نه‌ته‌واتی.
سه‌ركردایه‌تیێن باشورێ كوردستانێ نابیت خوه‌ بخاپینن ب هنده‌ك گوتنێن لسه‌ر باشورێ كوردستانێ، بباوه‌ریا من ڤیانا ئه‌ردۆگان بو په‌كه‌كێ هه‌ر ئه‌وه‌ بو هه‌ر كورده‌كی لهه‌ر ده‌ڤه‌را جیهانێ و دیتنا وی بو باكورێ كوردستانێ هیچ جودا نینه‌ لگه‌ل پارچێن دن. بێگومان ئه‌ڤ بازنێ ئه‌ردوغان سعودی و قه‌ته‌ر دگره‌، ئه‌ڤ سێ‌ لایه‌نه‌ تاوانبارێن هه‌رێ سه‌ره‌كینه‌ د هه‌مو كارێ هاتی ئه‌نجام دان ل روژئاڤایێ كوردستانێ ژ لایێ هه‌مو گروپێن ئیسلامیڤه‌ هه‌یا دگه‌هیته‌ داعش.
هه‌ڤالبه‌ندێ دن كومارا مه‌لێن ئیرانێ یه‌، ئیران كلیلكێن هه‌می ده‌رگه‌ها ل عیراقێ هه‌نه‌، هه‌ر ژورا بڤێت بكه‌یفه‌ خوه‌ و ده‌ما بخوازیت دێ كه‌ڤیتێ. ئیران ژمێژده‌ كاریه‌ زۆنا كه‌سك بخیت بن باندورا خوه‌، لێ بهاتنا داعش بو مه‌خمور تا ئاسته‌ك باش جێ خوه‌ ل زۆنا زه‌رژی خوه‌شكریه‌. قاسم سلێمانی چه‌وا ل به‌غدا دگه‌ره‌ به‌همان ئازادی ل هه‌ولێر دگه‌ره‌، ئیران ئاشكرایه‌ دخوازه‌ ئه‌وا ژێرا دبێژن هیلالا شیعی كو لوبنان، سوریێ و ئیرانێ بهه‌ڤرا گرێده‌ت، ئه‌ڤ هیلاله‌ دبن باشورێ كوردستانێ ره‌ ده‌رباس دبه‌، گومان نینه‌ ئه‌ڤ هیلاله‌ ل گه‌له‌ك جها ئاخا كوردستانێ بخوه‌ڤه‌ دگره‌ و ل سه‌ر بنگه‌هێ شیعه‌تی كو به‌شه‌ك ژ كوردا، توركمه‌نا و عه‌ره‌با بخوه‌ڤه‌ دگره‌، ئیران هه‌می پێكولان دكه‌ ژبو ئه‌ڤ پروژه‌ سه‌ربگره‌.
جهێ كوردا چیه‌؟ بوچونا من وه‌ك كاره‌ك ستراتیجی ئه‌س نابینم هاتبیت كرن ژ لایێ هه‌ردو هێزێن چه‌ك بده‌ست ل باشورێ كوردستانێ، دڤان دو سالان دا گه‌له‌ك تشتێن ته‌ڤ لهه‌ڤ هاتن گوتن، گرنگ نینه‌ كویژان هێز دبێژه‌ چونكی هه‌می تاپویا وان گوتنا دده‌ن. ئه‌م ژ نه‌مانا مادێ ١٤٠ هه‌یا رێفێرێندومێ و سه‌رخوه‌بونا جاردی ڤه‌گه‌ریاین سه‌ر دروشمێ ناڤچه‌یێن لسه‌ر هه‌ڤنه‌كری. ئه‌ڤه‌ بخوه‌ باش بومه‌ زه‌لال دكه‌ت كو مه‌ چ به‌رنامه‌ نینه‌، ژ نشكه‌كێڤه‌ ئه‌م ژ ده‌وله‌تێ دادكه‌ڤن له‌عنه‌تێ.

‎لدور Malame

Check Also

كێشه‌ نه‌ كورده‌، كوردبونه

شه‌عبان مزوری هه‌ر مروڤه‌ك لسه‌ر رویێ زه‌مینی هه‌لگرێ هنده‌ك ناسنامایه‌، واته‌ مروڤ تێ ناسین لناڤا …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.