كاسترو شوره‌شگێرێ دكتاتور

د. شه‌عبان مزوری
فیدل كاسترو چو به‌ردلوڤانیا خوه‌دێ و لسه‌ر ڤی كه‌سی بوچونێن جیاواز هه‌نه‌، ژبو هنده‌كا كاسترو هه‌رده‌م دێمینیت ماسترین رێبه‌رێ به‌رخوه‌دانێ هه‌مبه‌ر ئه‌مریكا دسه‌دا بیستاندا، ژبو هنده‌كا شوره‌شگێره‌ك بێ به‌ڤل بو و رادیكاله‌ك پێویست بو تاوبه‌تی بو ئه‌مریكا لاتینی د سالێن شێستا ژ سه‌دا بیستێ لێ دوماهیكێ بو ماسترین دكتاتور، خوه‌پرست و بنه‌مال په‌رست، بو به‌شه‌ك دن ژ خه‌لكێ هه‌می ژیانا خوه‌ كاسترو دكتاتور و ده‌ستهه‌لات په‌رست بو.
كاسترو هه‌ر ژ گه‌نجاتیا خوه‌ دهات ناسكرن وه‌ك رادیكاله‌ك چه‌پره‌و و بێ راوه‌ستان و ڤه‌كری خوه‌ كێشایه‌ پێش دناڤ هه‌ڤالێن خوه‌دا و خواسته‌كا رێبه‌ریێ بزه‌لالی نیشان دایه‌، بێگومان هه‌بونا برایێ وی رائول ل كێله‌كێ و پشگرتنا كورانه‌ یا رائول بو فیدل كاسترو پێگه‌ها  وی بهێزتر دكر دناڤا هه‌ڤالێن ویدا.
پشتی سه‌روكێ پارتا گه‌ل ئێدواردو چیباس خوه‌ كوشتی سالا ١٩٥٢ كاسترو خوه‌ كاندیدكر بو په‌رله‌مانێ كوبا، لێ وێ ده‌مێ باتیستا هه‌لبژارتن تێكدان و د به‌رخوه‌دانا ١٩٥٣ هه‌مبه‌ر رژێما باتیستا كاسترو و برایێ وی رائول لگه‌ل هنده‌ك هه‌ڤالێن وان هاتن ده‌ستگیكرن، ل دادگه‌هێ فیدل گوتنا خوه‌یا به‌رناسكر ( مێژو دێ مه‌ بێتاوان ناسكه‌ت). فیدل ب ١٥ سالێن زیندانێ هات هات دادگه‌ كرن. پشتی دوو سالان ل زیندانێ فیدل، رائول و چه‌ند هه‌ڤالێن وی به‌ره‌ف مه‌كسیك چون. دده‌مه‌ك كورت دا گروپه‌ك چه‌كداری پێك ئانین و٦ كانونا یه‌كێ ١٩٥٦ بكه‌شتیا گرانما قه‌ستا كوبا كرن لگه‌ل جیڤارا، گروپا وان ژ ٨١ كه‌سی پێكهاتبو. بباوه‌ریا من دیسان لڤێره‌ رولێ رائول گه‌له‌ك بو كو فیدل ئێدی ببیته‌ رێبه‌رێ بێ به‌ڤل.
پشتی هاتنا سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ ل ١ كانونا دووێ سالا ١٩٥٩ كاسترو  وه‌ك ماركسیست – لینینیست نه‌دهات ناسكرن، كاسترو راسته‌ دخواست هنده‌ك گوهارتنێن جڤاكی بكه‌ت و هنده‌ك دادپه‌روه‌رانه‌تر سیستێم ئاڤابیت، زور یێ داخباربو ب هوزانڤان، روژنامه‌نڤیس و فیلوسوفێ كوبی خوسێ مارتی، كاسترو ل ده‌ستپێكا ده‌ستهه‌لاتداریا خوه‌ ئاشكرا دگوت من باوه‌ری ب خه‌باتا چینه‌تی و دكتاتوریێ نینه‌ له‌وما ئه‌زێ كومونیستا ژناڤببه‌م.
هه‌لویستێ سه‌روكێ ئه‌مریكی ئیزنهاوه‌ر وه‌كر كو كاسترو پشتا خوه‌ بده‌ت زور لیبه‌رالا و ژ كومونیستا نه‌زیك بیت. پشتی نه‌سه‌رگرتنا هێرشا ئه‌مریكی بو سه‌ر كوبا ژ كه‌ندالێ به‌رازان را ل سه‌ر ده‌ما سه‌روك كه‌نه‌دی، كاسترو بهه‌می سه‌نگا خوه‌ڤه‌ كه‌فته‌ دكوشا سوڤیه‌تدا. ل سالا ١٩٦١ پارتا گه‌ل و كومونیست كومكرن لبن ناڤێ Organizaciones Revolucionarias Integradas، رێكخراوێن شوره‌شگه‌رێن یه‌كگرتی، ل سالا ١٩٦٥ پارتیا كومونیستا كوبا دامه‌زراند و ٤١ سالا سه‌روك ما.
كاسترو پشتی هه‌ولدانا نه‌ سه‌ركه‌فتیا ئه‌مریكا ژبو ناڤبرنا رژێما وی ل سالا ١٩٦١ بو گوره‌گ هار هه‌مبه‌ر هه‌ر كه‌سێ نه‌ لگه‌ل ویدا بو. هه‌ر وێ سالێ كوبا وه‌ك وه‌لاته‌ك سۆسیالیست دا ناسین و ده‌ست كر بقركرنا به‌ڤلێن خوه‌ بده‌ها هه‌زار كه‌س لبن ناڤێ جاسوسی بۆ ئه‌مریكا هاتن كوشتن، به‌رزه و زیندان ‌كرن.
ژ دادپه‌روه‌رخوازی به‌ره‌ف سته‌مكاری و ژ دیموقراتیێ بو دكتاتوریێ
كاسترو گه‌له‌ك جاران گوتبو ئه‌و دژی سیسته‌ما یه‌ك پارتیه‌، دژی سیسته‌ما دكتاتوریه‌، ل ده‌ستپێكا خه‌باتا خوه‌ وه‌ك من ئاماژه‌ پێدای كاسترو مروڤه‌ك لیبرال دیموكرات بو، هنده‌ك هه‌ڤالێن وی دبێژن تا راده‌ك مه‌زن كاسترو مروڤه‌ك كونسه‌رڤاتیڤ بو. كاسترو روژ بو روژێ ژ خه‌ونێن كوبیا ده‌ركه‌ت و تایبه‌تی هه‌ڤالێن وی یێن به‌رخوه‌دانا ١٩٥٣ دژی رژێما باتیستا، ببه‌هانا پاراستنا شوره‌شێ كاسترو بنگه‌هێ ده‌ستهه‌لاتا خوه‌ لسه‌ر گه‌نده‌لیێ دانا، گه‌نده‌لیێ هه‌می چه‌مكێن جڤاكێ گرتن, وه‌ك هه‌می وه‌لاتێن سوسیالیست كاسترو هه‌می كوبی وه‌ك هه‌ڤ به‌له‌نگاز كرن ژده‌رڤه‌ی خوه‌دان پوستێن پارتی و ده‌ستهه‌لاتا میری . كاسترو ژ دیمۆكراتخوازه‌كی بو دیكتاتور، هه‌ركه‌سێ لدژی گوتنه‌ك ویژی راوه‌ستابا ژناڤ دبر، چه‌مكێن ده‌ستهه‌لاتێ هه‌می خستێن ده‌ستێ خوه‌، باوه‌ری بكه‌سێ نه‌ما ژده‌رڤه‌ی برایێ خوه‌ رائول. وه‌ك پرانیا دكتاتورا هه‌ولدا كه‌سه‌ك ژ بنه‌مالا خوه‌ ئاماده‌كه‌ت بو پوستێ سه‌روكی لپشت خوه‌. كاسترو هه‌یا باش نه‌خوه‌ش كه‌فتی به‌ریا ١٠ سالا ده‌سه‌لات راده‌ستی برایێ خوه‌ رائول كر. بو گه‌له‌ك كه‌سان سه‌یره‌ كو چه‌وا كاسترو نه‌كاری وه‌ك دكتاتورێن دن زاروكه‌ك خوه‌ ئاماده‌كه‌ت. فیدیلیتو كورێ مه‌زنێ كاسترو یه‌ سالا ١٩٥٠ ژ دایك بویه‌، لێ فیدیلیتو هه‌رچه‌نده‌ هه‌یا ئه‌ڤرو ل هاڤانایه‌ هیچ خواسته‌ك بو پولیتیكێ نه‌بو هه‌رچه‌نده‌ پشتی خوه‌ندنا خوه‌ بدوماهیك ئینای ل موسكو هنده‌ك پله‌و پوستێن پارتی و میری وه‌رگرتن لێ. كاسترو هیڤیه‌ك مه‌زن ژ كه‌چا خوه‌ ئه‌لینا هه‌بو كو سالا ١٩٩٣ بقه‌چاغی ژ كوبا به‌ره‌ف ئه‌مریكا ره‌ڤی. بگشتی كاسترو ده‌ورا ١٠ زاروكا هه‌بون.
كاسترو هه‌ولدا هه‌مو دكتاتورێن جیهانێ وه‌ك خوه‌ فێركه‌ت له‌وما ده‌ما دكتاتوره‌ك سه‌ردانا وی كربا لگه‌ل خوه‌ دگه‌راند بو نمونه‌ وه‌ك ده‌ما سه‌ددام حوسه‌ین سه‌ردانا كاستروی كری. دڤێت لڤێره‌ بێژم كو لژێر ده‌ستهه‌لاتا كاسترودا كوبا بو خوه‌دان هنده‌ك ژ باشترین دوكتورێن جیهانێ.

‎لدور Malame

Check Also

كێشه‌ نه‌ كورده‌، كوردبونه

شه‌عبان مزوری هه‌ر مروڤه‌ك لسه‌ر رویێ زه‌مینی هه‌لگرێ هنده‌ك ناسنامایه‌، واته‌ مروڤ تێ ناسین لناڤا …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.