ئه‌ردوگان گه‌فه‌ لسه‌ر ئا‌شتیا جیهانی

 

د. شه‌عبان مزوری

24-03-2017

رۆژ بو رۆژێ رویێ راستێ ئه‌ردوگان پتر و پتر ئاشكرا دبیت، وه‌ك گه‌له‌ك خه‌لك شاش دبێژیت زه‌مانێ هاتی گوهارتن و دونیا نه‌دونیا جارانه‌، لێ زه‌مان ناهێت گوهارتن ته‌نها زه‌مان راستیا مروڤا ده‌ردخه‌. گه‌له‌ك گورگ بو ماوه‌ك درێژ خوه‌ دناڤا پویستێ به‌رخادا دڤه‌شێرن، گه‌له‌ك كێلبێن ده‌هبا لپشت گرنژینه‌كێ دڤه‌شێرن. ئه‌ڤرۆ ئه‌ز دكارم بێژم كو په‌رده‌ ب ته‌مامی لسه‌ر ئه‌ردوگان هات راكرن و هه‌می كین و ره‌ق، نه‌مروڤاتی، خوه‌پرستی، بێ ره‌وشتی … و هتد یا ئه‌ڤێ بناڤ مروڤ ده‌ركه‌ت.

هه‌بونا ئه‌ردوگان گه‌فه‌ لسه‌ر مانا توركیا ئه‌ڤرو
دهنده‌ك نڤیسێن خوه‌دا به‌ری نوكه‌ من گه‌له‌ك جارا ئاماژ بهندێ كربو كو بهێزبونا لایه‌نێ ئیسلامی ل توركی هه‌ر لسه‌رده‌مێ ئه‌ربه‌كان هه‌یا ئاكه‌په‌ هاتی بۆ سه‌رده‌ستهه‌لاتێ بسه‌روكاتیا ئه‌ردوگان هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرو گرێدانه‌ك ئاشكرا هه‌یه‌ بهێزبونا ته‌رورا ئیسلاما سوننی ل هه‌مو جیهانێ. دڤان بیست و پێنج سالێن ده‌رباسبوی هه‌رده‌مائیسلامی ل توركیا خورت ببان، ته‌رورا ئیسلامی پێرا خورت دبو. رێبه‌رێن ئیسلاما سیاسی لتوركی هه‌رده‌م و ئه‌ڤروژی به‌رده‌وامن بكار ئینانا ڤان هێزێن ته‌روریست نه‌ك ته‌نها وه‌ك گه‌ف به‌لكو لپراكتیكێ لدژی هه‌ر كه‌س، رێكخستن یان وه‌لات كو بو خوه‌ وه‌ك رێگر دیتینه‌. ژبونا هندێ ئاخفتنا ئه‌ردوگان كو هاووه‌لاتیێن ئه‌وروپی ئێدی خوه‌ ئه‌ولاكار نابینن ئه‌گه‌ر وه‌لاتێن وان به‌رده‌وام بن دژاتیا توركیا و خه‌لكێ تورك وه‌ك ئه‌ردوگان و هه‌ڤالبه‌ندێن وی دبینن.
تێكه‌لیێن پارتا ئه‌ردوگان ل گه‌ل قاعیده و تایبه‌تی بن لادن و زه‌واهری نه‌خاسمه‌ پشتی ده‌ركه‌فتنا بن لادن بو سودان و پاش هاتنا تاله‌بانا بو ده‌ستهه‌لاتێ ل ئه‌فغانستان‌. ئه‌ڤ تێكه‌لیه‌ گه‌له‌ك جاران هاتینه‌ رۆژه‌ڤێ چ ژلایێ میدیاڤه‌ یانژی نڤیسكارا و گه‌له‌ك جاران هنده‌ك سیاسه‌تمه‌دارێن ئه‌وروپا و ئه‌مریكاژی ئاماژه‌ پێكریه‌. هه‌می رێكخستنێن ته‌روریستێن سوننی نێزیك یان دور لبن باندورا ئیسلاما سیاسیا توركی بویه. هه‌می ‌كارێن تروریستیێن هاتین ئه‌نجام دان هه‌ر ژ هندێ هه‌یا مسرێ و ئه‌وروپا ب ئاگاداریا ئه‌ردوگان و هه‌ڤالبه‌ندێن وی بویه‌. ئه‌م هه‌می ڤه‌گه‌رین دیمه‌نێن كه‌ساتیێن به‌شداری كرین دخه‌ما فره‌نسادا پشتی وی كارێ ترورستیێ لپاریس به‌ریا ٢ سالا، ببینن چه‌وا سه‌روكێ فره‌نسی ته‌ماشه‌ی داودئوغلوی دكر. ئه‌ڤ ته‌ماشاكرنا سه‌روكێ فره‌نسی گومانێ ناهێلیت كو ئه‌ورپا دزانی ئه‌ڤه‌ ئه‌ردوگانه‌ ئه‌ڤ كه‌سه‌ هانداین بو ڤان كارێن تروریستی.
ئه‌ردوگان دهه‌می ده‌ما ده‌سهه‌لاتداریا خوه‌دا بگه‌فا هه‌ولدایه‌ كێشێن هه‌ین چاره‌سه‌ر بكه‌ت، ج كێشێن ناڤ توركی وه‌ك پرسا كوردا ده‌ما دان و ساتندن ل ئوسلو ناڤبه‌را نونه‌رێن پ ك ك و توركیا گه‌هشتین بومبه‌ستێ، ئه‌ردوگان ده‌ركه‌فت و گوت ده‌ما ئوجه‌لان هاتی گرتن ئه‌گه‌ر ئه‌ز لده‌ستهه‌لاتێ بامه‌ دا بێ دودلی وی لسێدارێ ده‌م و چه‌ندا جارا گه‌فا ڤه‌گه‌راندنا سزا سێداره‌دانێ كریه‌. هوزبوللا ل هه‌رێمێن كوردا بهێزكر و ڤان سێ سالێن داوین خوه‌دی ریهو شه‌مشیرا مل بملێ پۆلیسێن ده‌وله‌تێ هێرشێن خوه‌ لسه‌ر كوردێن وه‌لاتپارێن دژواركرن، ئه‌ڤه‌ و گه‌له‌ك كارێن دن هه‌می لبن رێبه‌ریا ئه‌ردوگان.
ئه‌ردوگان وه‌ك هه‌ر دكتاتوره‌كی ده‌ست ب دوركرن و ده‌رخستانا هه‌ڤالێن خوه‌یێن كو وه‌ك مه‌ترسی بو خوه‌ ددیتن هه‌ر ژ عه‌بدوللا گول هه‌یا داودئوغلو. ئه‌ردوگان به‌رده‌وام بو لسه‌ر كونترولكرنا هه‌می چه‌مكێن ده‌ستهه‌لاتێ. له‌شكه‌ر پاك كر ژ كه‌سێن گومانلێكری، میدیا ره‌خنه‌ك بچوك لێ كربا بهه‌می ره‌نگه‌كی هه‌ولدا ژناڤببه‌ت و كارمه‌ندێن وان زیندان بكه‌ت، سیسته‌ما دادوه‌ری و پۆلیسێن روژانه‌ ژ كه‌سێن خوه‌ دادگرت ( گرنگه‌ ئه‌م ژبیر نه‌كه‌ین ئه‌و كه‌سێ سه‌فیرێ روس كوشتی ژ هێزێن پاراستنا ئه‌ردوگان بو و بو ده‌مه‌ك باش لناڤ داعش كاركربو ). پشتی ئه‌ڤ كودتا له‌شكه‌ری ل هاڤینا ٢٠١٦ كو سه‌رنه‌گرتی ئه‌ردوگان هه‌مو چه‌مكێن ده‌ستهه‌لاتێ خستن بن كۆنترولا خوه‌، پرانیا ئه‌فسه‌رێن له‌شكه‌ری، دادوه‌ر، ئه‌فسه‌رێن پۆلیسی، مامۆستا ل هه‌مو ئاستێن خوه‌ندنێ و میدیاكار یان هنارتن مال یان خستن زیندانا.

ئه‌ردوگان و تێكدانا هه‌رێمێ
وه‌ك لسه‌ری من ئاماژه‌ پێكری ئه‌ردوگان هه‌می بزاڤێن سوننی ژ میانره‌وا هه‌یا توندره‌وا خستن بن باندورا خوه‌ و ئه‌ڤ رێكخستنه‌ وه‌ك چه‌ك بكارئینان ل هه‌مبه‌ری وه‌لاتێن هه‌رێمێ. پالپشتی و ئالیكاریا ته‌روریستێن سوننه‌ ل عیراقێ، تالانكرنا باشورێ كوردستانێ به‌همان گه‌فان. تێكدانا مسرێ، لیبیا و یا ژهه‌میێ ئاشكراتر هه‌ڤكاریا بداعش و نوسره‌ را ڤان ٥ سالا. بكورتی ئه‌م دكارین بێژین هه‌می رهێكخستنێن توندره‌وێن سوننی و لپێشیا هه‌میا داعش به‌رهه‌مێن په‌روه‌ردا ئه‌ردوگانن. دبه‌ هنده‌ك خوه‌ بخاپینن و بێژن چه‌وا ئه‌ڤه‌ چێدبیت ژلایه‌كی ئه‌ردوگان بابێ روحیێ هه‌می ته‌روریستێن سوننه‌بیت و ژلایه‌ك دن دناڤا هه‌ڤپه‌یمانه‌كێ دابیت لدژ داعش. ڤه‌شارتی نینه‌ ئه‌ردوگان بو هه‌می هاریكاریێن لوجستی بو داعش دابین دكر، پشتی هێرشكرنا سه‌ر شه‌نگال و ددوڤدا كوبانی هه‌ڤپه‌یمانیه‌ك به‌رفره‌ دروست بو لدژی سوننه‌یێن توندره‌و و لپێشیا هه‌میا داعش، دوێ ده‌مێدا توركیا ئه‌ردوگان رێ نه‌ددا بهاله‌فرێن وه‌لاتێن ناتۆ كو به‌شداربون د هه‌ڤپه‌یمانا لدژی داعش ژ بنگه‌هێ ئه‌نجه‌رلك هێرشا بیننه‌ سه‌ر داعش. ده‌ما ئه‌ردوگان ل قازی عه‌نتاب دگوت سوببه‌ وێ كوبانی بكه‌ڤه‌، داعش بسه‌دا كیلۆمه‌تر سنور بتوركیارا هه‌بو و ئه‌ردوگان چدلنخوه‌شی به‌رامبه‌ر داعش نیشان نه‌ددا. بلاواز بونا داعش بهێزبونا به‌رخودانا قه‌هره‌مانانه‌یا روژئاڤا ئه‌ردوگان خسته‌ ته‌نگاڤیه‌ك زور مه‌زن و سه‌رێن رێیا لێ وندابون، په‌یه‌ده‌، یه‌په‌گه‌ و یه‌په‌ژه‌ بونه‌ ئارمانجاجا سه‌ره‌كیا هێرشێن وی، راسته‌و خوه‌ هه‌رێمێن روژئاڤا بومبه‌باراب دكرن، بشه‌ڤ و روژ كار دكه‌ت ژبو هه‌رچی بكاریت نه‌یارا بو روژئاڤا دروستكه‌ت ژ ڤێ ئه‌زمونا روژئاڤا تێكده‌ت.

ئه‌ردوگان‌ مه‌ترسیه‌ لسه‌ر ئاشتیا جیهانی
جاره‌ك دنژی من نڤیسیبو بخورتبونا ئیسلاما سیاسی ل توركی، تونده‌ره‌وو لناڤا ره‌ڤه‌ندا سوننی زورتركر ، بێژه‌ هه‌ما ل هه‌می وه‌لاتێن ئه‌وروپی، هه‌ردو ئه‌مریكا، ئوستورالیا و هه‌یا روسیا. ڤان ته‌روریستێن سوننه‌ ئه‌ڤ وه‌لاته‌ بهه‌می پێكهاتانڤه‌ بو خوه‌ كرنه‌ دوژمن و بهه‌می ره‌نگه‌كی كوشتنا خه‌لكێ و ئه‌وله‌هیا ڤان وه‌لاتا بو خوه‌ كرنه‌ ئارمانج.
هه‌رده‌ما كاره‌ك ته‌روریستی هاتبا ئه‌نجام دان ئه‌ردوگان و ده‌ردورا هوی دگوت ئه‌ڤه‌ سه‌رئه‌نجاما سه‌ره‌ده‌ریا نه‌ ساخله‌ما ئه‌ڤ وه‌لاته‌ لگه‌ل ره‌ڤه‌ندا موسلمان دكه‌ن، ئانكو نه‌راسته‌وخوه‌ بوهانه‌ بو وان ددیتن و كارێن وان بره‌وا دزانین.
پشتی ئه‌ڤ ره‌وشا ل سوریێ هاتی پێش و هه‌ڤالێن ئه‌ردوگان به‌شه‌ك مه‌زن ژ جوگرافیا سوریێ و عوراقێ خستی بن كونترولا خوه‌، ئه‌ردوگان خوه‌ وه‌ك پادشایێ هه‌مو جیهانێ دیت و كه‌سێ بیاوی نه‌كه‌ت دێ ناڤمالا وی تێكده‌ت. فره‌نسا یه‌ك ژ وه‌لاتێن هه‌رێن سه‌ره‌كی بو كو ڤه‌كه‌ری لدژی سوننه‌یه‌یێن توندره‌و راوه‌ستیای و ژ وه‌لاتێن یه‌كه‌م بو هاریكاریا كوردا كری هه‌م بچه‌ك و هه‌م بدوملوماسی، پێشوازی شه‌رڤانا ل كوچكا خوه‌. ئه‌ڤه‌ گه‌له‌ك هه‌لویستن یێن جهێ ره‌خنه‌كا دژوار بون ژ لایێ ئه‌ردوگان و هه‌رده‌ما گه‌فه‌ك كری ده‌مه‌ك زور ده‌رباس نه‌دبو كو فره‌نسا توشی كاره‌كێ ته‌روریستیێ سوننا بیت. فره‌نسا ژ هه‌می وه‌لاتان پتر بویه‌ ئارمانج بو ته‌روریستێن سوننه‌ ئه‌وژی تاپۆیا هه‌لویستێن وێیه‌.
ئه‌ردوگان هه‌می هه‌ولدان كو داعش لاواز نه‌بیت و دژاتیا هه‌مو لایه‌نكی دكر ئه‌وێ لدژی داعش هه‌ر ژ سه‌ربرینا ئه‌مریكیا، سوتنا ئوردونیا هه‌یا كوشتنا فروكه‌ڤانێ روسی دڤی چوارچێڤیدا بویه‌. ئه‌ردوگان په‌نابه‌ر وه‌ك بومب بكار ئینان لدژی ئه‌وروپا، گومان نینه‌ دناڤا وان په‌نابه‌رادا بسه‌دا ئه‌گه‌ر نه‌ بهزارا ته‌روریستێن سوننه‌ هه‌نه‌ كو ئه‌ڤرو هه‌می بوینه‌ بومبه‌ دناڤا ئه‌روپا و لهیڤیا فه‌رمانا ئاغایێ خوه‌ ئه‌ردوگانینه‌ بو خوه‌ په‌قینن.
دڤێت ئه‌ڤرو بو هه‌می لایه‌نه‌كی ئاشكرا بیت كو هه‌بونا ئه‌ردوگان و ته‌روریستێن سوننه‌ گه‌فا هه‌را مه‌زنه‌ ل سه‌ر ئاشتی و ئه‌وله‌كاریا هه‌می مروڤاتیێ، رودانێن به‌ریا دو روژا لبه‌ر ده‌رێ كه‌ڤنترین په‌رله‌مانێ ئه‌ورۆپا پشتی چه‌ند ده‌مژمێرا هاتن ژ گه‌فێن ئه‌ردوگان لدژ هاووه‌لاتیێن ئه‌وروپا. دڤێت ئێدی هه‌می ئاشتیخواز، مروڤپه‌روه‌ر و دیموكرات خه‌باتێ بكه‌ن ژبو نه‌مانا ئه‌ردوگان و توندره‌وێن سوننه‌ ل سه‌رتاسه‌ری جیهانێ.

‎لدور مالا مه‌

Check Also

بلفور و تیلرسون – جوهی و كورد

د. شه‌عبان مزوری ئه‌ڤرو ١٠٠ سال ده‌رباس دبن لسه‌ر ناما ریتشارد ئه‌رتور بلفور نڤیسی بو …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.