عه‌فرین

بو ئه‌ردوگان، عه‌فرین لكوبانی بو

د. شه‌عبان مزوری
گه‌فێن ئه‌ردوگان نه‌ تازه‌نه‌ لسه‌ر روژئاڤا من باوه‌ریه‌ك موكم هه‌یه‌ كو چ ده‌م ژمێر بتایبه‌تی ڤان سێ سالێن داوی ژ ژیانا ئه‌ردوگان ده‌رباس نابن بێ خه‌ونا تێكدانا روژئاڤا. هه‌ر قوناغه‌كێ شێوه‌كێ خوه‌ هه‌بویه‌. ل ده‌ستپێكا راگه‌هاندنا كانتونێن روژئاڤا ئه‌ردوگان گه‌فا ژبنبرن و قركرنا كوردا دكر ل هه‌می روژئاڤا، بێی جودایه‌ك بخه‌ ناڤا بوچون و هه‌لویستێن خه‌لكێ روژئاڤا نه‌گرنگه‌ سه‌ر ببلوكێ رێڤه‌به‌ریا كانتونا یانژی ئاوا ژێرا دبێژن ئه‌نكه‌سه‌. هه‌مبه‌ر هندێ لایه‌نێن كوردی ژی هه‌نه‌ كو هه‌لویستێ خوه‌یێ پر شه‌رمانه‌ هه‌مبه‌ر ته‌ڤایا پێشڤه‌چونێن رۆژئاڤا نه‌گوهارتیه‌ و هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرۆ لبه‌ره‌یا ئه‌ردوگانن.

ئه‌ردوگان و شه‌رێ ترورێ؟
زۆر جاران مروڤ ژ خوه‌ دپرسه‌ لسه‌ر گه‌له‌ك بابه‌تان گه‌لو گوتن و هه‌لویستنێن هنده‌ك كه‌سان ده‌ما رادگه‌هینن هزرا خوه‌ دكه‌ن كو ئه‌ڤ گوتنه‌ لسه‌ر هه‌مو كه‌سه‌كی ده‌رباس نابه‌ ژده‌ر میهێن ده‌ورا وی كه‌سی. ده‌ما ئه‌ردوگان باسا شه‌رێ ته‌رورێ دكه‌ قه‌ت هزر دهندێدا كریه‌ كو باسا كۆمكوژیا ئه‌رمه‌نا نینه‌ كو خه‌لكێ پێزانین نه‌بن لسه‌ر ره‌وشێ. بابه‌تێ ئه‌ردوگان باس دكه‌ هه‌مو بفیلم هاتیه‌ ده‌كومه‌نتكرن، ده‌وله‌تا داعش ما جیهان نوزانه‌ كو هه‌مان ئالا ئۆسمانیا راكریه‌، ئه‌رێ مائه‌ڤ مێرخاسێ داعش نابێژه‌ كو ژ ده‌رڤه‌ی هه‌می ده‌كومه‌نتێن لسه‌ر هاریكاریا ئاكه‌پێ و بتایبه‌تی كه‌ساتیا ئه‌ردوگان بو داعشێ، توركیا مه‌رزه‌ك بسه‌دا كیلومه‌ترا بداعش را هه‌بو و نه‌ك ته‌نیا ئاسته‌نگی بو وان دروست نه‌دكرن به‌لكو هه‌می ره‌نگێن هاریكاریێ پێشكه‌ش دكرن، بسه‌دان كه‌سان ژناڤا داعش ئاشكرا باسا چیروكا هاتنا خوه‌ بو ناڤ داعش كریه‌ و چه‌وا ده‌ستهه‌لاتدارێن تورك رێكخوه‌شی بو كریه‌. بهزرا ئه‌ردوگان هه‌می جیهان وه‌ك ئه‌ندامێن ئاكه‌پێ ساویلكن. دبه‌ جامێری وه‌سا هزر بكه‌ ده‌ما مه‌هنده‌ك كورد هه‌بن به‌ره‌ڤانی ژ ڤی داعشی بكه‌ن هه‌رچه‌نده‌ نمونێن ئه‌س ببیرتینم شه‌رمه‌ چونكی به‌ری سه‌د سال نینه‌ به‌لكو به‌ریا سێ سالا ده‌ما داعش هێرش ئانی سه‌ر باشورێ كوردستانێ بهه‌زاران خاتینێن مه‌ ره‌ڤاندین و خوه‌رتێن مه‌ كوشتین یانژی لبازارێن چه‌تێن ئه‌ردوگان هاتین فروتن، ده‌ما وه‌كی پیلێن دومینێ گوند لدوف گوندی، باژار لدوف باژاری كه‌فتین ده‌ستێ داعش، بوچی هێزێن ئه‌ردوگان ل باشورێ كوردستانێ هه‌ما ژبو شه‌رما هه‌ڤالبه‌ندێن خوه‌ فیشه‌كه‌ك نه‌هاڤێتن و نه‌دان پێشمه‌رگه‌ی؟

ئه‌ردوگان، روسیا و ئه‌مریكا
هه‌ر بكه‌فتنا روسیا راسته‌وخوه‌ بو ناڤ سوریێ و وه‌شاندنا گورزێن گران لسه‌ر هه‌ڤالبه‌ندێن ئه‌ردوگان یێن كو بناڤێن جودا لێ بیه‌ك ئارمانج كاردكرن لسوریێ و لاواز كرنا وان لسه‌ر پێشڤه‌چونا هێزێن به‌شار ئه‌سه‌د ئه‌ردوگان پر ته‌نگاڤكر. ده‌رڤه‌ی ڤێ چه‌ندێ پێشڤه‌چونا تێكه‌لیێن كوردێن رۆژئاڤا و روسیا یه‌كجار ئه‌ردوگان گه‌هانده‌ هێستیریا. ئه‌ردوگان گه‌فێن لدژی روسیا رۆژ بو رۆژێ پتر كرن، هه‌ر ژ گه‌فێن لێدانا فروكێن روسیا هه‌یا له‌شكه‌رێ وان وه‌ك ئه‌ردوگان دگوت ئه‌گه‌ر سنورێن خوه‌ ده‌رباسكن. سه‌رئه‌نجاما ڤێ هێستیرا وی خستنا فروكا جه‌نگیا روسی و كوشتنا فروكه‌ڤانی بوی شێوێ مه‌ هه‌میا دیتی. ئه‌ردوگان باوه‌ر دكر ئه‌گه‌ر روسیا كاره‌كی لدژ وی ئه‌نجام بده‌ وێ ده‌مێ ناتۆ یێ دهه‌وارا وی بێت. ئه‌ردوگان باوه‌ر نه‌دكر كو ئه‌مریكا ژبونا وی تێكه‌لیێن خوه‌ لگه‌ل روسیا ئالۆزتر لێناكه‌ت. مه‌ هه‌میا دیت چیروك درێژه‌ كو چه‌وا خوه‌دانێ گه‌فا بسه‌رشوری ڤه‌ داخوازا لێبوردنێ ژ روسیا كر. ئه‌ڤ چه‌نده‌ هندێ ناره‌گه‌هینیت بباوه‌ریا من كو چوده‌ما روس تولا خوه‌ ژبیركه‌ن لێ دخوازن بنه‌رمی توركیا ژبن بالێ ناتۆ بینن ده‌ر و ده‌ربا خوه‌ بدلێ خوه‌ لێده‌ن و تولا خوه‌ ڤه‌كه‌ن، شوینا ئه‌مریكا و ناتۆ نه‌رازیبونێ نیشان بده‌ن، ده‌ست خوه‌شیێ ل روسا بكه‌ن.

ئه‌ردوگان و ئه‌روپا
فه‌لسه‌فا ئاكه‌پێ یا كو دگوت ئه‌م دێ توركیا به‌رڤ وه‌لا‌ته‌ك سفر گرفتاری به‌ین. هه‌ربهێزبونا ئاكه‌پێ بو ده‌مه‌ك كورت ئه‌وژی نه‌ ژبه‌ر ژیربونا ئه‌ردوگان به‌لكو ژبه‌ر هنده‌ك هه‌ڤركیێن لوه‌لاتێن دراوسێن توركیا رێكخوه‌شیه‌ك بو كو توركیا ئاكه‌پێ سودمه‌ندێ هه‌رێ مه‌زنبیت ژ ڤان ململانا. هه‌ر نمونه‌ك ئه‌م وه‌ك كوردێن باشور توركیا بده‌هان ملیارد دۆلارا سودمه‌ند بویه‌ ژ بازرگانیا لگه‌ل مه‌ و بقاچاغی فروتنا نه‌فتا مه‌ هه‌م ببوریا و هه‌م بتانكه‌ران، باشترین ناڤ كو ئه‌ردوگان هه‌ژیه‌ (قاچاغچی).
هنده‌ك گوتنا وه‌ك ئاكه‌په‌ باشترین نمونا هێزا ئیسلاما سیاسیه‌ كو دكاره‌ د سیسته‌مه‌ك سیكولارده‌ جهبگره‌، لسه‌ر ده‌ستێ ئاكه‌پێ گه‌نده‌لی نه‌ما، ئابوری خورت بو، پرسا كوردی به‌ره‌ڤ چاره‌سه‌ری دچه‌ و هتد. هنده‌ك هه‌لویستێن سه‌رڤه‌سه‌رڤه‌ یێن هنده‌ك وه‌لاتێن ئه‌وروپی واكرن كو ئاكه‌په‌ و ئه‌ردوگان براستی باوه‌ركر كو ههێزه‌ك هه‌را مه‌زنا ئه‌ورۆپایه‌ ئه‌گه‌ر ماسترین نه‌بیت چونكی روشتا ئابوری ل توركیا بزۆرترین دهات هه‌ژمارتر. ئه‌ڤ چه‌نده‌ بو ئه‌گه‌را دفنبلنیه‌كا بێ نمونه‌ لده‌ف ئه‌ردوگان. روژ بو روژێ میێت به‌رخی دوه‌ریان و ئه‌ردوگان وه‌ك روڤیه‌كێ بێ ره‌وشت پتر ئاشكرا دبو. دپتر ژ ٣٥ سالان من سیاسه‌ت ل رۆژهه‌لاتا ناڤین شوپاندیه‌ لێ رێبه‌ره‌ك وه‌ك ڤی مروڤی ل ئاستێ به‌رئه‌ندامیا ئه‌وروپا هوسا سڤك، جوێنفروش، گه‌فكه‌ر، دره‌وین و چاڤشور من نه‌دیتیه‌.
ئه‌ردوگان بڤێ ره‌وشتا خوه‌ و بپالپشتیا گروپێن ئیخوانی ل هه‌مو جیهانێ، كرێتیێن بێ نمونه‌، گه‌فێن رون، هاندانا ته‌رورێ لناڤا ئه‌‌وروپا ژ خوه‌را كره‌ كار. ئه‌ڤرو ئه‌م دبینین كو ئه‌ردوگان و سه‌ركردێن ئاكه‌پێ بچی ره‌نگی تێن پێشوازی كرن ل ئه‌وروپا. به‌رهه‌مێ سفر گرێفتاری بو هه‌می گرێفتاری هه‌ر ژناڤا توركیا هه‌یا نێزیكترین دوستێن وان ل ئه‌وروپا وه‌ك ئه‌لمانیا.

ئه‌ردوگان و جیهانا موسلمانا سوننی
ئه‌ردوگان و ئاكه‌پێ گومان نینه‌ زه‌لال نیشاندا لڤان سالێن ده‌رباسبوی كو دخوازن میراتگه‌ریا ئوسمانیا جاردن ساخكه‌ن. ئاڤاكرنا كوچكا تازه‌ هه‌ر ژبو سولتان ئه‌ردوگان دناڤدارێبه‌ریا سوننا بكه‌ و هه‌مو سوننا برێكا رێكخستنا برایێن موسلمان ده‌ستهه‌لاتداریا ڤان وه‌لاته‌ بێخه‌ بن باندورا خوه‌. بو ده‌مه‌ك كورت ئه‌ردوگان كاری كاریگاریه‌ك بخیت سه‌ر عه‌ره‌با برێكا هنده‌ك ره‌فتار و گوتنێن كرین هه‌مبه‌ر ئیسرائیل. لێ وه‌ك دبێژن وه‌ریسێ دره‌وینی كورته‌ له‌وما ئه‌ڤ كارته‌ژی دده‌ستێ ئه‌ردوگان نه‌ما تایبه‌تی ده‌ما سه‌ردانا ئسرائیل كری، چونا ئه‌ردوگان بو دیوارێ زێمارێ و گوتنێن لوێرێ كرین.
خاله‌ك دن پرگرنگ یا كو گه‌له‌ك جاران من بخوه‌ ئاماژه‌ پێكریه‌ پرسا تێكه‌لیێن وه‌لاتێن عه‌ره‌بێن كه‌نداڤا فارسی لگه‌ل توركی ژئالیه‌كیڤه‌ و لگه‌ل وه‌لاتێ مسرێ ژ لایه‌كێ دنڤه‌. پرس هه‌رده‌م ئه‌وبو كانێ دێ وه‌لاتێن كه‌نداڤێ كێ هه‌لبژێرن، توركیا یان مسرێ. ئه‌م هه‌می ئاگادارین كو توركیا و قه‌ته‌ر ماسترین رولێ تێكده‌ری هه‌بویه‌ لمسرێ. سعودیه‌ وه‌ك ماسترین وه‌لاتێ كه‌نداڤێ ببیڤا خوه‌، گه‌لێ خوه‌ و ئابوریا خوه‌ گه‌هشت دوریانه‌كا دڤیابا بێ دو دل یه‌ك رێ هه‌لبژێریت. سعودیێ ئه‌و تێكه‌لیا بتوركیارا هه‌ی بباوریا من ژبه‌ر ئه‌ندامیا توركی یا ناتۆ بو و نه‌د خواست واشنتن ژ خوه‌ دلگران كه‌ت. ئه‌گه‌ر ئه‌م ته‌ماشه‌ی وه‌هابیسمێ و ئیخوانیسمێ بكین دێ بینین كو دو هه‌ڤركێن هه‌رێن سه‌رسه‌ختێن هه‌ڤن دناڤ جیهانا ئیسلامیدا. پشتی سعودیا زانی كو واشنتون ده‌سبه‌ربای سولتانێ توركا بو، بێ دو دل پشته‌ڤانیا خوه‌ بو مسرێ راگه‌هاند و بڤی ره‌نگی په‌یامه‌ك بو توركا شاند كو بو سعودیێ و هه‌ڤالبه‌ندێن وێ توركیا نه‌ ته‌نها نه‌ دوسوت به‌لكو نه‌یاره‌ك یه‌كه‌مینه‌. ئه‌ڤ چه‌نده‌ پتر زه‌لال بو بهاتنا ترامپ بو سه‌عودیێ، پادشاهێ سه‌عودی سه‌لمان كورێ عه‌بدولعه‌زیز هه‌مو وه‌لاتێن تێن ناسكرن وه‌ك به‌شه‌ك ژ جیهانا ئیسلاما سوننی مێڤانكرن ژبلی توركیا. ئه‌ڤه‌ ده‌ستپێكا خه‌باتا وه‌هابیا و عه‌ره‌بێن سیكوله‌ر هه‌مبه‌ر ئیخوانا بپارێ قه‌ته‌ر و رێبه‌ریا ئه‌ردوگان و ئاكه‌پێ. دبه‌ هنده‌ك بێژن باشه‌ گه‌لو ما وه‌هابیسم نه‌ وێرانتره‌ ژ ئیخوانیزمێ، به‌لێ راست بو هه‌یا زه‌مانێ پادشایێ سه‌عودی عه‌بدوللای، پشتی ههاتنا سه‌لمان بو سه‌رده‌ستهه‌لاتێ ئه‌ز دبینم بریار دایه‌ لایه‌نێ ئولیێ جڤاكێ لاواز كه‌ و لپێشیا هه‌میا وه‌هابیا له‌وما كورێ خوه‌ خسته‌ ده‌وسا خوه‌ وه‌ك نونه‌رێ نفشێ تازه‌ لسعودیێ. بباوه‌ریا من پادشا سه‌لمان وێ ده‌ستبه‌رداری ده‌ستهه‌لاتێ به‌ بو كورێ خوه‌ به‌ری بمریت. بهاتنا موحه‌ممه‌د كورێ سه‌لمان بو سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ كاره‌ك یه‌كه‌مین دێبیته‌ فه‌ده‌رالكرنا هه‌رێما مه‌كه‌ و مه‌دینێ ژبو به‌شێ مای ژ سه‌عودیێ وه‌ك وه‌لاتێن دن یێن كه‌نداڤێ ژیانه‌ك نیف سه‌كوله‌ر بژین، رێ لهنده‌ك ئازادیان ڤه‌كه‌ن دناڤ وه‌لاتێ خوه‌دا به‌ری بته‌قیت.
ئه‌ڤ كارێ نوكه‌ ل هه‌بمه‌ر قه‌ته‌ر تێ كرن ئارمانج توركیا ئه‌ردوگانه‌ و فه‌لسه‌فا ئیخوانیسمێ كو ئه‌گه‌را هه‌می تێكدان و مالوێرانیا لجیهانا ئیسلاما سوننییه‌.

بوچی عه‌فرین ئارمانجه‌؟
پشتی كومكرنا پرانیا هێزێن ته‌روریست ل حه‌له‌بێ و ڤه‌گوهاستنا وان بو باژارێ ئه‌دلب هه‌روه‌سا پێشڤه‌چونێن روژانه‌ ل به‌ره‌یا ره‌ققه‌ ئه‌ردوگان پر ته‌نگاڤ كر. ئه‌ردوگان باشدزانه‌ پشتی ازادكرنا ره‌ققه‌، ئه‌دلب وێ بكه‌ڤه‌ رۆژه‌ڤێ. ئه‌ردوگان دخوازه‌ كه‌ریدوره‌ك هه‌به‌ وی ببرایێن ویرا ژ به‌ره‌یا نوسره‌، قاعیده‌، فه‌یله‌ق شام، ناڤ گه‌له‌كن لێ ناڤه‌روكه‌ یه‌كه. من دهنده‌ك گوتن و نڤیسینێن خوه‌دا ئاماژه‌ كربو كو نه‌مانا داعش نه‌مانا ئه‌ردوگان و هه‌ڤسلبه‌ندێن وی یه‌ ل هه‌رێما رۆژهه‌لاتا ناڤین.
راسپاردنا هێزێن یه‌پوگێ و په‌په‌ژێ پرسا ‌رزگاركرنا ئه‌دلب وێ كوردا نێزیكی ده‌ریایكه‌ت. لێ ئه‌ردوگان ڤان سالان پر ئه‌حمه‌قی كرینه‌ و گه‌فێن لسه‌ر عه‌فرینێ یه‌ك ژوان ئه‌حمه‌قیایه‌، باشه‌ ئه‌ردوگان ژبیركریه‌ ئه‌وچه‌كدارێن عه‌فرینێ په‌روه‌ردێن ئاپوچیانه‌ كو ژ رۆژا دوروست بونا وان خوه‌دی دروشمێ به‌روخوه‌دان ژیانه‌. گه‌لو ئه‌ردوگان ژبیركر ده‌ما لقازی ئه‌نته‌بێ دگوت سوبه‌ وێ كوبانێ بكه‌ڤه‌ ( دوێ ده‌مێدا من گوت نوكه‌ ئه‌ردوگان گوتیه‌ به‌نیێن خوه‌ سوبه‌ من ژخه‌ورانه‌كه‌ن به‌ریا كه‌تنا كوبانێ) له‌وما باشتربو بو ئه‌ردوگان وێ ده‌مێ دخه‌ودا مربا شووینا كو بكانسه‌را (سه‌ره‌تان) عه‌فرینێ بمره‌. وێ ده‌مێ لكوبانێ یه‌ك جیهان ژ عه‌فرینێ هه‌بو، ئه‌ڤرۆ پرانیا عه‌فرینێ جیهانه‌.

‎لدور مالا مه‌

Check Also

Kurdistan

كورد و كوردستانی

د. شه‌عبان مزوری بسالانه‌ من دخواست بزانم راما كورد و كوردستانی بو ده‌سهه‌لاتدارێن  كوردستانێ چیه‌؟ …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.