ئه‌ردوگان و كابوسێ رۆژئاڤای كوردستانێ

د. شه‌عبان مزوری
هه‌ر لده‌ستپێكا ئالۆزیێن سوریێ گرتین ئه‌ردوگان و نه‌ژادپه‌رستێن تورك پر بهوشیاری چاڤدێری دكرن و بئه‌حمه‌قی هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرو ره‌فتار كرینه‌. ژ لایه‌ك دنڤه‌ په‌یه‌دێ لده‌ستپێكێ راگه‌هاند كو ئه‌و بهه‌می شیانا خوه‌ ته‌نها دێ هه‌ولده‌ن هه‌رێمێن كوردنشین ل هه‌می سوریێ بپارێزن بهه‌می پێكهاتێن خوه‌ڤه‌ بێی جودایی و ئه‌ڤ هه‌لویسته‌ هاته‌ بناڤكرن وه‌ك هێلا سێیه‌مین. بباوه‌ریا من توركیا هه‌یا دوماهیا سالا ٢٠١٤ دبیت خوه‌ستبت رژێما ئه‌سه‌د نه‌مینیت لێ پشتی نه‌زیك بونا ئه‌مریكا ژ هێزێن یه‌په‌گێ و یه‌په‌ژێ بو توركیا ئه‌ردوگان ئێدی پرس بو چه‌وانیا پاراستنا رژێما به‌شار ئه‌سه‌د.
رۆلێ توركیا ئه‌ردوگان د سوریێ دا نه‌ پتر بو ژ رولێ قه‌حپه‌كا سیاسی كو هه‌می پێكولكرن و دكه‌ت ژبو ناڤبرنا ته‌ڤگه‌را ئازادیخوازا كورد ل رۆژئاڤا بپێشه‌نگیا په‌یه‌دێ. لسه‌ره‌تا توركیا هه‌ماهه‌نگی لگه‌ل سه‌عودیێ، قه‌ته‌ر و ئیمارات دكر، ئه‌ردوگان بخه‌ونا سولتانی دژی هزر كر ئه‌ڤ ره‌وشا هاتیه‌ پێش لسوریا وێ ببه‌ ده‌رفه‌ته‌ك باش ژبو سه‌ركێشیا جیهانا سوننی بكه‌ت، ئه‌ردوگان و ده‌ور و به‌را وی هزردكر كو ره‌وشا سوریێ دوم كورته‌، لێ پشتی شه‌رێ ناڤخوه‌یێ سوریێ كه‌فتیه‌ سالا دویه‌مین و ب تایبه‌تی لهاڤینا ٢٠١٢ توركیه‌ زانی كو ئه‌و پلانێ هه‌ی دبه‌ سه‌رنه‌گره‌ و له‌وما ئه‌ردوگان دڤان سالاندا چه‌ندان جارا سه‌نگه‌ر گوهارت. ژ كێله‌كا سعودیێ و داعش بو ناڤ كوشا روسیا و ئیرانێ.
توركیا هه‌مبه‌ر رۆژئاڤا لسه‌ر سێ به‌را كاردكر
یه‌كه‌مین راسته‌وخوه‌ توركیا هه‌ولددا بهه‌می ره‌نگه‌كی و لسه‌ر هه‌می ئاسته‌كی رێگریێ ل رێڤه‌به‌ریا رۆژئاڤا بكه‌، هه‌می پێچێبونێن خوه‌یێن دیپلوماسی خستینه‌ كار ژبو رێڤه‌به‌ریا رۆژئاڤا جهی نه‌گره‌ دهیچ كومبونه‌ك یانژی كونفرانسه‌ك لسه‌ر پێشه‌رۆژا سوریێ. لڤێره‌ دڤێت ئه‌م بێژین تا رۆژا ئه‌ڤرۆ دڤی واریدا بره‌نگه‌ك فه‌رمی سه‌ركه‌فتی بویه‌ لێ دپراتیكێدا ژ كه‌شتنێ بو شكه‌ستنێ چویه‌. دپراكتیك ده‌ نونه‌را هێزێن رۆژئاڤا لپرانیا وه‌لاتێن ئه‌وروپا رۆژئاڤا بجلێن له‌شله‌كریڤه‌ دهاته‌ پێشوازی كرن. هه‌ڤسه‌روكێن په‌یه‌دێ لهه‌می وه‌لاتێن دیمۆكراتی جهێ رێزێ بون، به‌رامبه‌ر ڤێ هه‌ر ده‌م دچو ئه‌ردوگان پتر بێ دوست دما، نه‌یار بو زۆر بون و بو جهێ قه‌شمه‌ری و پێكه‌نینا گه‌له‌ك سیاسه‌تمه‌دار و هونه‌رمه‌ندا ل ده‌ڤه‌رێن جوداهێن جیهانێ.
دویه‌مین به‌رێ ئه‌ردوگان لسه‌ركاردكر به‌رێ هه‌ڤالبه‌ندێن خوه‌یێن ته‌روریستێن ئیسلامی ژ هه‌مو رێكخستنێن لسه‌ر خاكا سوریێ. توركیا ئه‌ردوگان هه‌مو شیانێن خوه‌یێن له‌شكه‌ری و لوجستی خستنه‌ دبن فه‌رمانا ڤان رێكخستنا ژبو ژبن برنا رێڤه‌به‌ریا رۆژئاڤا. هه‌ر پاهیزا ٢٠١٢ هه‌ڤالبه‌ندێن ئه‌ردوگان ژ رێكخستنێن تروریستێن ئیسلامی رۆژ بو رۆژێ هێرشێن خوه‌ لسه‌ر هه‌رێمێن كوردا دژوار كرن، بده‌ها كومكوژی كرن، راسته‌ به‌رخوه‌دانا كوبانێ سه‌رده‌مه‌ك نو راگه‌هاند لێ ته‌نها خوه‌ راگری نه‌بو به‌لكو به‌رخوه‌دانا گه‌لێ مه‌یێ قه‌هره‌مان ل ئه‌شره‌فیه‌ و شێخ مه‌قسود دجه‌رگێ حه‌له‌ب دا باشترین نمونه‌یه‌ بو به‌رخوه‌دان و خوه‌راگریا گه‌لێ مه‌ ل رۆژئاڤا. بره‌نگه‌ك گشتی لڤی به‌ره‌یژی نه‌ ته‌نها سه‌ركه‌‌فتی نه‌بون به‌لكو به‌لكو قه‌هره‌مانێن یه‌په‌ژێ و یه‌په‌گێ ژ پرانیا ده‌ڤرێن نێزیك سنورێن خوه‌ هه‌یا پایته‌ختا تروریستان ره‌ققه‌ رزگار ئه‌ڤرو نێزیك سێكه‌كا خاكا سوریێ لژێر ده‌ستهه‌لاتداریا هێزێن سوریا دیموكراته‌ و رێڤه‌به‌ریا رۆژئاڤا. ئه‌ردوگان چه‌ندین خیچێن سۆر كێشان لێ دپراكتیكدا هه‌ر خیچه‌كا سۆر دكه‌شا پشتی چه‌ند رۆژان ره‌ش دبو برویێ ویڤه‌ و هه‌ڤالبه‌ندێن وی.
به‌ره‌یێ سێیه‌مین سێقولیا ئاكه‌پێ، په‌ده‌كێ و ئه‌نه‌كه‌سێ، ئه‌ردوگان ب هاریكاریا په‌ده‌كێ و هێزێن ناڤ ئه‌نه‌كه‌سێ هه‌می هه‌ولدان كو قه‌ده‌را رۆژئاڤا وه‌ك باشور بسه‌روكاتیا مه‌سعود بارزانی بخنه‌ دده‌ستێ ئه‌ردوگان دا. مه‌سعود بارزانی هه‌می هه‌ولێن خوه‌ خستن كار ژبو فیفتی فیفتیه‌كا وه‌ك یا خوه‌ و یه‌نه‌كێ ل رۆژئاڤا دروستكه‌ت، پشتی كو ڤی پلانی سه‌رنه‌گرتی هه‌ولدان ئه‌زمونا رۆژئاڤا كرێت كه‌ت لناڤ كورداندا ب دروستكرنا بوختانا وه‌ك تاكره‌وی، دكتاتوری، گه‌نده‌لی، تالانی و یاژهه‌میێ خرابتر دگوتن نكارن خوه‌ بپارێزن لهه‌مبه‌ر هیچ هێزه‌كا هێرشێ بكه‌ت سه‌ر هه‌رێمێن رۆژئاڤا، تشتێ بالكێش ئه‌ڤ پێناسه‌ بو وان بخوه‌ ڤه‌دگه‌ره‌. بوهارا ٢٠١٤ به‌ری داعش بێت ناڤ موسل په‌ده‌كێ خه‌نده‌كه‌ك لناڤبه‌را باشور و رۆژئاڤا دوروست كر ژبو پلانێ ئه‌ردوگان ژبو ناڤبرنا ئه‌زمونا رۆژئاڤا بده‌ستێ داعش سه‌ربگریت، ئه‌ڤ پلانه‌ژی بشیانێن قوتابیێن قوتابخانا ئاپوی هاته‌ پوچه‌ل كرن. ئه‌ڤ پلانه‌ بدروستكرنا ئه‌وێن ژێرا دبێژن له‌شكه‌رێ رۆژ بدوماهی هات. ئه‌ردوگان، مه‌سعود و ئه‌نه‌كه‌سێ هزركرن كو دروستكرنا هێزه‌كێ لژێر په‌روه‌ردا توركا دێ ڕێڤه‌به‌ریا رۆژئاڤا ملكه‌چ كه‌ت بو ده‌رباسبونا ڤێ هێزێ بو ناڤ رۆژئاڤا ببوهانا ئه‌ڤ هێزه‌ بپشتگیری و ئالیكاریا توركا هاتیه‌ په‌روه‌رده‌كرن و بچه‌ككرن، چونكی توركیا ئه‌نداما هه‌ڤپه‌یمانا دژی داعشه‌ وێ ده‌مێ ئه‌مریكاژی دێ ژێرا بیته‌ هاریكار. پلانێ دوماهیێ یێ ڤی به‌ره‌ی هاڤینا ٢٠١٧، ده‌ما توركیا هنده‌ك بنگه‌ ل ڕۆژئاڤا و شنگال بومبه‌بارانكرین، ئارمانجا وان لگور پێزانینێن من توركیا وێ ژ ئاخا خوه‌ هێرشكربا و له‌شكه‌رێ رۆژ بپشتگیریا پێشمه‌رگێن پارتی ژئالیێ رۆژهه‌لاتڤه‌ بكه‌ڤنه‌ ناڤ هه‌رێمێن ژێر كونترولا هێزێن سوریا دیموكرات. لێ ببه‌لاڤ بونا هنده‌ك هێزێن ئه‌مریكی ئه‌ڤ پلانه‌ژی هات پوچه‌لكرن.
پشتی ئه‌ڤان هه‌رسێ به‌‌ران بهیچ ره‌نگه‌كی نه‌كاری پێشڤه‌چونێن رۆژئاڤا راوه‌ستینن، هه‌رچه‌نده‌ گه‌له‌ك ئالۆزی دوروستكرن، ئه‌ردوگان ئه‌ڤرو كه‌فتیه‌ دوریانه‌كا دژوار، ژ سیاسه‌تا سفر نه‌یار بو سفر دوست، ژ ئه‌ندامه‌تیا ئه‌وروپا به‌ره‌ف ئه‌ندامه‌تیا تروریستا، ژ دفنبلندیا هه‌مبه‌ر روسیا به‌ره‌ف ده‌ستماچكرنا پوتین، ژ ئه‌ندامه‌تیا ناتۆ بو ئه‌ندامه‌تیا هه‌ڤپه‌یمانا قه‌ته‌ر و ئیرانێ، ژ ئابوریه‌ك بهێز جاره‌ك دن به‌ره‌ف لێره‌ك بێنرخ. ئه‌ڤه‌ هه‌می بونه‌ ئه‌گه‌ر بباوه‌ریا من كو ئه‌ردوگان مرنا خوه‌یا سیاسی نێزیكتر بكه‌ت بهێرشكرنا سه‌ر عه‌فرینێ. ئه‌م دڤێت ریالیست بین، بچاڤه‌ك ڤه‌كری و مێژیه‌ك بهێنڤه‌دای ره‌وشێ هه‌لسه‌نگینین ژبو ئه‌م نه‌ هێزا ئه‌ردوگان كێم ببینین و نه‌ژی هێزا خوه‌ مه‌ستر ژقه‌وارا وێ ببینین.
تشته‌ك دڤێت ئه‌ردوگان و هه‌ڤالبه‌ندێن وی بزانن عه‌فرین نه‌ شنگال، زومار، تلكێف، مه‌خمور، گوێر، پردێ، كه‌ركوك و خانه‌قینه‌ كو بهێن بو خوه‌ سه‌یرانه‌كێ بكه‌ن، پێنچ ساله‌ ئاماده‌كاری تێن كرن ژبو رۆژه‌ك هوسا هه‌رچه‌نده‌ دلێ كه‌سێ ژمه‌ ڤی تشتی ناخوازیت. عه‌فرین داگرتیه‌ ژ كه‌سانێن گیانبه‌خش ژبو ژیانه‌ك بروممه‌ت، ل عه‌فرینێ وه‌ك هه‌ر دره‌ك دن وێ ئاپوچی جه‌نگا مانا گه‌لێ خوه‌ و نه‌ما نه‌یاری بكه‌ن. لدوماهیكێ دبێژم دڤێت ئه‌م هه‌مو هه‌ركه‌س لگۆر پێچێبونا خوه‌ ئاماده‌بیت ژبو هه‌ر هاریكاریه‌ك و كاره‌كێ بێت خوه‌ستن ژبو به‌ره‌ڤانیا عه‌فرینێ.

‎لدور مالا مه‌

Check Also

قه‌نجی لكرمانجی نابیت؟؟؟؟؟؟؟؟

د.شه‌عبان مزوری بسالانه‌ من لگه‌ل زۆر هه‌ڤال و تێكه‌لێن خوه‌ باسی ڤێ گوتنا هه‌نێ كریه. …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.