هه‌می به‌رخوه‌دان سه‌ركه‌فتنن ژ ده‌رڤه‌ی سه‌رئه‌نجاما

د. شه‌عبان مزوری
ئه‌ڤه‌ چه‌ند رۆژ ده‌رباسبون ژ مه‌ها دووێ ژ به‌رخوه‌دانا سه‌رده‌مێ ل عه‌فرینێ گه‌له‌ك كه‌سێن خوه‌یی پێشیا نه‌یاران دگوتن پێویستنینه‌ ئه‌م گه‌ل و سامانێ خه‌لكێ خوه‌ بێخین مه‌ترسیه‌ك كو سه‌رئه‌نجامێن وێ خوه‌یانه‌، هه‌ری زۆر ئه‌مێ دوو تا سێ رۆژان لبه‌رخوه‌بدین و دێ بهه‌زارا خه‌لكێ مه‌ بێت كوشتن و وێرانیه‌كا مه‌زن وێ بسامانێ خه‌لكی كه‌ڤیت. راسته‌ ل هنده‌ك هه‌رێما له‌شكه‌ڕێ فاشیستێ تورك لگه‌ل هه‌ڤكارێن خوه‌یێن موسلمان ژ قوتابخانا ئیخوانا هنده‌ك پێشره‌وی كرینه‌ لێ بسه‌دا ژوان هه‌یا ئه‌ڤرۆ دناڤا خوینا خوه‌دا گه‌ڤزینه‌ لسه‌ر كه‌ڤر و بن دارێن زه‌یتونێن عه‌فرینێ. وان هزر دكر وێ ژخوه‌را بێن سه‌یرانه‌كا غه‌زوه‌كا ئیسلامی و وێ بهه‌زارا چاڤشین، رویسۆر و كه‌زی درێژێن عه‌فرینێ وه‌ك سه‌ببیه‌ بخوه‌را ڤه‌گه‌رینن بازارا سولتانێ ئوسمانی ل سه‌رایا ئیسته‌نبولێ. لێ جهێ دلخوه‌شیێ یه‌ كو رۆژانه‌ سندریكێن كه‌سێن خوه‌یێن هاتین دراندن ل به‌ره‌یێن شه‌ری ل سه‌رده‌ستێ كه‌چێن عه‌فرینێ. هاتبون ب هیڤیا فاتح لێ كارێ وان بو فاتحه‌ خوه‌داندن.
مروڤێن ترسینوك هه‌رده‌م لبه‌هانا دگه‌ره‌ ژبو ره‌ڤا خوه‌ ژ مه‌یدانا جه‌نگێ بره‌وا نیشان بده‌. ده‌ما ئاپوچیا دگوت به‌رخوه‌دان ژیانه‌‌، وانا رامانا ڤێ گوتنێ باشدزانی به‌ره‌ڤاژی موخابن پرانیا گه‌لێ مه‌ كو پێ دایه‌ زانین كو ژیان خوارن و ڤه‌خوارنه‌، ژیان ئه‌وه‌ هندی تو ساخ، ده‌ما مرن هات نه‌مانا ته‌یه‌، ئه‌ڤه‌ راسته‌ ئه‌گه‌ر مروڤ ژیان و مرنێ ته‌نها وه‌ر پروسێسه‌ك فیزیولوژی ته‌ماشه‌كه‌ت. ئه‌گه‌ر مروڤ ته‌ماشه‌ی ژیانێ بكه‌ت وه‌ك به‌رده‌وامبونا زنجیره‌یا كومه‌لاتی دێ زانیت كو ته‌نها كه‌سێن خوه‌راگر، راستگو لگه‌ل خوه‌ و سه‌رده‌ما خوه‌ بوینه‌ خه‌له‌كه‌ك ژڤێ زنجیرا مێژویا مروڤاتیا جوامێر و پیروز، ژلایێ دن زنجیره‌ك دن هه‌یه‌ ژ مێژویا، خرابكاری، ترسینوك، زۆرداری و به‌نی بون. بدیتنا من كوله‌ و زۆردار وه‌ك هه‌ڤ تاوان بارن، زوردار بره‌وشتێن خوه‌یێن سته‌مكاری و كوله‌ ب چاڤشوری، ته‌سلیم بون و بێنرخكرنا خوه‌.
مه‌ گه‌له‌ك نمونه‌ ل مێژویا دور و نێزیك هه‌نه‌ لسه‌ر به‌رخوه‌دانا گه‌لان. ده‌ما هێرشكرنا له‌شكه‌رێ فارس بو سه‌ر یونانێ و به‌رخوه‌دانا سپارتایا هه‌مبه‌ر له‌شكه‌رێ فارسا ل تێرمۆپیلێ نێزیك ٤٠٠ سالا به‌ری دایكبونا پێغه‌مبه‌رێ فه‌لا عیسای. ٣٠٠ له‌شكه‌را بریارا به‌رخوه‌دانێ دان لژێر رێبه‌ریا لیونیدیس، ڤان جه‌نگاوه‌ران باش دزانی سه‌ركه‌فتن بسه‌ر ده‌یان هه‌زار له‌شكه‌رێ فارس ئه‌سته‌مه‌ لێ ڤه‌ژیاندنا گیانێ به‌رخوه‌دانێ دناڤا گه‌لێ یونان دا لهه‌مبه‌ر داگیركه‌را ته‌نها ئارمانجا وان بو. راسته‌ لڤی شه‌ری كه‌س ژوان قورتال نه‌بو لێ هه‌یا ئه‌ڤرۆ پشتی ٢٤٠٠ سالان دژین و نیشانا ژیانا وان ئه‌وه‌ بهه‌زاران كه‌س وه‌ك من سالانه‌ وان ببیرتینیت، بسه‌دا ئه‌گه‌ر نه‌ بهازارا رومان و هوزان لسه‌ر وان هاتینه‌ ڤه‌هاندن، فلمێ داوی لسه‌ر سپارتا ل سینه‌ما سالا ٢٠١٤ هاتیه‌ به‌لاڤكرن.
نمونه‌ك دن ژ به‌رخوه‌دان و خوه‌راگریا خه‌لكه‌ك كێم لهه‌مبه‌ر له‌شكه‌ره‌ك زۆر كه‌نه‌دا و ئه‌مریكایه‌. چه‌ندا شه‌ر لناڤبه‌را ئه‌مریكا و كه‌نه‌دا ده‌رباسبون كو ئارمانجا وان هه‌می شه‌را داگیركرنا كه‌نه‌دا بو ژ لایێ ئه‌مریكاڤه‌، شه‌رێ داوین ١٨١٢ كو ١٨١٤ ب دیاركرنا سنورێن ئه‌ڤرۆ لهه‌ڤ هاتن و ئه‌مریكا نه‌كاری هیچ ئارمانجه‌ك خوه‌ بده‌ست بینه‌. نمونێن دن پرن.
به‌رخوه‌دانا عه‌فرینێ به‌رده‌وامیا گیانێ به‌رخوه‌دانا كوبانی یه‌ لێ خورتر و به‌رامبه‌ر نه‌یاره‌ك هه‌ر دورنده‌ د مێژویێدا كو ئه‌وژی توركێن تورانینه‌. به‌رخوه‌دانا عه‌فرینێ وێ ببه‌ ئه‌گه‌را بخوه باوه‌ربونا گه‌لێ مه‌، ڤه‌گه‌راندنا گیانێ به‌رخوه‌دانێ لجهێ گیانێ ره‌ڤێ، هه‌لگرتنا چه‌كی لجهێ چه‌كدانانێ‌. دویر ژ هه‌ر ئه‌نجامه‌كی به‌رخوه‌دانا عه‌فرینێ یه‌كه‌مین سه‌ركه‌فتنه‌ هه‌مبه‌ر وه‌لاته‌ك داگیركه‌ر و لده‌مه‌ك نێزیك وێ ببه‌ سه‌ره‌تا به‌رخوه‌دانا سه‌رتاسه‌ریا گه‌لێ كورد لدژی داگیركه‌را و گه‌هشتنا ئازادی گه‌لێ كورد و رزگاركرنا كوردستانێ.

‎لدور مالا مه‌

Check Also

سه‌رشوری یان مروڤاتی

د. شه‌عبان مزوری سه‌ره‌رای ره‌وشا دژوارا خه‌لكێ مه‌ بگشتی تێدا ده‌رباس دبه‌ و بتایبه‌تی ل …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.