یه‌په‌ژه‌ ل ژنێن جیهانێ پیروزبیت

د. شه‌عبان مزوری
٨ ئاڤدارێ لگور كه‌له‌نده‌را دایكبونا عیسای تێ ناسكرن وه‌ك رۆژا جیهانیا ژنێ بیروكا ڤێ رۆژێ ڤه‌دگه‌رت بو یه‌كه‌مین سه‌رهه‌لدانا ژنا لدژی ره‌وشا ژنا كاركه‌ر تێدا ژیان دكر ل سالا ١٨٥٦ ل باژێرێ نیویورك ل ئه‌مریكا. دبیت ڤێ خوه‌ پیشاندانێ تو ئارمانجێن ژنا بده‌ستڤه‌ نه‌ ئانیبن لێ بالێ كه‌سێن به‌رپرس لداموده‌زگه‌هێن میری كێشان سه‌ر ره‌وشا ژنێ و تایبه‌تمه‌ندیا وێ. ل ده‌ست پێكا سه‌دا بیستا یه‌كشه‌مبا داوی ژ مه‌ها شواتێ وه‌ك رۆژا نه‌ته‌ویا ژنێ هات بناڤ كرن ژ لایێ پارتا سۆسیالیستا ئه‌مریكاڤه‌. یه‌كه‌مین جار شو‌اتا ١٩١٣ ل روسیا قه‌یسه‌ری رۆژا ژنێ هات پیرۆزكرن. ٨ ئاڤادارا ١٩٠٨ جاره‌ك دن هنده‌ك ژن رابون ب خوه‌پیشاندانه‌كێ و ئێدی هێدی هێدی وێ رۆژێ خوه‌ وه‌ك رۆژا ژنێن جیهانی سه‌پاند و ل ١٩٧٧ نه‌ته‌وێن یه‌كگرتی بفه‌رمی ٨ ئاڤدارێ وه‌ك رۆژا ژنێن جیهانی بناڤكر. هه‌یا ئه‌ڤرۆژی ئه‌ڤ رۆژه‌ لهنده‌ك وه‌لاتان پشویه‌ك فه‌رمیه‌ لێ ل هنده‌ك وه‌لاتێن رۆژه‌ك ئاسایی یه‌. بالكێشه‌ كو پرانیا وه‌لاتێن ئه‌ڤ رۆژه‌ نه‌كریه‌ پشو باشتر مافێن ئافره‌تێ دپارێزن ژ وه‌لاتێن ئه‌ڤ رۆژه‌ كریه‌ پشو‌یه‌ك فه‌رمی.

هێزێن خوه‌ ب پێشڤه‌رو ددیتن تایبه‌تی هێزێن بچه‌پ تێن ناڤكرن پشتی شوره‌شا ئوكتۆبه‌ر یا لێنین ل روسیا كرنه‌ جه‌ژنا پێشكێشكرنا گوله‌كێ بو ژنێ شوینا راوه‌ستان لسه‌ر ره‌وشا ژنێ و گوهداری كرنا داخوازێن وێ. ئه‌ڤێ یه‌كێ رۆژا جیهانیا ژنێ ژ رامان و ئارمانجێن وێ ڤالاكر. داخوازا ژنان د خوه‌پیشاندانێن ١٨٥٦ و ١٩٠٨ نه دیاری كرنا گولا بون بو وان ژ لایێ زه‌لامان ڤه‌، به‌لكو داخوازا وان وی ده‌می و هه‌یا ئه‌ڤرۆ یه‌كسانیه‌ د ماف و ئه‌ركی دا لگه‌ل زه‌لامی، چاككرنا ره‌وشا ژنێ یا جڤاكیه‌، مافێ هه‌می جورێن كاری وه‌ك زه‌لامی و خوه‌شكرنا ژینگه‌ها كاریه‌. هه‌یا ئه‌ڤرۆ لپرانیا وه‌لاتێن جیهانێ بو ژنێ نینه‌ جوره‌ك پوست و پلا وه‌رگریت، بو نینه‌ لناڤا زۆرا ئولاندا به‌رپرسیاریه‌ته‌ك ئولی وه‌رگریت بلا بچوكژی بیت، كرین و فروتن بژنێ ژلایێ مافیایێن ئولی و ئابوری‌ سال بو سالێ به‌رفره‌ دبه‌.

ئه‌ڤ پێشه‌كیا مێژویێ من بمه‌به‌ست نڤیسیه‌، ئانكو من گومان نینه‌ كو پرانیا مه‌ مێژویا ڤێ رۆژێ دزانیت ، ئه‌ز دخوازم بێژم كو چ تشته‌ك بئاسانی نه‌هاتیه‌ هولێ پرانیا تشتا كاره‌ك پر مه‌زن دخوازن و به‌رده‌وامبون. ژ سه‌رلهه‌لدانا ژنێ لسه‌دا نوزدێ هه‌یا بریارا نه‌ته‌وێن یه‌كگرتی بو بجیهانی كرنا ڤێ رۆژێ ١٢١ سال ده‌رباسبون و دیسان یه‌ك هه‌لویستی دڤێ پرسێدا هه‌یا ئه‌ڤرۆ نینه‌.

به‌رێز عه‌بدوللا ئوجه‌لان هه‌ر ژسه‌ره‌تا بزاڤا پارتا كاركه‌رێن كوردستانێ ئازادیا ژنێ ب ئازادیا وه‌لات هه‌مبه‌ر دكه‌، ئانكو لگور تێگه‌هشتنا من بدیتنا عه‌بدوللا ئوجه‌لان رزگاركرنا وه‌لاتێ مه‌ وه‌ك خاك و نیشتیمان و ئازادكرنا تاكه‌ كه‌سێ مه‌ وه‌ك هاولاتی گرێدای ئازادكرنا ژنكێ یه‌ و وه‌رگرتنا ژنێ بو جهێ خوه‌یێ سروشتی ژبو بكاریت ب رولێ خوه‌یێ سروشتی رابیت بشێوه‌ك ته‌ندوروست. له‌وما مه‌ دیت سال بو سالێ ب به‌لاڤبونا هزر و بیرێن ئاپوی بزاڤا ژنان لهه‌ر چوار پارچێن كوردستانێ خورت دبو. دبه‌ هنده‌ك بپرسن و بێژن به‌ری دایكبونا به‌رێز عه‌بدوللا ئوجه‌لان ژنا لگه‌له‌ك شوره‌ش و سه‌رهه‌لدانا جهه‌كێ به‌رچاڤ هه‌بویه‌، ئه‌ڤه‌ راسته‌ لێ ئه‌م ژبیر نه‌كه‌ین ل هه‌می ده‌مان ژن دویڤه‌لانكا زه‌لامی بویه‌، فه‌رمانبه‌ربویه‌، شوینافه‌رمانده‌ر بیت.
هه‌رچه‌نده‌ ژنێ هه‌ر لده‌ستپێكا شوره‌شا په‌كه‌كێ روله‌كێ سه‌ره‌كی هه‌بویه‌ و به‌رده‌وام دپێشڤه‌بون دا بویه‌ هه‌م دوارێ كومه‌لایه‌تی، سیاسی و له‌شكه‌ری، لێ ئه‌ڤ ره‌نج و خه‌باته‌ گه‌هشته‌ لوتكا هه‌را بلندا به‌رهه‌می دشوره‌شا رۆژئاڤادا بدوروستبونا یه‌كینه‌یێن پاراستنا ژنێ. قه‌هره‌مانیێن یه‌په‌ژێ ڤان پێنچ، شه‌ش سالان ده‌نگڤه‌دان هه‌بو سه‌رتاسه‌ری جیهانێ، به‌رخوه‌دانا وێ جهێ سه‌رسورمانێ یه‌ بو پرانیا خه‌لكێ جیهانێ، جهێ سه‌ربلندی و ناڤدێریا كوردانه‌ لناڤ گه‌لێن جیهانێ. لڤێره‌ ناڤێ كه‌سێ ژ یه‌په‌ژێ ببیرنائینم چونكی بو من هه‌می بهه‌ڤرا دیه‌ك ئاسته‌دانه‌ و به‌ژنا خوه‌ لهه‌مبه‌ر وان دچه‌مینم. به‌رخوه‌دانا كوبانێ و سه‌دان شه‌را لهه‌مبه‌ر هوڤێن موسلمانێن داعش و ئه‌ڤرۆكه‌ به‌رخوه‌دانا سه‌رده‌مێ ل عه‌فرینێ هه‌مبه‌رێن گورێن سولتانێ ملخویلێ سته‌مبولێ و چه‌تێن وی یێن موسلمانێن پێخاسێن عه‌ره‌ب و ده‌ڤ برسیێن نه‌ته‌وێن دن ژ هه‌می جیهانێ، دسه‌لمینیت كو سمبێلێن بوق نه‌ته‌نها نه‌ نیشانا خوه‌گاریێ نه‌، به‌لكو گه‌له‌ك جاران نیشانا چاڤشوریێ نه‌. پر كه‌س مه‌دیتن كو ناڤێ مێرانیێ لخوه‌ددا لێ رۆژا قه‌وماندنێ بره‌ڤا خوه‌را نه‌دگه‌هشتن یان سه‌رشور و چاڤ حولی لپشت ده‌همه‌نێن ژنكا خوه‌ دڤه‌شارتن.
من گومان نینه‌ كو بیروكا دوروست كرنا یه‌په‌ژێ بو به‌رێز عه‌بدوللا ئوجه‌لان ڤه‌دگه‌ریت لێ ژدل دخوازم بزانم كویژان رۆژبو یه‌په‌ژه‌ هاتی راگه‌هاندن جونكی بباوه‌ریا من دڤێت هه‌می ژنێن جیهانێ خه‌بات بكه‌ن ژبو ئه‌و رۆژ ببیته‌ رۆژا جیهانیا به‌رخوه‌دانا ژنێ، له‌وما ژدل و جان ئه‌ڤرۆ ئه‌ز یه‌په‌ژێ ل ژنێن جیهانێ پیرۆز دكه‌م.

‎لدور مالا مه‌

Check Also

سوپاس كو چوار مه‌لیون بون نه‌ چل؟

د. شه‌عبان مزوری هه‌می تشته‌ك بویه‌ سه‌یر ل باشورێ كوردستانێ بو گه‌له‌ك ژ خه‌لكێ مه‌، …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.