هه‌یا ته‌ پێغه‌مبه‌ر هه‌بیت ئازاد نابی

د.شه‌عبان مزوری
پرسا كوله‌تی و ئازادی یه‌كه‌ ژ پرسێن هه‌ره‌ زۆر ئاخفتن و نڤیسین لسه‌ر هاتین كرن، ئه‌ڤ پرسه‌ رۆژه‌ڤه‌‌ هه‌ر ژ دوروسبونا كومه‌لگه‌هێن سه‌ره‌تایی هه‌یا رۆژا مه‌یا ئه‌ڤرو، بێژه‌ هه‌ما هه‌میا هه‌ولدایه‌ خه‌لكێ لسه‌ر هندێ هوشیار و ئاگاداركه‌ن كو ئازادی ناهێته‌ گوهارتن بهیچ تشته‌ك چونكه‌ تو دكاری هه‌ما بێژه‌ بو هه‌رتشته‌كی نرخه‌ك دانی لێ نه‌ بو ئازادیێ. ئه‌و بخوه‌ ژیان دناڤا هه‌می جوره‌ك ده‌ستهه‌لاتداریادا كوله‌تیه‌ لێ نابیت ئه‌م‌ هه‌می ره‌نگێن ده‌ستهه‌لاتداریێ وه‌ك هه‌ڤ هه‌لسه‌نگینین و بناڤ كه‌ین. جودا بونه‌ك مه‌زن هه‌یه‌ ل ناڤبه‌را كوله‌یێ ئازادیێ و كوله‌یێ ئاغای.
پرانیا زۆردارا، دكتاتورا…..هتد ژڤان ناڤێن هوڤ د مێژویا مروڤایه‌تیێ دا گرێدانه‌ك لناڤبه‌را خوه‌ و خوه‌دێدا په‌یدا كرنه‌، ئانكو خوه‌ وه‌ك نونه‌رێن خوه‌دێ داینه‌ ناسین هه‌مبه‌ر كوله‌یێن خوه‌ و دهه‌مان ده‌مدا خوه‌ پارێزه‌ر، ئاڤاكه‌ر و پێشه‌نگێ گه‌ل و وه‌لات زانیه‌. هه‌یا رۆژا مه‌یا ئه‌ڤرو سه‌ره‌رای ڤێ گلۆبالیزما ئه‌م تێدا دژین ئولی ده‌ستهه‌لاته‌ك به‌رچاڤ هه‌یه‌ لهه‌می ده‌ڤه‌رێن جودایێن جیهانێ. ئه‌ڤ ئه‌وروپا خوه‌ بجڤاته‌ك سیكوله‌ر ناسدكه‌ هه‌یا ئه‌ڤرو پرانیا كور و كه‌چێن وێ خاچ هه‌لگرن، پرانیا ئالایێن وه‌لاتێن ئه‌وروپی خاچ لسه‌ره‌، هه‌مو جوره‌ ئاریشه‌، جه‌نگ، توندوتیژی ….هتد ژ گرفتاری و ئالوزیێن مه‌هه‌ین دێ بینی پرانیا وانا ئولداره‌ك ل پشت یانژی قه‌هره‌مانه‌ك نه‌ته‌وی یه لێ دیسان بناڤێ ئولی، وه‌ل یوگوسلاڤیا به‌رێ، هه‌مو خه‌لكێ وێ هه‌ما بێژه‌ سێربن، لێ سێرب ئه‌رته‌دوكسن، كروئات كاتولیكن و بوسنیه‌ موسلمانن لسه‌ر بنه‌مایێ ئولی ماسترین جه‌نگا ئه‌وروپا ل دواماهیا سه‌دا بیستێ ل یوگوسلاڤیا هات ئه‌نجام دان‌.
هه‌می هه‌ره‌مێن زۆردارا هه‌ڤره‌نگن، گرنگ نینه‌ كویژان ئوله‌ یان نه‌ته‌وه‌یه‌ یانژی لكویژان جوگرافیێ جهێ خوه‌ گرتیه‌. هه‌ر دكتاتوره‌ك چه‌ند كوله‌كا نێزیكی خوه‌ دكه‌ لێ نه‌ پترن ١٠٠ كه‌سان ژ ده‌رڤه‌ی بنه‌ مالا وی، لێ هه‌ر یه‌ك ژوان ١٠٠ كه‌سا ژی ١٠٠ كه‌سێن دن لخوه‌ نێزیك دكه‌ت ئه‌و سه‌د ژی ١٠٠ كه‌سێن دن ل خوه‌ كوم دكه‌ن و ب ماتماتیكه‌ك زۆر ساده‌ بومه‌ دیار دبیت كو ٢٠٠٠٠ كه‌سن یێن ده‌ستهه‌لاتداریێ ل یه‌ك ملیون مروڤ دكه‌ن یانژی زۆرتر. ئه‌ڤه‌ پر گرنگه‌ هه‌ر تاكه‌ كه‌س بزانیت ژبو بزانیت هێزا دكتاتوری چه‌نده‌. پرانیا نڤیسكار، سیكۆلوگ و سوسیونوم هه‌ڤهزرن لسه‌ر دابه‌ش كرنا كولا د كومه‌لگه‌هێن دكتوریدا، به‌شه‌كی ژێرا دبێژن كولێن كوچك و ته‌لارێن ئاغای و به‌شێ دن ژێرا دبێژن كولێن ناڤا زه‌ڤی و بیسناتا یانژی ناڤا فابریكا. ماسترین گرفت درێكا ئازادیا كولێن بخوازن ئازاد ببن، كولێن كوچك و ته‌لارێن ئاغاینه‌. ئه‌ڤ كوله‌ خوه‌ خوه‌شت به‌خت دزانن ژبه‌ر گه‌ره‌ك ئه‌گه‌ران كو ئه‌زدێ هه‌ولده‌م هنده‌ك ژ وان ئه‌گه‌را بناڤكه‌م : هه‌ر یه‌ك ژوان كولا دپله‌یێن جودادا خوه‌ شاد د بینیت چنكی ئه‌و كه‌سێ بو لگۆر دیتنا وی گه‌له‌ك كولا دیتنا وی خه‌ونه‌ ئه‌و هه‌ما بێژه‌ پرانیا رۆژا دبینیت، پر كه‌یف خوه‌شه‌ كو هنده‌ك جاران لدیوانخانا وی شه‌ڤبێریا خوه‌ دكه‌ت، شان و بالێ خوه‌ جوان دهه‌ژینیت بكه‌ڤنه‌ جلێن ئاغای، كێماسی دێ بو چه‌ند هه‌ڤالا ئاخڤیت كانێ خوارنا ژبه‌ر ده‌ڤێ بگلیزێ ئاغای مای چه‌ن یا بتام بو.
كولێن به‌رده‌رگه‌هێ ئاغای زۆر ئه‌ڤیندار و دلسۆزن بو ئاغایێ خوه‌ ‌، ده‌ما ئاغا دكوخیت، تاتێت وان، ده‌ما تا تێت ئاغای چوكێن وان دشكێن، هێز نامینیت، دكه‌ڤنه‌ به‌رمرنێ، چونكه‌ مرنا ئاغای مرنا وانه‌. پشتی ئاغا دمریت وێ ژ كه‌ڤنه‌ جلێت ئاغای بێ پاربن، وێ ژ خوارنا ژبه‌ر گلیزێ ئاغای ڤه‌مای بێ پاربن، نه‌ ته‌نها دێ ژ سیبه‌را دیوارێ كوچكا ئاغای بێ پاربن به‌لكو دبه‌ ژدویر ڤه‌ژی كوچكێ نه‌بینن. گرفتاریا ئازادیخوازا لگه‌ل ڤان كولایه‌ پتر ژ ئاغای، چونكه‌ ئه‌ڤه‌نه‌ مه‌تالێن خوه‌دانێ كوچكێ، ئه‌ڤه‌نه‌ بچاڤێن خوه‌ ژ بو خزمه‌تا زۆرداری چاڤدێریا هه‌می جولانێن مه‌ دكه‌ن، ئه‌گه‌ر نه‌ وه‌ك ئه‌م هه‌می دوزانین زۆرداری ته‌نها دو چاڤێن هه‌ین و نه‌شێت بته‌نێ پتر ژ ده‌رازینكا خوه‌ ببینیت، ده‌ستێن ڤانه‌ شه‌قا لمه‌ دوه‌شینن، ئه‌گه‌ر نه‌ ته‌نها ئاغای دو ده‌ست هه‌نه‌ و بهێزترین زۆردار نكاریت شه‌قه‌كێ ل به‌رخه‌كی وه‌شینیت، لنگێن ڤان كولانه‌ په‌راسیێن ئازادیخوازا دشكێنن، ئه‌گه‌ر نه‌ زۆرداری بلنگێ خوه‌ هێزا شكه‌ستنا چه‌قێ دارمازیه‌كێ نینه‌.
هیچ زۆردار هه‌ژی هیچ هێزه‌ك نینه‌ كو ژبن بچیت، چاڤێن خوه‌ نه‌ده‌نێ، دێ بینن چه‌وا دێ كوره‌ بیت. ده‌ستێت خوه‌ نه‌ده‌نێ دێ بینن چه‌وا دێ لاواز بیت. لنگێن خوه‌ نه‌ده‌نێ دێ بینن چه‌وا دێ دفن و دفن كه‌ڤیت. زۆرداری پێویست نینه‌ پالده‌ی ژبو ژ جهێ خوه‌ رابیت، خوه‌ ژێ دویركه‌ وێ ده‌مێ دێ بینی بته‌نێ ما. زۆرداری پێویست ناكه‌ت ژ ره‌ها هه‌لكێشی چونكی زۆردار وه‌ك په‌یكه‌ره‌ و گه‌ل وه‌ك ستونا ژێر په‌یكه‌ری یه‌، ده‌ما ملله‌تی ملێ خوه‌ ژبن كێشا زۆردار بخوه‌ دێ كه‌ڤیت و هه‌لوه‌ریێت وه‌ك په‌یكه‌ره‌كی.
ئه‌م هه‌رده‌م په‌سنێت زۆرداری دده‌ین، بڤان دێرێن سه‌ری من دخواست بێژم كو پرانیا زۆردارا سه‌ره‌رای ئه‌م دبێژین خوه‌دی هێزن، مێرخاسن، چاڤنه‌ترسن…… هتد ژ نیشانێن هێز و دلاوه‌ریا تاكه‌ كه‌سی، لێ پرانیا وان مروڤێن هه‌رێن ترسینوكن، دبه‌ هنده‌ك ژوان بو ده‌مه‌كی فیزیكیژی بهێز بن لێ پشتی ده‌ها شه‌شێ ژ ژیێ خوه‌ ده‌رباس دكه‌ت هه‌مو كه‌س لاواز دبیت. خاله‌ك دن پر بالكێش كو هه‌ڤپشكه‌ بو هه‌مو نه‌ته‌وان ده‌رباره‌ی زۆرداری، ژیریا زۆرداری یه‌، كه‌س ژ وی فاماتر نینه‌، هه‌رده‌م ئه‌وێ دوروسته‌ لێ خه‌لك شاش تێدگه‌هیت، رادێ هزر و بیریت وی ژ ئاستێ خه‌لكی بلندتره‌، ژ شاشیا بێ پاره‌، چه‌وتیا نوزانیت، هه‌بونا وی دڤێ سه‌رده‌مێدا شاشیا ئافره‌نده‌ری یه‌، چونكی دسه‌رده‌مه‌ك نه‌ دوروست دا هات، خه‌لكێ ژێر ده‌ستهه‌لاتێ نه‌ هه‌ژی رێبه‌ریا زۆرداری یه‌. ئه‌ڤه‌ و هندی مه‌ بڤێت ژ په‌سنا ئه‌م دكارین بینین زمان لڤێره،‌ لێ سه‌رئه‌نجام ئه‌وه‌ كو زۆردار زانایه‌ك بێ به‌ڤله‌. لێ ئه‌گه‌ر ئه‌م لگه‌ل خوه‌ راست گوبین ئه‌م هه‌می باش دزانین كو رۆژانه‌ هه‌ر تاكه‌ كه‌س ژمه‌ كولا ( ژ ده‌رڤه‌ی كوله‌یێن كوچكا ) باش دوزانیت كو ساویلكێن وه‌ك زۆرداری گه‌له‌ك كێمن، ئانكو پرانیا مه‌ ژ زۆرداری ژیرتر و دوربینترن.
ماسترین كاره‌ساتا وه‌لات و گه‌لێن پاشكه‌فتی ئه‌وه‌ كو رێبه‌ر و سه‌روكێن خوه‌ كرینه‌ پێغه‌مبه‌رێن خوه‌دێ ئه‌گه‌ر نه‌ خوه‌دێ بخوه‌. بكوردی و بكورتی ژبو ئازاد بی دڤێت ته‌ پێغه‌مبه‌ر نه‌بن، دڤێت تو بخوه‌ پێغه‌مبه‌رێ خوه‌ بی.

‎لدور مالا مه‌

Check Also

نادیا موراد، نوبل، كورد، یه‌زیدی و عیراقی

د. شه‌عبان مزوری ئه‌ز بخوه‌ هه‌رده‌م لگه‌ل بیركرن و تێروانینێن جودامه‌ و هه‌رده‌م دبێژم هزرێن …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.