به‌هه‌شت نوزانم لێ جه‌هنه‌م سه‌د ده‌ر سه‌ده‌

د.شه‌عبان مزوری

هیچ گومانه‌ك نینه‌ لسه‌ر په‌یوه‌ندیا لناڤبه‌را مروڤی و خوه‌دێ كو په‌یوه‌ندیه‌ك به‌ره‌ ڤاژیه‌ گرێدای پێچێبون، ده‌ست به‌رفره، مالدار و به‌له‌نگازی، ده‌ست كورتی و بێ سامانی. پر گرنگه‌ ئه‌م دان دانین بهندێ كو چه‌ندی ره‌وشا ئابوریا مروڤێ باوه‌رمه‌ند باشتر دبیت، چه‌ندین ئه‌و مروڤ ژخوه‌دێ دوردكه‌ڤیت ئانكو بكورتی په‌یوه‌ندی لاواز دبیت و پلا لاواز بونا ڤێ په‌یوه‌ندیێ كو هنده‌ك جاران دگه‌هیته‌ ئاستێ دابراندنێ. به‌ره‌ڤاژی ڤان كه‌سێن پێچێبوی، كه‌سێن به‌له‌نگاز، ده‌ستته‌نگ و بێ سامان پتر‌ لخوه‌دێ خوه‌ ڤه‌دگه‌رن و چه‌ندی لاوازتر بن پتر خوه‌ نێزیكی خوه‌دێ دكه‌ن.
دو نمونێن هه‌رێن باش بو ئه‌ڤا مه‌ لسه‌ری باسكری هه‌می ئولدارێن هه‌رێمێن ژێرا دبێژن جیهانا سێیه‌مین و ئولدارێن وه‌لاتێن سوسیالیستێن به‌رێ لئه‌وروپا و ده‌ڤه‌رێن دن یێن جیهانێ. وه‌ك ئه‌م دوزانین و ئاگادارین پرانیا وه‌لاتێن جیهانا سێیه‌مین بره‌نگه‌ك گشتی ره‌وشا ئابوری، كۆمه‌لایه‌تی و ده‌ستهه‌لاتداری نێزیك هه‌ڤه‌، خه‌لكێ ڤان وه‌لاتا بموخابنیڤه‌ مێژویا به‌ری چوار تا پێنج نفشا یا وه‌لاتێ خوه‌ تینه‌ به‌رچاڤ و به‌راوردكه‌ت لگه‌ل وه‌لاتێن پێشكه‌فتی، سه‌رسورمای دمینن چه‌وا وه‌لاتێ وان سال بو سالێ پاشدا مایه‌، یانژی ژبه‌ر كێشه‌و ململانێن سه‌ر ده‌ستهه‌لاتێ هاتیه‌ پاشدا برن. ل ئالیێ به‌رامبه‌ر هنده‌ك وه‌لات نایێ باوه‌ركرن كانێ چه‌وا بده‌مه‌ك هنده‌ كورت كارین ئه‌وقا پێشڤه‌ بچن. ئه‌م دكارین بێژین تا رادده‌كێ ئه‌ڤ خواندنه‌ لسه‌ر وه‌لاتێن كه‌ڤنه‌ سۆسیالیست ژی ده‌رباس دبه‌. وه‌ك نمونه‌ هه‌ردو ئه‌لمانیا، سه‌ره‌رای هه‌مو هاریكاری و خه‌مخوریا ده‌ستهه‌لاتدارێن ئه‌لمانیا یه‌كگرتی ئه‌ڤرۆ پشتی ده‌رباسبونا نێزیك سێ ده‌یه‌ سالا هێژان مروڤ جودا بونا هه‌ردو ئه‌لمانیا باش دبینه‌، ئانكو كارێ خرابێ ٤٥ ساله‌ هاتی كرن نه‌ئاسانه‌ زو سه‌ره‌راستبیت.
بكه‌فتنا دیروارێ به‌رلین بده‌مه‌ك كێمتر ژ ٢ سالا تشته‌ك نه‌ما بناڤێ هه‌ڤپه‌یمانیا وارشو و بهه‌لوه‌شاندنا یه‌كیتیا سوڤیه‌ت ٣١ دوسه‌مبه‌ر ١٩٩١ ئول و ئولداری لڤان وه‌لاتێن كه‌ڤنه‌ سوسیالیست به‌لاڤ بوی ده‌ست بنوژه‌نكرنا دێرێن كه‌ڤن كر و دێرێن تازه‌ هاتن ئاڤاكرن، هه‌رێم چه‌ند به‌له‌نگاز و پاشكه‌تی با ئه‌وقا دێر مه‌ستر دبو و خه‌لكێ پتر سه‌ره‌دانا وێ دكر. لێ پشتی ده‌رباس بونا نێزیك ١٠ سالا و هنده‌ك باشبونا ره‌وشا ئابوری لڤان وه‌لاتا هێدی هێدی دێر چول دبون و دێرێن تازه‌یێن مزن نه‌دهاتن ئاڤاكرن و لهنده‌ك ده‌ڤه‌را به‌شه‌ك ژ دێرێن تازه‌ بون دیسكوتێك.
لوه‌لاتێن جیهانا سێیه‌مین پشتی ده‌مه‌ك نه‌درێژ پرانیا خه‌لكێ ڤان وه‌لاتا كو خوه‌دی دیروكه‌ك دویر و درێژه‌ د خه‌بات و به‌رخوه‌دانا دا هه‌مبه‌ر كۆلۆنیالیزمێ گه‌هشتن ئه‌وا ژێرا دبێژن ئازادیا نه‌ته‌وی یانژی نیشتیمانی. لێ ئه‌و ئازادی بێژه‌ هه‌ما ئه‌گه‌ر نه‌ لهه‌می وان وه‌لاتا به‌لكو لپرانیا وان وه‌لاتا شوینا ببیته‌ ئه‌گه‌را خوه‌شگوزه‌رانیێ بو جه‌هه‌ننه‌م ژ بو پرانیا خه‌لكێ. چه‌ند ده‌م ده‌رباس دبو پتر خه‌لكێ ڤان وه‌لاتا دگه‌هشته‌ باوه‌ریه‌ك موكمتر كو رزگاركرنا ئاخێ ژداگیركه‌رێن كۆلۆنیال یانژی له‌شكه‌رێن جیران نه‌ مه‌رجه‌ ببیته‌ ئه‌گه‌را خوه‌شگوزه‌رانی و گه‌شه‌پێدانێ. ئه‌ڤا ژێرا دبێژن ئازادی و رزگاربون ژ كۆلۆنیالا لپرانیا وه‌لاتا شه‌رێن گرانێن ناڤخوه‌یی ل دویف خوه‌ ئانین كو بده‌یا ملیونا خه‌لك بون قۆربانی، شوینا ئاڤاكرن و پێشبرنا وه‌لاتی ئه‌و ژێرخانا هه‌بوژی ژبنبرن، لهه‌ر وه‌لاته‌كی بنه‌ ماله‌ك بو خوه‌دان و ده‌سهه‌لاتدار بدورونده‌ترین شێوێن رێبه‌ریێ، له‌وما داخواز و خه‌ونا خه‌لكێ بو كۆلۆنیال، وه‌ك ئه‌ڤرو ئه‌م دبینین بهه‌زارا مروڤ بوینه‌ خوارنا ماسیا ژ ره‌ڤا ئازادیا وه‌لات و هیڤیا كوله‌تیا كۆلۆنیالا.
گه‌له‌ك ئولا باوه‌ری ب ژیانه‌ك دن هه‌یه‌ پشتی مرنێ، باوه‌ری ب به‌هه‌شت و جه‌هنه‌مێ هه‌یه‌ لێ هیچ ئاینه‌ك من ناسنه‌كه‌ی وه‌ك ئیسلامێ لسه‌ر پیروزیا جه‌نگێ لدژی كه‌سێن نه‌ هه‌ڤبیر، جه‌نگا ئیسلام لپرانیا ده‌ربرینێن خوه‌دا بجیهاد بناڤ دكه‌ت. وه‌ك ئه‌ز تێگه‌هشتیمه‌ لگور ئایینێ ئیسلامێ هه‌ركه‌سێ هه‌ر كاره‌ك بكه‌ت هه‌مبه‌ر هه‌ر نه‌هه‌ڤبیره‌كێ موسلمان و نه‌ ملكه‌چ بو رانه‌مایێن سه‌ره‌ده‌ریا موسلمان لگه‌ل كه‌سێ نه‌هه‌ڤبیر جیهاده‌ و هه‌لسه‌نگاندنا پله‌یا وێ جیهادێ پله‌یا زیانبه‌خشاندنێ یه‌ دژی نه‌هه‌ڤبیری. ئانكو خه‌لاتێ موجاهدی مه‌زن دبیت ب مه‌زنبونا زیانێ ل دژی كه‌سێن ژ رانه‌مایێن ئیسلامێ ده‌ر دكه‌ڤن.
ئه‌گه‌ر ئه‌م ته‌ماشه‌ی رێزبه‌ندیا وه‌لاتێن دیموكرات بكه‌ین گومان كه‌سه‌ك مه‌ نینه‌ كو وه‌لاتێن موسلمان لداوینه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌م لسه‌ر پرسا ئازادیێ راوه‌ستین دێ ‌بینین وه‌لاتێن موسلمان لداوینه‌. ئه‌گه‌ر پیڤه‌ر ره‌وشا ئابوری بیت دێ بومه‌ دیار بیت كو وه‌لاتێن موسلمانا دخرابترین ره‌وشدانه‌ ژبلی هنده‌ك وه‌لاتا كو هنده‌ك سه‌رچاوێن خوروستی هه‌نه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌م باسا ره‌وشا ته‌ندوروستی بكه‌ین ژ خوه‌ زانایه‌ ژ بو ددان ئێشانه‌كێ سه‌روك و رێبه‌رێن موسلمانا قه‌ستا وه‌لاتێن كافر دكه‌ن ژبو چاره‌سه‌ریێ. ئه‌گه‌ر ئه‌م باسا دادپه‌روه‌ریێ بكه‌ین بێژه‌ هه‌ما شه‌رمه‌ ل رێزێ راوه‌ستن. ئه‌گه‌ر باسا ده‌همه‌ن پاكیێ دكه‌ی ژ سه‌روك و رێبه‌رێن موسلمانا ده‌همه‌ن گه‌مارتر نینن. ئه‌گه‌ر باسا ده‌ستپاكیێ بكه‌ی، دڤێت و مروڤ خوه‌ بچه‌مینیت وه‌ك رێزگرتن بو دز و گه‌نده‌لا چونكه‌ سه‌روك و رێبه‌رێن گه‌لێن موسلما‌ن تالانكه‌رن. ده‌ما بابه‌ت تێت سه‌ر دلوڤانیێ سه‌روك و رێبه‌ڕ‌ێن موسلمانا دوره‌نده‌ترین هوڤن. ئه‌گه‌ر ئه‌م لسه‌ر ره‌وشا چاڤدێریا مافێ مروڤی بین، وه‌لاتێن موسلمان ده‌ستپێشخه‌ر و یه‌كه‌مینن ب شێوێن كرێتكرن و ئه‌شكه‌نجه‌دانا مروڤی. ببه‌وه‌ریا من بكورتی مروڤ دكاره‌ بێژه‌ هه‌می وه‌لاتێن موسلمان ده‌ستهه‌لاتداربن جه‌هنه‌مێ لوێرێ كوچكێ خوه‌ دانه‌یه‌ و ئاگرێ وێ هه‌رده‌م گه‌شه‌ ژبو سوتنا مروڤێن بێ ده‌ستهه‌لات. ل وه‌لاتێن موسلمان مل بملێ پربونا مزگه‌فتن مه‌زن و پێنج ستێر، نه‌خوانده‌ڤایێ، ئێش و نه‌خوه‌شی، به‌له‌نگازی ….. زۆرتر و زۆرتر دبه‌. رێناس و بانگه‌ازخوازێن ئیسلامی ته‌مام مه‌ژیێ مروڤێن موسلمان قفل كریه‌ هیچ بیاڤه‌ك بو شروڤه‌كرنێ گومان لێكرنه‌كێ نه‌هێلایه‌، لڤێره‌ ئه‌ز دخوازم نمونه‌ك ژ ژیانا خوه‌ بێژم كو لباشورێ كوردستانێ قه‌ومیه‌ ( رۆژه‌ك ئه‌ز و هه‌ڤاله‌ك خوه‌ ژ لایێ دادگه‌ها كه‌ڤنا دوهۆك ڤه‌ به‌ره‌ف بازارێ دهاتین، خانمه‌ك كه‌فت رێكا مه‌ و داخوازكر ژبه‌ر ره‌وشا خرابا ئابوریا وێ ئه‌م هاریكاریه‌ك بو بكه‌ین، خانمێ به‌رده‌وام كر و گوت ئه‌زدێ بو وه‌ دوعا ژ خوه‌دێ كه‌م كو خوه‌دێ پتر بده‌ت وه‌ و باوه‌ر دكه‌م ژبه‌ر ره‌وشا من خوه‌دێ دێ دوعا من قه‌بول كه‌ت، من و هه‌ڤالێ خوه‌ كوژمه‌ك ده‌راڤی دایێ و من ژێرا گوت، خویشكا هێژا پێویست ناكه‌ت تو دوعا بكه‌ی كو خوه‌دێ پتر بده‌ت مه‌، دوعا بكه‌ خوه‌دێ ژ یێن وه‌كی مه‌بستینیت و بده‌ت یێن وه‌كی ته‌ ) بو من ئه‌ڤه‌ نمونا مێژیێ هاتیه‌ ژ كارخستن، كاره‌ساته‌ مروڤ ژ خوه‌دێ دوعا بكه‌ت كو سامانێ كه‌سه‌كی زۆرتر لێبكه‌ت دا بكارم بو خوه‌ خازوكیێ ژێ بكه‌م‌. دژینگه‌هه‌كا هوسان دا دڤێت خوه‌زیا مروڤی چبیت ژ ده‌رڤه‌ی باركرنێ ژ جه‌هنه‌مێ؟
بباوه‌ریا من چونا بده‌یان هه‌زار گه‌نجێن موسلمان بو ناڤ رێكخستنێن جودایێن جیهادیێن ئیسلامی سه‌ر ئه‌نجاكا ڤێ ژینگه‌ها جه‌هننه‌مه‌ كو تێدا دژین و هیچ ئاسویه‌كی نێزیك نابینن ژبو رزگاربونێ، هه‌ر دچه‌ بێ ئومێدی، بێ دادپه‌روه‌ری، زۆرداری ….. هتد زۆر دبه‌. ڤان گه‌نجا به‌هه‌شت نه‌دیتیه‌ و به‌لكی وه‌ك پرانیا خه‌لكێ زۆر باوه‌ریژی پێ نینه‌ لێ ژبه‌ركو ژیانا وی لسه‌ر عه‌ردێ سه‌د ده‌ر سه‌د جه‌هننه‌مه‌ دچه‌ لبن ناڤێ جیهادێ خه‌لكێ نه‌هه‌ڤبیر دكوژه‌، مالێن وان تالان دكه‌، ده‌ستدرێژی لسه‌ر ناموسا وان دكه‌، ڤان كاران هه‌میا دكه‌ ژبو به‌لكی د شه‌ره‌ك راسته‌وخوه‌دا یان نه‌راسته‌و خوه‌ بێت كوشتن، هنده‌ك ژوان ژی ئارمانجا وان كوشتنا ژماره‌ك هه‌ر مه‌زن ژ نه‌هه‌ڤبیرا له‌وما خوه‌ د ته‌قینن بخه‌لكێڤه‌ بهیڤیا لژیانا پشت مرنێ لبه‌هه‌شتێ ئاكنجی ببه‌، ژخوه‌ ئه‌گه‌ر چیروكا به‌هه‌شتێ دره‌وژی بیت وی مروڤی تشته‌ك ژ ده‌ست نه‌دایه‌ پوشمان بیت ژ خوه‌ ژیانا وی سه‌د ده‌ر سه‌د جه‌هنه‌م بویه‌ ل وه‌لاتێ وی.

‎لدور مالا مه‌

Check Also

نادیا موراد، نوبل، كورد، یه‌زیدی و عیراقی

د. شه‌عبان مزوری ئه‌ز بخوه‌ هه‌رده‌م لگه‌ل بیركرن و تێروانینێن جودامه‌ و هه‌رده‌م دبێژم هزرێن …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.