ژن ھەیا ھێلا ھشیاریێ نەگەھینیت نکاریت ژیوارێ ژنێ دەستنیشان بکەت

 

 

هێلانا چیا

ھەیا کو مروڤ دانپێدانێ ب وێ یەکێ نەکەت؛کو ھشیاری دکاریت خەونێن پاقژ بێخیتە ل ناڤا ڕێیا دەستیرداییا مروڤایەتی، ھەیا یەک پشت ڕاست نەبیت کو ھشیاریەکا دروست ھەیە ژبو خواندنا ڕاستیان و ھێلا ھوشیاریێ نەگەھینیت. نکاریت لێوارێن زاڕۆکایەتیێ پەروەردە بکەت و فەلسەفەیا مەزناھیێ نەگەھیت؛ ناگەھیتە ڕاستیا ھوشیاریێ.
ئەرێ ژن خۆەدیا وێ ھوشیاریا ڕاستەقینەیە؟
ئەگەر مروڤ خوەدیا خواندنا زانستی،وژدانا زیندی،بیرێن فەلسەفی، خەونێن ب بەرھەم، جیھانا یەکسانی و ئازادی و دیموکراسیێ، دادوەری و ھزرێن ئاشتیێ بیت چەوا دکاریت بێ میتویدێن ھوشیاریێ بکەت ب وی ملێ دوگما، د جیھانا ئیرو دا دگەل گاز و ئەتومی دا حەلیانە.
گەر ژن بخوازیت ئەو ژنە بیت ب شاشیێن ژنێن جیھانێ بکەنیت، جیھان بینیا نوی دێ بیتە جڤاکا کوردی، جێندەرێ مێرزالیێ دێ ڤەگوھێزنە موزەخانەیا تشتێن دھێنە ژبیرکرن.
خۆە ژ وێ ڕاستێ نا دەتە پاش، ھشیاری د دوو ملان دا دھێتە نرخاندن:
ملێ ھشیاریا قوناغا سەرڤە(فیزیکی) و ملێ ھشیاریا کوراتیێ ئانکو(ئایدولوژی).
ئاستێ سەرڤە: ئەم دکارین بێژین ئاستێ سایکولوژی جڤاکی، ھشیاریا مرۆڤ و خواندنێ ڤەدگریت، ژبو ڕۆدانێن خۆە ددەتە خویاکرن، ژ دیتالێن جڤاکی و تیوریا جڤاکی پەیرەو دکەن، ئەو ئاستە ژی راستە راست ژ پەیوەندیێن جڤاکی و بەرژەوەندیێن تایبەتیێن خۆەدە و ژیانا ڕۆژەڤێ و دۆرتر و نێزیک ژ خەلکی دکەت بەرامبەر پەیوەندیێن ڕیشالیێن چاندی و ئەردنگەری و چین و ئالیێن جڤاکی، میناک ژنبی و ب بیر و باوەرێن مێرەکی دا بژی، ژنەک بی نوینەراتیا ژنان بچیتە پەرلەمانی و پەژراندنا جورە یاسایەکێ بکەی ژن پێ وەرن کوشتن، ژنەکا خۆە ب وێرەک بزانی و نەوێری تلیا خۆە بدانی سەر برینان و ب ماسکان بنڤیسی، ژنەک بی تە پێناسەیا ئازادیا ڕادەربرینێ نەبیتن…
ئەڤ ئاستێ ھشیاریێ ماڵ وێرانیا جڤاکی و ژنێ بخۆەیە، ژبەرکو یان ئەڤ ژنە ژبو سەرمایەداریێ یان پوستەکی یان ژبو ناڤێ خۆە تشتەکێ وسا دکەت و خۆە ب ھشیار دزانیت.

ئاستێ کوور(ئایدۆلۆژی): ھنەک ژی ب نویخواز ب ناڤ دکەن، ئەڤ ھشیاریە کو ژ ڕحدا و دیاردەیێن سیاسی و جڤاکی و چاندی و ڕەوشەنبیریا کوور خۆەدیا بیر و باوەر و شروڤێن خۆەیێن تایبەتە نەک بەرامبەر چاڤلێکەر یان فاکتەرێن لاساییکرنێ، د ھەبوونا ھشیاریا سایکولوژی دا ھەی.
مرۆڤێ خۆەدی ھزر و بوچونێن تایبەت و جیاواز واتە مرۆڤێ خوەدی بیر و باوەرێن تایبەتە، مرۆڤێن خۆەدی ئەو تایبەتیە ژی ئەو مرۆڤن یێن کودێ لایەنێن ڤەشارتیێن ژیان و یاسا و رێسایین جڤاکی و چەوانیا سەرکەفتنێ ھەیە، ھەبوونا ھشیاریا ئایدۆلۆژی واتە نرخاندنا میکانزما گشت بیر و مل و باوەر و تیوران دکاریت ڤان جورێن مروڤان ب ناڤ کەین نوینەرێن ڕاستەقینەیێن جڤاکی. وان پێتر شیانین بەرھەمئینانا خەون و داھێنانێ یا ھەی، دکارین ھیڤیێن داوی ڕۆژێن فەرمی و جڤاکێ نو لێ بکەت، چونکە ئەڤان فەلسەفەیەک ھەیە ژبو ژیانەکا جیاواز پێتر ژ یا بەربەلاڤ.
د ئیرودە ھەبونا شورەشا زانیاری و تەکنولوجیا و ھشیاریا ئایدۆلۆژی یا ب زەحمەت، ھەلگر و بەرسڤێن پرسێن ڤی سەردەمی نینن، ژبەرڤێ ڤەگەریان ژبو ھشیاریا فەلسەفی ئێک ژ خواستەکێن ڤی سەردەمی، دناڤا فەلسەفەیێ ژی دا زیندی کرنا ئەوی بەشێ مریێ پرسێن فەلسەفی، چونکە ئیرو جیھان ھاتیە گوھارتن ب بیر و باوەر ڤە.
دگەل ڤان ھەموو چەمکێن نوی ژی دا ژنا کورد پێتریا وان یێن خۆە ب نوینەرێن ژنان دبینن ھێشتا ھشیاریا سەرڤە ئانکو ئاستێ ئێکێ دانە. مە دەستنیشان کریە واتە خۆەدیا ھشیاریا سەرڤە و خواندنەکا سایکلوژی ھەیە ژبو دیتال و ڕۆدانان نکارن د چارچوڤەکی دا دەرکەڤن. زێھنیەتا چاڤلێکەر ژبو وان دانایە و کارەسات ژی د ڤێرەدایە، سەدەما ڤێ ژی ڤەدگەرە ژبو ئازادیێ د دەمەکی، ھشیاریا ئازادیێ دروست دکەت و ڤەدگەرینتە وی ئاستی کو پێویستە ھەبیت و گونجاو بیت دگەل مرۆڤەکێ ئاسایی یێ دخوازیت ب کەرامەت بژیت، ئەو کارەساتا کەتیە ناڤا ژنێن ڕۆژئاڤا، ئەو ئازادیا ژ نشکەکێڤەیە، کو ژ ئەنجامێ شەڕان بەر ب ھەبوونا ئازادی و یاساو دناڤا ھشیاریێ دا ئەو بوچونە، چونکە زێھنیەت ئامرازێ رەوشتی(مەعریفە) وەک دزانین کو خۆەدیێ ھێزا ب کارئینانا ڕەوشتی نەبیت نکاریت ببیت ئالیەک د بەرھەمئینانێ دا، ڕەوشت ژی شێوازێن ھەبوونا ھشیاریێ ب خۆەڤە دگریت، ڕەوشتێ فەلسەفێن ھشیاریێ دکەنە پێنچ بەش..
ھشیاریا خۆەیی
ھشیاریا ئیرادێ
ھشیاریا ڕەوشتی
ھشیاریا دەرکەتنا مرۆڤان
ھشیاریا ئەندێشە.
وەکی دبینین ئێک ژئالیێن ھشیاریێ زێھنیەتە و زێھنیەت ئێکە ژئامرازێن ھزرێ، واتە ھزر ژی نرخاندنە، نرخاندن ژی واتە زانینا ژیوارێ دەردور د دەستپێکێ دە ھەیا مرۆڤ ژیوارێ خۆە دەستنیشان نەکەت نکاریت د واتەیا ژیواری بگەھیت، ھەیا باوەریێ بێخیتە سەر ژبو دەستنیشان کرنا وی زەمینەیێ تشتێن دەردور. ژنا کورد پێویستە د ملێ ھشیاری و ھزرێ تێبگەھیت بگەھیتە ئاستەکی ژیوارەکی دەستنیشان بکەت، پشترە ژیوارێ دەردور و مەسەلێن ئالوز مەزن ببینن، ژنێن خۆەناس، ژن ناسکرن . کورد ژی پێویستە گشت ئەو ئالیێن ھشیاری تێدا بەرجەستە دبیتن د ھشیاریا سیاسیا جڤاکی و ئیکونومی و و ئالیێن سایکولوژی پەیوەندیدار ژی ب ڤێ مەسەلەێ نکارن بگەھنە ئارمانجێ، پێکولێن وان دێ وەکی ژنێن ڕۆژئاڤایی بیت د سەدێن ناڤەراست دا، سیاسەت و زانستێن جیاواز ئەگەر مرۆڤەک سیاسی بیت و ئاگەھ ژ زانستی نەبیتن، و پێویستیا وێ ب زانستێن سیاسی یە،وەکی وی دینداری یە نڤێژا دکەت ژبەر وێ یەکێ کو بتنێ دایک و بابێن وی وسا فێرکریە، نزانیت کا قیبلە ل کیڤەیە و نڤێژێ ژبو چ دکەت، ئەڤە کارەساتە و ھەم جڤاک ھەم وەلاتی وێران دکەت، دڤێت ددەستپێکێ دا ژن ھێلا تێگەھشتن و ھشیاریێ بگەھینیت و زەمینەیەکێ نووخواز و دیموکرات دروست بکەت و ببیتە پێشەنگا ھشیاریا خۆە، پشترە ببیت نوینەرا ژنێن ئازاد و وێرەک و خۆەدی ئیرادە و زێھنیەتەک سەربەخۆە.

‎لدور مالا مه‌

Check Also

مه‌حمود عوسمان ئاریشه‌یه‌ نه‌ چاره‌سه‌ریه‌

  د. شه‌عبان مزوری گرێدای ڤێ داخویانیا داوی یا دوكتور مه‌حمود عوسمان وه‌ك من سوزدای …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.