ئه‌ز و نه‌كه‌س

د.شه‌عبان مزوری
بباوه‌ریا من یه‌ك ژ ئه‌گه‌رێن هه‌رێن سه‌ره‌كی ئه‌گه‌ر بتنێ نه‌بیت یێن كێشه‌ و پاشڤه‌مان لدویف خوه‌ تینه‌ ل وه‌لاتێن ژێرا دبێژن جیهانا سێیه‌مین بوچونا ئه‌ز و نه‌كه‌س. گه‌لێ كورد ژی ئه‌گه‌ر نه‌پتر نه‌كێمتر ژ خه‌لكێن وه‌لاتێن لسه‌ر هاتیه‌ پارچه‌كرن ژ ڤێ كێشێ دنالیت، له‌وما هه‌ر سال ده‌رباسدبه‌ ئه‌ڤه‌ بسه‌دا ساله‌ خه‌لكێ ڤان وه‌لاتێ بهه‌ڤرا دبێژن خوه‌زیكێن پارسال.
هه‌بونا هزر و بیرێن جودا چه‌ندی بویه‌ ئه‌گه‌را خوه‌شگوزه‌رانیێ بو هنده‌ك گه‌لان هه‌ر هندژی بویه‌ ئه‌گه‌را مالوێرانی و به‌له‌نگازیێ بو هنده‌ك گه‌لێن دن. بێ دو دلی پێشڤه‌چونا زانست، پیشه‌سازی و هه‌می جورێن پێشكه‌فتنا لێبرالیزمه‌ لهه‌می وه‌لاتێن پێشكه‌فتی، هه‌روه‌سا هه‌می پاشكه‌فتن و وێرانی لوه‌لاتێن پاشكه‌فتی لیبرالیزمه‌. ئایا لڤێره‌ لیبرالیزم وه‌ك ده‌رمانه‌كی ئه‌م دوكتور ده‌ما دنڤیسین دبێژین نه‌خوه‌شی هه‌می ده‌رمان دباشن لێ نه‌بو هه‌مو كه‌سه‌كی؟ لێ ئه‌ز وه‌ها نابینم چونكه‌ لیبرالیزم ته‌نها چاره‌سه‌ریه‌ بو مروڤ بكارن بهه‌ڤرا بژین. وه‌لاتێن ئه‌ڤرۆ گه‌لێن وان د خوه‌شگوزه‌رانیێ دا دژین بنگه‌هێ لیبرالیزما وان بكورتی ئه‌ز و هه‌ر كه‌س، لێ پێچه‌وانه‌ گه‌لێن جیهانا پاشڤه‌مای بنگه‌هێ لیبرالیزما وان بو ئه‌ز و نه‌كه‌س.
ئه‌ڤ هه‌ردو تێگه‌هشتنێن جودا سه‌رئه‌نجام بو دو جیهانێن جودا، لایه‌نه‌ك به‌ره‌ف به‌هه‌شتێ دچیت و لایه‌نێ دن به‌ره‌ف جه‌هنه‌مێ. ئه‌وروپیا تاپویه‌ك مه‌زن دان هه‌یا ئول و ده‌وله‌ت ژ هه‌ڤ جوداكرن. دبه‌ گه‌له‌ك كه‌س پرس بكه‌ن بوچی ئه‌م ئولی وه‌ك ئاسته‌نگه‌ك دبینین ژبو پێشڤه‌چونا هه‌ر گه‌له‌كی. ببوچانا من ئول مه‌ژیێ تاكره‌وی دوروست دكه‌ت. هه‌می ئول وه‌ك ره‌نگێ ره‌شن، ئانكو ره‌نگێ دن نكاره‌ لناڤ خوه‌ بگره‌. هه‌ر ئولداره‌ك ئولا خوه‌ بتنێ دوروست دبینه‌ و هه‌ركه‌سێ ده‌رڤه‌ی باوه‌ریا ئولا وی كه‌سانه‌كه‌ نه‌ هه‌ژی ژیانێ یه‌، ئه‌گه‌ر نه‌كوژیت دڤێت كوله‌ بیت. ئه‌ڤه‌ دبیته‌ به‌شه‌ك ژ په‌روه‌ردا تاكه‌ كه‌سی كو بیركرنه‌ك ره‌ش یان سپی، یاری یان نه‌یاری په‌یدا كه‌ت كو سه‌رئه‌نجام دبیته‌ ئه‌ز و نه‌كه‌س. هه‌ركه‌س ئولێ وی بو وی پیروزه‌، ئه‌ڤ پیروزیه‌ نوینه‌رێ ئولیژی دگره‌ له‌وما ده‌ستهه‌لاتدار و نونه‌رێن ئولی هه‌رده‌م بهه‌ڤرا كاردكه‌ن، ژ پیروزیا وان ده‌ستهه‌لاتدارژی دكه‌ڤیته‌ ناڤا پیروزیاندا و پرانیا جارا دبیته‌ پیروزترین كه‌س. به‌ره‌ڤاژی ڤێ چه‌ندێ بدیتنا من هه‌ركه‌س پیروزه‌ و كه‌س پیروز نینه‌، ئانكو دڤێت رێز لهه‌مو كه‌سه‌كی بێت گرتن لێ نابیت كه‌سه‌ك خوه‌ لسه‌ر كه‌سێرا ببینیت.
ئه‌وروپی گه‌هشتن باوه‌ریه‌كێ كو دده‌مه‌كیدا كو كه‌سه‌ك نینه‌ یێ دوروست، لێ دیسان كه‌سه‌ك نینه‌ یێ شاش، هه‌ركه‌س دڤێت بزانیت كو هزر و باوه‌ریێن وی بو وی بخوه‌ دروستن و ئاسایی یه‌ بو به‌شه‌ك یان خه‌لكێ دن هه‌میێ شاش بن. بێگومان لڤێره‌ ده‌ما ئه‌ز لسه‌ر ئازادیا هزر و بیرا دئاخڤم ئه‌ڤ ئازادیه‌ بهیچ ره‌نگه‌كی هه‌لگرێن هزرێن نه‌ڤیانێ یان ژناڤبرنا گروپه‌ك مروڤا لسه‌ر بنگه‌هێ جودایا هزرێ، ره‌گه‌زی، نه‌ته‌وێ، ئولی…هتد ناگریت.
ئه‌م ڤه‌گه‌رین هه‌رێما مه‌ و بتایبه‌تی لسه‌ر خوه‌ وه‌ك كورد ئه‌م هنده‌ك باخڤین، بباوه‌ریا من كارتێكرنا ئولی لسه‌ر جورێ هزركرنا كوردی بئولدار و بێ ئولا وه‌ك هه‌ڤه‌، هه‌ردو لایه‌ن وه‌ك هه‌ڤ تاكره‌ون. زۆر نمونێن رۆژانه‌ هه‌نه‌ كو دسه‌لمینن ره‌نگێ هزركرنا مه‌. بو نمونه‌ ئه‌گه‌ر دو كه‌سا لسه‌ر پرسه‌ك دیتنێن جودا هه‌بن دێ ژهه‌ڤرا بێژن نوكه‌ دێ ته‌ قانع كه‌م، ئه‌ڤ گوتنه‌ بخوه‌ نیشانا تاكره‌ویێ یه‌، چونكی نابیت ئارمانجا ئاخفتنێ پتر بیت ژ دارێژتنا دیتنا ته‌ لسه‌ر بابه‌تی، كی باوه‌ری بگوتنا ته‌ تینه‌ یان نه‌ نه‌گرنگه‌، گرنگه‌ ئه‌وه‌ ته‌ ده‌رفه‌ت هه‌بیت دیتنا خوه‌ ده‌ربری و پر برێز گوهداریا كه‌سێ هه‌مبه‌ر خوه‌ بكی. ئایا ئه‌ڤ ره‌وشه‌نبیریه‌ لناڤا ئولی دا هه‌یه‌؟ به‌رسڤ نه‌خێر. نمونه‌ك دن دبینی چه‌ند كه‌س لپشت هه‌مان مێزا خوارنێ كومبینه‌ و خوارنا هه‌میا ژ یه‌ك سه‌رچاوه‌یه‌، ژنیشكه‌كێڤه‌ كه‌سه‌ك دبێژیت ئه‌ڤ خوارنه‌ كێم خوێ یه‌، بله‌ز یه‌ك دن به‌رسڤ دده‌ و دبێژه‌ ته‌ خێره‌ مالاته‌ ئه‌ڤ خوارنه‌ وه‌ك كه‌رێ خوێ یه‌. ئارمانجا من ژ ڤان هه‌ردو نمونا ئه‌وه‌ كو كومه‌لگه‌ها ته‌ندوروست لیبرال دزانه‌ نۆرمال هه‌ركه‌س بچاڤێ خوه‌ دبینه‌، بمه‌ژیێ خوه‌ دخوینه‌ و بئه‌زمانێ خوه‌ تامدكه‌ت له‌وما بكه‌ڤیه‌ كویراتیا هه‌ر پرسه‌كێ دێبینی ئه‌سته‌مه‌ یه‌ك دیتن هه‌بیت، لێ ل جڤاكا ئولدار دڤێت هه‌می بچاڤێ یه‌كی ببینن، بمێژیێ وی هزركن و بئه‌زمانێ وی تامكن.
ئه‌م ڤه‌گه‌رین ره‌وشا جڤاكی و سیاسی لناڤ كوردا، بێ جودایی لهه‌ر جهێ پارته‌ك، سازیه‌ك و رێكخراوه‌ك كوردی هاتبیته‌ دامه‌زراندن، داخویانیا خوه‌ ده‌ست پێدكه‌ن ( ژ به‌ر ره‌وشا خراب و خیانه‌تا هێزێن هه‌ین، تالانی و گه‌نده‌لیا هێزێن هه‌ین، تاكره‌وی و دكتاتوریا هێزێن هه‌ین….هتد ژ ئه‌ڤا ئه‌م هه‌می دزانین ژ په‌یڤێن چه‌وت و بێ به‌رپرسیارانه‌. ) ده‌ست پێدكه‌ن، ژبو ژیان خوه‌شتربیت، وه‌لات پێشڤه‌ بچیت دڤێت ئه‌ڤ هێزێن هه‌ین نه‌مینن. لڤێره‌ هه‌لگرێن ڤان په‌یاما ژبیر دكه‌ن كو ئه‌گه‌ر ئارمانجا ته‌ نه‌مانا كه‌سه‌كی، یان لایه‌نه‌كی بیت، هه‌مان كه‌س و لایه‌ن دێ ته‌ ژناڤ به‌ن، بكورتی ئه‌گه‌ر ته‌ پلانكربیت وانا لگه‌ل نانێ ئێڤاری بخوی ئه‌و دێ ته‌ بپاشیڤێ خون. هه‌می دژی دكتورایه‌تێ، تاكره‌ویێ، بنه‌ماله‌تیێ ناڤ لخوه‌ دده‌ن، لێ پێداچونه‌ك لسه‌ر مێژویا كوردێن باشور ئاشكرا دكه‌ت كو ئه‌ڤ هه‌مو دوریشمه دورن ژ راستیێ، هه‌می بهه‌ڤرا په‌روه‌ردا هه‌مان ژێده‌ر و ئیدولوژیێ نه‌.
یه‌نه‌كه‌ ژ په‌ده‌كێ جودا بو، چونكه‌ ته‌نها مافێ مالا مه‌له‌ موسته‌فایه‌ ببن سه‌روك و په‌ده‌كه‌ نه‌ پارته‌ لێ رێكخستنا بنه‌مالا بارزانه‌. پشتی ٣٠ سالا گومان بو كه‌سێ نه‌ما كو یه‌نه‌كه‌ بویه‌ رێكخستنا مالا جه‌لال تاله‌بانی و ژ په‌ده‌كێ كومباختر جه‌لال تاله‌بانی د قه‌بریژیدا هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرو هه‌ر سه‌روكه‌. دناڤا١٠سالان دا پشتی ئاشبه‌تالیا ١٩٧٥چه‌ند پارتێن دن دوروست بون ژوانا پارتی گه‌ل كو ئه‌ز بو ماوێ ٧ سالا ئه‌ندام بوم. هه‌ڤالێن مه‌ پر خوه‌ توره‌ دكر ده‌ما كه‌سه‌كی ژمه‌را دگوت جه‌ماعه‌تێن سامی. لێ مێژویا دیاركر كو ئه‌م جه‌ماعه‌تێن سامی بوین و سامی پارتی گه‌ل ژناڤبر وه‌ك چه‌وا دوروستكری. ئه‌ڤ پارتێن ماین، هه‌یا زه‌حمه‌تكێش هه‌بون قادر عه‌زیز سه‌روك بو، پشتی لاواز بوی و به‌شه‌ك ژێ ڤه‌قه‌تیای، مای بێ پاره‌ جاردن ڤه‌گه‌را ناڤ یه‌نه‌كا گه‌له‌ك خرابتر ژ سه‌رده‌مێ ژناڤ ده‌ركه‌تی. حه‌مه‌ی حاجی مه‌حمود سوسیالیست حزبا ویه‌ و بنه‌مالا وی ٢٦ ساله‌ سه‌روكه‌ و دێ هه‌ر سه‌روك بیت.
هنده‌ك كه‌سان دگوتن نابیت ئه‌م كه‌س په‌رستبین و نابیت ئه‌م بچین سه‌ر مه‌زارێن مریا كو ببوچونا من هه‌می راسته‌. لێ هه‌مان كه‌سان مه‌زار بو جه‌لال تاله‌بانی دوروستكرن. گوران خه‌لكه‌كێ زۆر لدویف كه‌فت گه‌هشته‌ رادده‌كی كو خه‌لكێ هزركر كێم زێده‌ دناڤا دو تا سێ سالا وێ باشور ببیت به‌هه‌شت، لێ بزاڤا گوران مه‌زارێ ناوشێڕوان لمه‌ زێده‌كر.
سه‌رده‌مه‌كی خه‌لكانه‌كی دگوت ته‌نها خوه‌دێ دكاریت ڤانا ژ ده‌ستهه‌لاتێ دورخیت بمرنێ، لێ وه‌سا دیاره‌ خوه‌دێ ژی نكاریت چونكه‌ جه‌لال تاله‌بانی لبن ئاخێژی هه‌ر سه‌روكه‌. بكوردی و بكورتی هه‌یا نه‌خوه‌شیا ئه‌ز و نه‌كه‌س لناڤ مه‌ بمینیت ئه‌م دێ ژكوچكی چوینه‌ ته‌نیرێ.

‌‌

‎لدور Malame

Check Also

ئه‌نفالێ كاردڤێت نه‌ كارڤه‌دان، خوه‌دان وژدان دڤێن نه‌ تالانكه‌ر

د. شه‌عبان مزوری دیسان ره‌وشه‌نك… و تاریك بیرێن مه‌ مالپه‌رێن خوه‌ لتورێن كۆمه‌لایه‌تی دا ره‌شكرن …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.