شولكه‌رێ خوه‌به‌ خوه‌شتڤیێ خه‌لكێ… رۆژئاڤا

د. شه‌عبان مزوری
من دڤێت ژ هندێ ده‌ست پێبكه‌م كو رۆژئاڤا نه‌ ئوتوپیایه‌ و بڤی ره‌نگی رێ لگه‌له‌ك كه‌سان بگرم كو كارێ وان مه‌له‌ڤانی كرنه‌ دجوكێن گه‌نیدا. دهه‌لسه‌نگاندنا هه‌ر كاره‌كی دا ئه‌گه‌ر بێت و لایه‌نێن چاك بێ به‌ڤل به‌رچاڤ نه‌بن، ته‌را‌زی (میزان) دڤێت دادوه‌ر بیت، ئانكو ئه‌گه‌ر پارسه‌نگ بلایێ چاكڤه‌ چو بلا كێمژی بیت دێ بێژی چاكه‌، لێ ئه‌گه‌ر به‌ره‌ف ئالیێ خرابداشكه‌ت دڤێت بێژین خرابه. هه‌مو خرابی و چاكیه‌كێژی لایه‌نه‌كێ گشتی هه‌یه‌ و لایه‌نه‌ك تایبه‌تی هه‌یه‌. بو نمونه‌ باخچه‌ك ئه‌و پارچه‌ زه‌ڤیه‌ كو ب گیا و دره‌ختێن جودا تێ خه‌ملاندن، هه‌بونا هنده‌ك گلێشی لڤێره‌ یان لوێراهه‌ باخچه‌ی ناكه‌ته‌ گویفك (زبلخانه‌)، هه‌روه‌سا هه‌بونا هنده‌ك گول و نێرگزا لناڤا گویفكه‌كیدا، گویفكی ناكه‌ته‌ باخچه‌. موخابن سروشتێ هنده‌ك كه‌سان بویه‌ لێگه‌ریانا گلێشی دناڤا باخچێ رۆژئاڤادا ژبو وه‌ك گویفك نیشان بده‌ن و په‌سنا گول و نێرگزێن خوه‌ دده‌ن ژبو گویفكێ خوه‌ وه‌ك باخچه‌ نیشان بده‌ن.
سه‌ربورا رۆژئاڤا سه‌لماند كو كه‌سێن پر ئاخفتنێ دكه‌ن نه‌ كاركه‌ر و رێنجبه‌رن لێ به‌ره‌ڤاژی ڤێ یه‌كێ كه‌سێن كاركه‌ر و رێنجبه‌ر مژولی كارێ خوه‌نه‌ و كێم ئاخفتنن. هه‌رچه‌نده‌ موزاییكا سوریێ ژ هاڤینا ٢٠١٢ هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرو ماستره‌ ژ توانا پرانیا بسپور و ئه‌نالیتیكێن سیاسه‌تێ دیسان رێبه‌ریا رۆژئاڤا ب پێشه‌نگیا په‌یه‌دێ كو به‌شه‌كه‌ ژ قوتابخانا فه‌لسه‌فا ئاپوی‌ كو ستوینێن سه‌ره‌كی بكورتی ل گۆر بوچونا من ( باوه‌ری بخوه‌ هه‌بون، به‌رخوه‌دان ژیانه‌، ژیان ئازادیه‌ ). ڤان چه‌مكێن هه‌یێن هزرا ئاپوچی راستیا خوه‌ سه‌لماند ل رۆژئاڤا، ملبملێ ئاڤاكرنا هێزه‌كا له‌شكه‌ریا بسپور دوارێ شه‌ریدا كاره‌ك نایاب هاته‌ مه‌شاندن لسه‌ر ئاڤاكرنا رێڤه‌به‌ریه‌كا پر ره‌نگ و ده‌نگ لگۆر هه‌لومه‌رجێن رۆژئاڤا تێدا ده‌رباس دبیت. لژێر ڤێ رێڤه‌به‌ریا په‌یه‌دێ كورد هاتن پاراستن ژ قركرنێ كو هنده‌كا دخواست به‌رێ كوردێن رۆژئاڤا بده‌نێ، بلا كه‌سه‌ك نه‌بێژیت كورد بڤی كه‌سی یان كه‌سێ دن هاتینه‌ ناسكرن، كورد سه‌رتاسه‌رێ جیهانێ ب رۆژئاڤا و جه‌نگاوه‌رێن قه‌هره‌مانه‌نێن وێ و سه‌رپشكا هه‌میان یه‌په‌ژێ و شه‌ره‌ ژنێن وێ هاتن ناسكرن و ناڤ و ده‌نگێ كوردا وه‌ك گه‌له‌ك به‌رخوه‌ده‌ر و زیندو به‌لاڤ كر، شوینا هنده‌كا ئه‌م وه‌ك گه‌له‌ك ترسینوك، مه‌یدان چولكه‌ر، ستویخوار و چاڤشور دابوین ناسكرن، پێشه‌نگێن ژڤی وه‌لاتی بو وه‌لاتێ دن دره‌ڤین.
زۆر كه‌س دبێژن سیاسه‌تێ ئه‌خلاق نینه‌ لێ ژڤان كه‌سان دبێژم كار بئه‌خلاق لگه‌ل خوه‌دان ئه‌خلاقا تێ كرن. پشتی تویتا ترامپ كو گوتبو ئه‌وێ هێزێن خوه‌ ژ سوریا ڤه‌كێشه،‌ هنده‌كا خوه‌ ئاماده‌كربون دا لپێشیا ده‌هۆل و زرنایێن سولتانێ خوه‌ بره‌قسن ده‌ما رۆژئاڤا داگیردكه‌ت، ئه‌ڤ جوره‌ كه‌سانه‌ هند ساویلك و نه‌فامن وه‌ك سه‌ركردێن خوه‌ بێ بولیل د ره‌قسن ڤێجا نه‌مازه‌ كه‌سه‌ك پوفكه‌ته‌ بلولا وان هه‌ما حێنج دبن. كار و خه‌باتا ڤان سالان په‌یه‌دێ و ئاپوچیا ل رۆژئاڤا په‌یاده‌كری كارتێكرنه‌ك واكریه‌ ل جیهانێ كو بێ ئه‌خلاقێن سیاسه‌تێ ژی نه‌كارن هه‌مبه‌ر رۆژئاڤا خوه‌دی ئه‌خلاق نه‌بن، له‌وما مه‌دیت براستی رۆژئاڤا دونیا هه‌ژاند و دشه‌ڤه‌ك و رۆژه‌كادا پرانیا وه‌لاتێن جیهانێ و هێزێن كارتێكه‌ر ملكه‌چكرن بێ ده‌نگیێ بشكێنن و ب زه‌لالی بێژن نابیت كه‌س پشت ل رۆژئاڤا بكه‌ت و نابیت رێبده‌ن توركیا تورانی و هه‌ڤالبه‌ندێن وێ یێن كورد ئارامیا رۆژئاڤا تێكده‌ن. دهه‌مان ده‌میدا ئه‌م دبینین كوردێن هه‌ڤالبه‌ندێن ئه‌ردوگان پێشوازیێ ل ئه‌وا ژێرا دبێژن ئوپوزسیونا سوری كو مل بملێ له‌شكه‌رێ تورانی عه‌فرین داگیكرن، پتر ژ ٢٠٠٠٠٠ كه‌سان مشه‌خت كرن، بهه‌زاران خه‌لك كوشتن، مالێن وان تالانكرن. لسه‌ر ڤێ هه‌میا باسا كوردایه‌تیێ دكه‌ن و یه‌ك هه‌لویستیێ.
خه‌لكانه‌ك هه‌یه‌ هه‌یا رۆژا ئه‌ڤرو دبێژیت دڤێت په‌یه‌ده‌ گوهداری سه‌ركردایه‌تیا باشور بیت و ژ ئه‌زمونێ وێ سود وه‌رگریت. ئه‌ڤ كه‌سانه‌ ژبیر دكن كو ئه‌زمونا باشور ژ فان خالێن خوارێ پێكدێت
تالانكرن. هه‌ر ژ تێلێن كاره‌بێ ، سكرێ بێخمه‌ هه‌یا نه‌فتێ و…… هتد.
شه‌رێ ده‌ستهه‌لاتداریێ كو ده‌رئه‌نجام بهه‌زارا كوشتی و بێ سه‌روشوین.
چولكرنا پتر ٣٠% ژ خاكا كوردستانێ بو توركمه‌ن و عه‌ره‌با، تایبه‌تی ل موسل و كه‌ركوك.
ژ یه‌ك داگیركه‌ر بو باشورێ كوردستانێ بونه‌ سێ داگیركه‌ر.
ئه‌ڤه‌ چه‌ند خاله‌ك سه‌ره‌كی بون كو سه‌رئه‌نجاما وێ بو برسیكرن، بێ كه‌رامه‌تكرن، شكاندن و بێ ئیراده‌كرنا گه‌لێ مه‌ ل باشور.
جامێره‌ك ڤان رۆژا ژمن را گوت ئه‌ڤ پشگیریا كۆمه‌لگه‌ها نێڤنه‌ته‌وی نه‌ هه‌لویسته‌ك سیاسیه‌ به‌لكو هه‌لویسته‌ك ئه‌خلاقیه‌. من ژێرا گوت به‌رێز هون ژلایه‌كیڤه‌ دبێن سیاسه‌تێ ئه‌خلاقنینه‌ و نوها دبێژن ئه‌خلاقی سیاسه‌ت نینه‌، لێ ده‌رڤه‌ی هه‌ردویان و ده‌رڤه‌ی خواندنا مه‌یا جودا بو ڤان په‌یڤان، ئه‌م نكارین ژ راستیه‌كێ بره‌ڤین كو ئه‌وژی رێڤه‌به‌ریا رۆژئاڤا دڤان چه‌ند سالاندا پشتی ئیسرائیل باشترین نمونا رێڤه‌به‌ریێ كریه‌ و باشترین سه‌رده‌ری كریه‌ ل گه‌ل رویدانا.
پشتی چه‌ند رۆژێن دن ٢٠ سال ده‌رباس دبن لسه‌ر كۆمپلویا نێڤنه‌ته‌وی لسه‌ر به‌رێز عه‌بدوللا ئوجه‌لان سه‌روكێ پارتا كاركه‌رێن كوردستانێ، یا ژ نه‌یارێن ئوجه‌لان وابو كو بگرتنا وی وێ ته‌ڤایا ستروكتورا په‌كه‌كێ و شوره‌شا به‌رخوه‌دان ژیانه‌ وێ ژهه‌ڤ كه‌ڤه‌ وه‌ك هه‌می سه‌رهه‌لدانێن دن یێن كوردا لپارچێن جودایێن كوردستانێ. داگیركه‌رێ تورك و هه‌ڤالبه‌ندێن وی لسه‌ر ئاستێ جیهانی وێ سه‌رده‌مێ باش په‌كه‌كه‌ ناسنه‌كربو و نه‌ددوزانین كو سه‌ركه‌رده‌ و كادرێن په‌كه‌كێ ده‌روێشێن دوزا خوه‌نه‌ و ئه‌گه‌ر مرنه‌ خه‌لكێ دترسینه‌، په‌كه‌كێ مرن دناڤا خوه‌دا كوشتیه‌، هه‌ر ئه‌ڤ فه‌لسه‌فه‌یه‌ كو رۆژا ئیرو هزرا ئاپوچی كریه‌ ژ هزرێن هه‌ر‌ێن كارتێكه‌ر لناڤا جڤاكا كوردستانیدا.‌

‎لدور Malame

Check Also

رۆژئاڤا دكه‌ڤیت، داگیر دبیت لێ ناره‌ڤیت

د. شه‌عبان مزوری هێرشا تورانیا و پانتورانیسمێ ڤا هه‌فتیه‌كا خوه‌ ده‌رباس دكه لسه‌ر به‌شێ رۆژهه‌لاتا …


هه‌ر بابه‌ته‌كێ به‌لاڤكری ده‌ربڕینێ ژ بۆچونا نڤێسه‌رێ بابه‌تی دكه‌ت و ماڵامه‌ ئینفو ژێ به‌رپرسیار نینه‌.