نێرین

لوجیکێ بەروڤاژی، یێ چاکسازیا ئاینێ اسلامێ

ابراهیم سپینداری

تێگەهێ(چاکسازی) بەرهەمێ ئەقلێ قوناغا مودێرنیزمێیە، یەکەم جار ب رامانا خو یا سیاسی، ل سالا( ١٧٠٠ )م، ژ لایێ(کریستۆڤەر ئیڤل)ڤە، ب واتەیا هەموارکرن و پێشدابرنا سیستەم و پێکهاتێن سیاسی و هزری، دوور ژ ئەقلێ شؤڕشێ، هاتیە بکارئانین. ئەڤ تێگەهە بو لێڤەکولین و خاندنا دوبەشبوون و پێکدادانێن ئاینێ مەسیحی ژی هاتە بکارئانین. مە دگوتارا پێشداژی ئاماژە ب وێ ڕاستیێ کر، کو چاکسازیا ئاینێ مەسیحی ب ڤەگەراندنا دەمی بەرڤ پاش دەستپێکر، ئەڤەژی بو سەدەما ژێبرنا تەڤایا سەرهەڤبونا کلتورێ مەسیحیەتی، تا سالا ( ٣٩٠ ) م ، کو وەک مێژویا فەرمیبونا ڤی ئاینی، وەک ئاینێ قڕالگەهێ، دهێتەزانین. ڤەگەڕیانێ بەرەڤ سەرچاڤکێن دەستپێکێ ( البحث عن الاضول) ڕێ ل پێشیا پێشکەڤتنا گەلێن ئەوروپین ڤەکر، چونکو ل سەردەمێ مەسیحی و پەیامبەرێن وی، ئاستێ نزم یێ سەردەستیا هەژمونێ مەسیحیەتێ، ڕێ ل پێشیا دلڤەبوینا وێ بو دەستهەلاتی گرتبو .
گورەی لێڤەکولینێن زانایێن مسلمانا (١٠ / ٨ / ٦١٠م) قورئانێ و ئیسلامەتیێ، ل مەککەهی، دەستپێکریە، پشتی ( ١٤ )سالا، ( ٦٢٢م ) محەمەد مەلبەندێ چالاکیێن خو بو ( مدینة ) ڤەگوهازت ، ب راستی ژی بەروارا کوچبونا محەمەد و رویدانا ل خاجدانا مەسیحی هەمان قوناغێن پێشداچونا هەردو ئاینانە، رەفتارا محمد ،ل مەککەهێ و رەفتارا مەسیح، تا روژا ل خاچدانێ، پڕ ل هەڤدچن، هەردو د رەوشا بکارئانینا زمانی و د قوناغا بەرگریکرنێدابون، مەسیح گوت ” مافێ کەیسەری بدەنە کەیسەری، یێ خودای ژی بدەن خودای ” ، هەکە ئەم بزانین کەمپا سەردەست ل مەککەهێ ئاینێ خو هەبو، دێ ئەڤ ئایەتا قورئانێ {{ قل یا ایها الکافرون#لا اعبد ما تعبدون#ولا انتم عابدون ما اعبد#ولا انا عابد ما عبدتم#ولا انتم عابدون ما اعبد#لکم دینکم ولی دین#}} هەمان رامانا فەرمانا مەسیح، یا مە ل سەری گوتی، دگەهینیت.
محمد ژ ئەبەوسفیان و رابەرێن دن دپەژرینیت، کو، ئەو، بئاینێ خوڤە، خودان سەروەری بن، تەنی بهێلن، ب ئازادیا خوە، خودێ خوە بناسیت و ئاینێ خو بدەت ناسین، بەلکو جودایەک ژی دناڤبەرا رەوشا هەردو پێغەمبەرا هەیە، کو ( pontios pilatios ــ بیلاطس البنطی) فەرمانڕەوایی ل هەرێما “یهودا” دکر، جوی نەبو، بەلکو فەرمانێن قڕالێ خو ل ڕومایێ ئەنجامددان، واتە دەستهەلاتێ سیاسی و ئاینی د هەمان دەستدا نە بون، لێ ل مەککەهێ هەردو دەستهەلات د دەستێن قورەیشیادابون،دیسا محمد دخازت تەنی ژ وی و دینێ وی، ژدەرڤەی بازنێ هێزێ، ئازاد بهێلن. دخالا هەڤبەشدا( کوچبون و ل خاچدان ) هەردو ئاین بەرامبەر هەڤن و هەردو یا گوتارا خو یا روحی بداوی ئانیە، محەمە ل سەفەرا خو بو ئەسمانی ڤەگەریا، نڤیژ و روژی و
ستونێن دن یێن ئاینێ خو دگەل خو ئانین. دەما ئەو ل جەم خودێ ڤەدگەرە، هش ناگریت، ب کێماسیڤە، ڤەگەڕیت، دەبیت ئاینێ اسلامێ ژی هەمو قەوارێ خو گرتبیت. هەکە محمد ژی د ( غار الحڕاء )ڤە هاتبا کوشتن، ئەگەر هەبو ئیسلام ژی هەمان رێرەوا مێژویا مەسیحیەتی بگریتە بەرخو،لێ کەش و هەلومەرجێن جیهانێ و جەزیرێ نە وەک یێن سەردەمێ مەسیح بون. سەردەمێ محەمەد سەردەمێ ئاینێن یەکخوداییبو، گەلێن جیهانێ پتر ژ جارا هایێ وان ل هەڤدو هەبو، خودایێن پەرت و بەلاڤ ئێدی نەکارین باژێرکێن وەک مەککە و مەدینێ تیربکەن، ب ڕیا هاتن و چوونا بازرگانی، د ناڤبەرا مەککەهێ و شامێدا، نوچەیێن داڕمان و دابەشبون و لاوازبونا قڕالگەها روما دگەهشتنە دەڤەرێ . هەرچەندە قورەیشیا دەستێ ئێشاندنێ بو محەمەد درێژنەکر، لێ دەما پالپشتیا جیا و هندەک هۆزێن نەیار بو قورەیشیا ل مەدینێ پشتڕاستکری، بەرەڤ مەدینێ کوچبو. محەمەد کاری د دەمەکێ کورتدا کەڤلێ مەهێ بەردەت و یێ گورگی بگریت. نەیارێن قورەیشیا رێزکرن و دەست ب کار و چالاکیێن لەشکەری کر، دەزگەهێ لەشکەری، کو مەرجێ بنگەهی، یێ دەستهەلاتێ سیاسی و دەولەتێ یە، ئاڤاکر ، مەدینە بو ڕکەبەرا مەککەهێ ، وەحیێ ژی ئاراستێ هێز و پەوانکرن و پیڕەی گرت، گوتارێ ئاشتی پەروەر یێ قورئانێ بەرەڤ گوتارێ هێڕش و پەوانخازیێ چو، اسلام ب هەمیڤە بو ئاینێ دەستهەلاتی، محەمەد بو سەنتەرێ وێ یێ گشتی. ل ڤێ خالێ ئاین و دەولەتا هەڤگرت و ئالەزیێ دەستپێکر ، ڕەفتارێن سیاسی و لەشکەری، یێن محەمەد ژی بونە بەشەک ژ ئاینێ وی.تا محەمەد مری ئاینێ اسلامێ بو بەرسڤدەرێ هەر پرسیارەکێ، د هەر بیاڤەکێدا، ئێدی دەبێت مێژویا مروڤا ببیتە حێشترا ڤەگوهازتنا ئاخڤتن و گوتارێن دەستپێكێ، هەر دەق، هەر فەرمودە، هەر رەفتار هاتن نڤیساندن، پێشەروژا مسلمانا ژی بو مێژویا ڤەگوهازتنا گوتارێن کەڤن و ڤەهاندنا گوتارێن شروڤەکەر و زارڤەکەر.
ئەڤجە چاکسازی، د اسلامێ دا، ل کو دەرێ دەستپێبکەت و ل کو دەرێ داوی بهێت؟ئیرو گەلێن مسلمان دناڤبەرا پرسگرێکا پاراستنا ناسنامێ و قەبخازیا گلوبالیزمێ و سەرەدەریکرنێ دگەل کێشا پێشداچونێدا، کەڤتینە دکریزیەک پڕ مەزندا، ئاین ئارێشەیا هەری خورتە د ڕییا دیتنا بەرسڤاندا، بەلکو ئەو ب خوە بویە پرسگرێکا هەری مەزن و سەربخو، تا رێیا چارەسەریێ ژ ویرە نەبینین، نکارین چ پێنگاڤا دبیاڤێن دندا بهاڤێژین.
چاوا سەرەدەریێ دگەل اسلامێدا بکەین؟نەمازەاسلام پێکهاتێ بنگەهێ یێ سایکۆلۆجیا گەلێن مسلمانە، ئەو ئامادەیە خو بو وێ هزرێ بدە کوشتن.
ناڤەندێن هزرێ ل سەر سێ بەرەیان دابەشبوینە، بەرەیێ هەری خورت و پڕ جەماوەر بەرەیێ سەلەفی و ڕادیکالە، ب هەمو ڕەنگێن خوڤە،. ئەڤ بەرەیە دخازیت وەک مارتن لۆثەر، جاكسازیێ بکەت، ڤەگەرین بو ەێ خالێ یا محەمەد لێ راوەستای، دەقا قورئانێ( دەقا ناسخ ـ یا مەدینێ ) فەرمودەیێن سەردەمێ خورتی و شەڕی، ڕەفتارێن پێغەمبەری، دیسا یێن پشتی کوچبەریێ! بنێڕة دێ لوثەریزم،د ئیسلامێدا، مە بەرەڤ کیژان دوزەخ بەت. هەکە، پشتی پێغەمبەری، روناهیا ئەقلی گەهشتبیتە هن قوڕنەتان، وەک ڕێچکا ێەقلانی یا موعتەزەلا و تەوەرێ ڕوشدی، خازتیە بکافر بزانن و ژناڤببەن، دەبێ شویرێن خو هەلگرین، تا یەک “نەمسلمابن” مابیت بجەنگین، ڤەگەڕین. دەبێ ڤەگەڕین بو سەردەمێ پێغەمبەری. نهە ئەڤ تەوەرە بویە سەرجاڤکێ تیڕوڕێ و ژیان ل جڤاکێ مروڤاتیێ کریە دوزەخ.
تەوەرێ چەپژی( ڕوشدیگەریا نوی ) هەمان تێگەهێ ( چاکسازی ) بکاردئینیت، چاکسازی، لێ بەرەڤ پێش، ئەو ژی ب ڕییا ب کارئانینا ئەقلی، ل ژێر دروشمێ ( هێرمەنتیقا ـ تاویل ).
لێ، دەما دەستپێکێن بابکالا د ئامادەبن، دێ کوی گوهێ خو بو چەپ و چیڕێن هێرمەنتیکا شلکەت؟ ب ڕاستی ژی پیروزی و هیزا ئاینی ژ دەستپێکاتیێ و کەڤناتیێ دهێت، دەما تە دەستپێک ژناڤبر دێ ئاین ژناڤچیت!
تەوەرێ سیێ خو ب مامناوەندی ددە ناسین، پێکولا پاراستنا ئاینی دناڤ سیستەما دیموکراتیکدا دکەت، دخازیت، بو بەرژەوەندیا خو، بکار ژی بینیت، دیسا ئەڤە ژی زارڤەکرنا پارتێن مەسیحینە ل ئەورپا، دخازن ناسنامەیا خو د هندرێ سیستەمەک دیموکراتیکدا بپارێزن. هەلبەت بێهنا هزرەکا پێشکەڤتی ددەت، لێ دیارە ئەوژی ڕێیا خو ب ڕەنج و کەدەکا مەزن، پڕ هێدی دبڕە. ڕادیکالێ خورت شەپلیە، هەردو یێن دن ژی پڕ ژارن، ئەڤجە دێ دێروک چاڤەڕیێ مەبیت؟ ب دیتنا من پێشەڕوژەک پڕ دژوار چاڤەڕێی گەلێن مسلمانە، د ئەنجامێذا دێ اسلام د ماندیبونا خوەدا، د مزگەفتاڤە، نڤیت، هەکە ژناڤنەچیت؛ چونکو ، وەک( ئەممانوئێل کانت ) دفەرموت: ئەو ئاینێ دژی ئەقلی د راوەستیت ، ل داویێ دێ ل ناڤچیت.
یا دروست ئەوە ئاین، بەرسنگێن ئەقلی نەگریت، و کارێ خو د بیاڤێ خوە دا ئەنجامبدەت .

پتر به‌رچاڤ بكه‌
Back to top button

ئه‌ڤ مالپه‌ره‌ cookies بكارتینه‌ . ژ بو به‌رده‌وام بونا ب كارئینانا ڤى مالپه‌ری . پێویسته‌ تو بكارئینانا مه‌ بو cookies ب په‌ژرینی 

Close