نێرین

ترس ژ ئازادیێ گەلێ کورد وەک قوربانیێن “خویانی و بیانیان”!

دوو دەولەتێن زلهێزێن جیهانی “ئەمریکا و رووسیا”، کو ب درێژاهیا دیرۆکا خوە ناکۆک و دژی یەکبوون. هەروها ل گۆر ئەزموونێن سەدێ بۆری، چ جاران ئەمریکا و رووسیا بۆ دژاتی و هەڤالبەندیا یەک وەلات و ل یەک دەم دا نەکریە. دیسان هەمان پرۆسێس، د ناڤبەرا “ئیران و تورکیا” ژی دا، کو ناکۆکی و دژمنداری ب سەدان سالانە. پرسیارا گرینگ ل ڤێرێ، ئەرێ تو بێژی بەرژەڤەندیا هەڤبەشا ڤان هەرچوار دەولەتان ل سەر لێدان و جینۆسایدکردنا کوردان چ بیت؟! باشە ما مەترسیا کوردان ل سەر جیهانێ و مفایێ تورکان بۆ جیهان چیە، ئەڤ دەولەتێن دەسەلاتدار و بڕیاردەر، وەک بینەرێن تەمبەل ل قرکرنا کوردان دنێرن؟! گەلۆ دێ ئەڤ سیناریۆیە، ل ڤێرێ راوستیت/ ب داوی هێت؟! ئەڤ رەوش و دەرئەنجامێن دەڤەر/ کورد تێرا دەرباز دبن، پێشبینیا ئۆزڤالد شپێنگلەر ــ Oswald Spengler “هلوەشیانا رۆژئاڤا ــ Der Untergang des Abendlandes”، بەرگێ یەکێ/ 1918 و دووێ/ 1923 چاپکری، راست دەرکەت. لەورا هلوەشیانا/ نەبوونا هزر و مرۆڤاتیا جیهانێ، بوویە ئەگەرێ هلوەشیانا “جڤاکی و سیاسی” یا دەڤەرێ ژی. ئێدی ئەو خەونێن مە ب دادپەروی و مرۆڤدۆستیا رۆژئاڤا ڤە ددیتن، ئیرۆ تەڤ هلوەشیان. ئها هوسا ئەڤ رەوشا ئیرۆ ئەم تێرا دەرباز دبین، دیاری و مەدالیا گلۆبالێ‌/ پۆستمۆدێرنێ بۆ گەلێ کورد بوو! ئەو ئەقلێ دبێژیت: “ئەو دونیا بۆ من نەبیت، بلا کەر و گۆڵک لێ بچەرن”، نکاریت وەک پاشەرۆژ و مرۆڤاتی هزر و کار بکەت. راستە نەخوەشیا “دەمارگیر، ژناڤبرن و تۆلڤەکرن”ێ، داوی چەک و ئالاڤێ ڤی سەردەمیە، بەلێ پا دیسان ئەڤ چەکە بەرۆکا ڤان گەلان بەرنادەت! راستە ژی گەلەک وەرار و گوهەرین ب سەر جیهانێ دا هاتینە، بەلێ ئارێشا مەزن هێشتا نێرین و سەرەدەریا مە دگەل جیهانێ وەک چاخێ کەڤنارە. ئێدی ئەڤ پەنجەشێرا کەڤنەشووپی و خوەشباوریێ، وەک پەژیکەکێ د ناڤ خەلکێ مە دا بەلاڤبوویە. لەورا ئیرۆ ل بەرامبەر هەر گوهەرین و بوویەرەکێ، ئەم دبینە قوربان! دەما ئەردۆگانێ ئیخوانی والیێ ستانبۆلێ، د گۆتارەکا خوە دا دبێژیت: “تەنی دیمۆکراتی ترێنەکە، ئەم لێ سوار دبین، تاکو دگەهینە ئارمانجێن خوە: مزگەفت ب خوە دەبۆیا مەیا لەشکریە، منارە ب خوە رمێن مەنە و قوبە ب خوە ژی خۆدێن مەنە”(1). هەروها هەڤبیرەکێ ئەردۆگان ژی، وەجدی غەنیم دبێژیت: “دیمۆکراتی وەکو گۆشتێ بەرازیێ یێ پیسە، بەلێ شوورا وەکو گۆشتێ میهێ یێ پاکە”(2). ئها ڤی ئەقلێ ژینگەهەک درستکریە، کو مرۆڤ پتر پەیڤێن “کافر/ خائین”، ژ پەیڤێن “باوردار/ وەلاتپارێز” ببهیزیت! لەورا هەموو گوهەرین و پێشداچوونێن مە، د رەفێن پەرستگەهـ و کۆچکێن سولتانان دا بووینە بەنی. بنێرە ئەو ئیسلامیێن/ ئیخوانیێن ب ڤەکری و ڤەشارتی پشتگیریا ئەردوگان کری/ کریە، ل سەر کولتور و باوریا: «انصر أخاك ظالما أو مظلوما…» گەرمکریە! ئەگەر هوسا نینە، چەند مەلا و زانایێن جیهانا ئیسلامی، د هاوار کوردان هاتن یان گۆتنە وەج دەرحەقی کوردان کریە! د ڤێ رەوشا دەڤەر تێرا دبۆریت دا، واتەیا نەتەوە و ئۆل د وژدان و دل دا نەمایە، بەلکو تەنێ “درووشم/ نەتەوەیی” و “درووشم و ریهبەردان/ ئیسلامی” ماینە. لەورا باژارڤانیا مە، د زکێ مە دایە و لەشکربوونا مە ژی، د خەنجەرا مە دایە. ب ڤی ئاوایی، ب درێژیا دیرۆکێ، ئەم ب ناڤێ ئیسلامێ “فەتح، ئەنفال، لەشکرێ محەمەد و…” هاتینە تالان و جینۆسایدکرن. بنێرە ئەو جهێ ئیسلام دگریت، دبێژنێ “ڤەکرن ــ فەتح”، بەلێ ئەو جهێ ژ دەستێ وان دچیت، دبێژنێ داگیرکرن! ل گۆر ئەزموونێن دیرۆکێ، ل سەدێ هەژدێ نیکۆلای گرۆڤیگی گۆتە نڤێژکەرێن کەنیسێ: “ببنە مرۆڤ و پاش مەسیحی، ببنە هەڤوەلاتیێن ڤی گەردوونی”(3). هەروها ل چاخێ خوە/ 1868، یاپانیان زانی زمانێ سەردەمی، زمانێ “زانست و تەکنۆلۆژیا”یە، بەلێ ئەرەب/ ئیسلامێ ل جهێ زانست و تەکنۆلۆژیا ژ رۆژئاڤا وەرگرن، چەک وەرگرت! هەروها رەوشەنبیرێن ئەرەب ژی، ب کەلەپوور و هەڤچەرخیێ بەرسینگێن هەوا مۆدێرنیزما رۆژئاڤا گرت و ئۆلداران ژی ب “ئیسلام چارەیە”، باوریا خوە گەرمکر. ئێدی دەولەتێن دەڤەرێ، مانە د هەمبێزا دەولەتێن ئۆلی “سوودان، سعوودیە، ئیران، تورکیا و…” دا و دەولەتێن نەتەوەیی ژی، مانە د هەمبێزا قەهرەمانێن نەتەوەیی “مسر/ عبدالناسر، عیراق/ سەدام، لیبیا/ قەزافی و…” دا. دیارە تەڤگەرێن نەتەوەیی ل ڤان دەڤەران ژی، ب خوە قەهرەمانان درست دکەن، تا ژ کارتۆنی ژی بن و مۆرالا خوە پێ گەرم دکەن. گەلۆ بۆچی د ناڤ کورد و ئەرەبان دا، پتر مژوولی سەرۆکان ژ جڤاکی بوون. بنێرە ب درێژیا دیرۆکا ئیسرائیل، سەرۆکەکێ وسا درست نەبوو، بەلکو وان ملەتەک/ نەتەوەک درستکر. ب سەرهەڤ، مرۆڤێن ڤێ دەڤەرێ پتر ئەولەهی ژ ئازادیێ ڤیایە، چونکو ئەولەهیا خوە د ئۆل و قەبیلێ دا دیتیە، بەلێ هەرتم ترس ژ ئازادیێ هەیە، چونکو سروشتێ ئازادیێ جودابوون ژ یی دیە. ئازادی واتە، ئەگەر و ئۆنتۆلۆژیا سیاسەتێ‌یە/ ئارێندت. ئانکو ئازادی ئەگەرێ هەبوونا سیاسەتێ‌یە و بیاڤێ ئەزموونێ ب خوە ژی، کریارە/ ئارێندت. ئێدی بوون و کریار، گەوهەرێ ژیانێ پێکدئینن، چونکو بێ کار و ئازادی، ئەڤ “بوون و کریار” پێکناهێن. ب ڤێ تێگەهشتنێ، ئارێندت دبێژیت، ئازادی ب خوە، دەسنیشانا واتەیا مرۆڤی دکەت. هەروها ئەڤ تێکهلکێشا سیاسەتێ دگەل “ئازادی، کریار، بوون و دیرۆک”ێ، هزر و زانستێ سیاسەتێ کوور دکەت. ب کورتی، بێی پرۆسێسا وەکهەڤیێ، مرۆڤاتی نکاریت یەکدوو فام بکەت. لەورا “دڤێت ئەم دانپێدانێ بکەین، کو مەرجێن پێدڤی و سەرەکیێن هەر کارەکی ب خوە، ئازادیا بوونەوەرێ چالاکە”(4). راستە گرفتێن مرۆڤێ ئیرۆ، گرفتێن سیاسەتێ د گەوهەرێ خوە دانە، بەلێ پا مە هێشتا گەوهەرێ هزرا سیاسی وەک فرەرەهندی فامنەکریە، لەورا پرۆسێسا سیاسەتێ ژی شاش بکاردئینین. ب ئەنجام، سیاسەت ل ڤان دەڤەران د کەنالێ دەمارگیر و ستەمکاریێ دا هاتە بوهژاندن. لەورا ئەگەر ل دەڤەرەکێ، ئەقل خوە ڤەکێشیت یان هەر نەبیت، چ بهێتەکرن دێ کریارەکا ئاسایی بیت. ب ڤێ یەکێ، سەربەستیا گەلان، گرێدایی ئازادیا ئەقل و لاشێ وانە!ژێدەر 1) حامد عبدالصمد ـــ سقوط العالم الاسلامي/ نظرة فی مستقبل أمة تحتضر ـــ دار تطور، ط1، 2016 ص144. 2) حامد عبدالصمد ـــ سقوط العالم الاسلامي/ نظرة فی مستقبل أمة تحتضر ـــ دار تطور، ط1، 2016 ص136. 3) حامد عبدالصمد ـــ سقوط العالم الاسلامي/ نظرة فی مستقبل أمة تحتضر ـــ دار تطور، ط1، 2016 ص163. 4) جون بول سارتر ـــ الکینونة والعدم/ بحث فی الانطولوجیا الفینومینولوجیة ـــ ترجمة: د. نیقولا متینی، المنظمة العربیة للترجمة، ط1، بیروت ـــ لبنان، 2009 ص562.محسن ئۆسمان بەرلین، 2019.10.23

پتر به‌رچاڤ بكه‌
Back to top button

ئه‌ڤ مالپه‌ره‌ cookies بكارتینه‌ . ژ بو به‌رده‌وام بونا ب كارئینانا ڤى مالپه‌ری . پێویسته‌ تو بكارئینانا مه‌ بو cookies ب په‌ژرینی 

Close