ڤه‌كۆلیننێرین

سته‌مكاریا ره‌وا! گه‌لێ كورد ل هه‌مبه‌ر قه‌ده‌را رێبه‌رێن خوه‌

بەشێ یەکێ

پرسگرێکێن دەسەلات و دادپەروەریێ، بیاڤەکێ یەکجار مەزن ژ هزرا سیاسی و جڤاکی ڤەگرتیە، چونکو ئەڤ دوئالیزمە ئارێشەکە رەهێن خوە دکێشیتە کووراتیا دیرۆکا مرۆڤاتیێ. ڤێ پرسێ خوە پتر ل پەیدابوونا دەولەتێ دیت، چونکو ئەگەر دەسەلات بنواشێ دەولەتێ بیت، پا دادپەروەری کێشەکا ئالۆز و بەردەواما د ناڤبەرا دەولەت و جڤاکێ دایە.

ئەگەر دوورهێلێ خوە و دەڤەرێ فام نەکەین و هەڤسەنگیا هێزێن دەسەلاتدارێن دەڤەرێ ناس نەکەین، ئەم دێ چەوا کارین دۆزا گەلێ کورد ب ئاوایەکێ تەندرست ئاراستەکەین. بنێرە ل ئورۆپا، گرێدانەکا دیالێکتیکی د ناڤبەرا سەرهلدانا دەولەتێن نەتەوەیی و ئەقلانیا سیاسی دا هەبوو. ب راستی، ئەڤ چاخە نە سەردەمێ خەون و ئەفسانانە، بەلکو چاخێ ل بەرچاڤگرتنا بەرژەڤەندیێن ناڤنەتەوەیی، پێدڤیێن ئابۆری و گاڤێن ستراتیژیێن سیاسینە. بنێرە هەر ل دەسپێکێ، سیاسەت ژ هەمبێزا فەلسەفێ ژ دایکبوویە، لەورا ب هزاران زانکۆ/ کۆلیژ ل جیهانێ زانستێ سیاسی دخوینن، ئیرۆ تەڤایا جیهانێ ل سەر زانستێ سیاسەتێ برێڤە دچیت، تەنێ ل نک مە سیاسەت بوویە گەرەوا هشمەندیا قەبیلێ.

هەرچەندە “دیرۆک ب خوە، زنجیرەکا بسەرێکڤە گرێدایا ژ دەسەلات و هەژمۆنێ‌یە/ فۆکو”([1])، بەلێ دیسان مە ل ڤێ دەڤەرێ، نکاریە هەڤکێشا هەژمۆنا رەوشەنبیری و دەسەلاتا سیاسی هەڤسەنگ بکەین. لەورا مە نەشیایە وەک سیاسی/ دەسەلات و رەوشەنبیر/ هەژمۆنی، کار ل سەر جڤاکێ بکەین.

ب سەرهەڤ، جودابوونا رەوشا دەڤەرێ، خوە د گەرماتیا هەڤرکیا سیاسی ل سەر ئاستێ هزر و جڤاکی دا دبینیت. ب ڤێ یەکێ، دبیت دوهی/ ئیرۆ دەسەلات/ پارتێن کوردی، بکارن خەلکی کۆم بکەن، بەلێ نکارن خەلکی ب ئاوایەکێ دوورهێل و تەندرست برێڤە ببەن. ل ڤێرێ دلپاکی و دلسۆژیا خەلکی، ژ یا سەرۆک و رێبەرێن مە بلندتر بەرچاڤ دبیت. ب ئەنجام، پرانیا رێبەر و سەرکردێن مە، لاوازیا سیاسی و دیپلۆماسی هەیە، چونکو ڤانا هند گوهـ ل دەنگێ زانا و هزرمەندان نەگرتیە. بنێرە “سەرۆکێ فرەنسا یێ بەرێ، فرانسوا میتران ب مێهڤانداریا فیلۆسۆفان بۆ ئێلیزیێ، ژ بۆ گەنگەشێن پرسێن سیاسی و جڤاکی، یێ ناڤدار بوو”([2]).

سستبوونا ڤەژینا جڤاکی، سیاسی و نەبوونا بنەجهبوونێ ساخلەتێن دەسەلاتێن تۆتالیتارینە، چونکو ستەمکاری “حکوومەت/ دەولەتا تاک، میراتگری و نوونەرێ خوەدێ”، بنواش و مەزنترین پرسگرێکا ڤێ دەڤەرێ‌یە. لەورا دڤێت راستکرنا تێکهلیێن د ناڤبەرا گەل و دەسەلاتێ دا بهێنەکرن، چونکو دەولەت ب خوە ژی کۆمەکا تێکهلیانە، نە وەکو بوونەوەرەکێ فیزیائیە. ئەڤێ یەکێ ژی، تەڤ ژ پەیدابوونا تاکی دەسپێکر، چونکو تاک کلیلا فامکرنا شێوازێ جڤاکیە یان بێژین کریارێن جڤاکی ژ تاکی دەسپێدکەن. تاک مێتۆدەکێ راڤەکرنا دیاردێن جڤاکیە، لەورا ماکس ڤێبەر تاک کریە خالا سەرەکیا فامکرنا کریارا جڤاکی. پێشداچوونا رۆژئاڤا، ل سەر بەرهەمێن شیانێن تاکی وەک خوە گونجاندنێن دگەل گوهەرین و پێشهاتان، هاتەکرن. تاک بەشەکێ گرینگێ رستنا تەڤنێ جڤاکیە، لەورا روومەت و بهایێن تاکی، جڤاکەکا تەندرست درست دکەت.

ل ڤێ دەڤەرێ تەڤایا فەروەریان، تێکهلی دگەل تاکی وەک هەڤوەلاتی نەکریە، بەلکو هەرتم ب رێکا “مالبات، قەبیلە و ئەشیرەت”ێ بوویە. لەورا ل جهێ تاک/ هەڤوەلاتی پەیدا ببیت، تاکێ پاشبەند/ رەعیەت پەیدابوویە. ل جڤاکێن پاشڤەروو هەڤوەلاتیێ ژێر و ژوور هەیە، دەسەلاتدار و دەردۆرێن وان هەڤوەلاتیێن ژوورن و خەلکێ هەژار و ڤەدەر هەڤوەلاتیێ ژێرن. دیارە وەک ئەنجام، دەما پێگیریا هەڤوەلاتیان ل هەمبەر حکومەت/ دەولەتێ کز دبیت، ناسنامێن لۆکالی وەک دەڤەر و ئەشیرەت پەیدا دبن. ئەڤە ب خوە ژی، رەڤین و لاوازیا دەسەلاتا کوردی دەسنیشان دکەت، چونکو دەربازبوون ژ قووناغا تیۆلۆگی و قەبیلەگەریا سیاسی بۆ قووناغا فەلسەفا سیاسیا نوو، کو ل سەر هزرا هەڤوەلاتیبوون و مافێن مرۆڤی ئاڤا دبیت.

ب ئەنجام، هەر جڤاکا ل قووناغ و ئاستێ قەبیلێ بیت، نکاریت تاکێ ئۆتۆنۆم پەیدا بکەت. ئەڤە ئەم بەحسێ تاکێ نێر دکەین، ئێدی ئەم هەر بەحسێ تاکا مێ ناکەین، چونکو وێ چ دەرفەت و شەنس د ڤان جورە ئاست و ئەقلان دا، مخابن نینن.

ب کورتی، تەڤ سەرپێهاتیێن مە ب “شەڤکووری” کرین، ئەمێ ئیرۆ باجێن گران ددەین، چونکو ملەتەکێ بێ “ژێدەر، ڤەگەر و ئەزموون”ین. لەورا بووینە نێچیرەکا ب ساناهی و ئەرزانا داگیرکەرێن ستەمکار. دیارە ئەگەرێن ڤێ رەوشا ئیرۆ ئەم گەهشتینێ ژی، خوە د چەند خالان دا دبینیت: “شکەستنا سیاسی”، “دۆگما هزری”، “خەتمینا رێکخستنێ”، “گەندەلی/ تالانی” و “هاڤیا گوهەرینێن بلەزێن گلۆبالێ”!

محسن ئۆسمانبەرلین، 2020.10.25


[1]) د. خلدون حسن النقیب ـــ الدولة التلسطیة في المشرق العربي المعاصر/ دراسة بنائیة مقارنة ـــ مرکز دراسات الوحدة العربیة، ط2، بیروت ــ لبنان، 1996 ص319.

[2]) آلان بادیو و سلاڤوي جیجک ـــ الفلسفة في الحاضر ـــ ترجمة: یزن الحاج، دار التنویر للطباعة و النشر، ط1، بیروت ـــ لبنان، 2013 ص13.

پتر به‌رچاڤ بكه‌
ڤێژی ب بینه‌
Close
Back to top button

ئه‌ڤ مالپه‌ره‌ cookies بكارتینه‌ . ژ بو به‌رده‌وام بونا ب كارئینانا ڤى مالپه‌ری . پێویسته‌ تو بكارئینانا مه‌ بو cookies ب په‌ژرینی 

Close