كوردستانینێرین

وەرارا بلەزا شۆرشا تەکنۆلۆژیایێ&ئەقلێن کەڤنار ل هەمبەر ترسا رۆبۆت و رووتبوونێ

محسن ئۆسمان

گەلۆ ئەو تێگەهێ ئەم ب “ئێتیک/ ئەخلاق” ب ناڤ دکەین، دکاریت دگەل پێشکەتنا بلەزا تەکنۆلۆژیا خوە بگونجینیت؟ ئەرێ ئێتیکا دوهی بۆ ئیرۆ چ واتە هەیە؟ گەلۆ چەوا ئەڤ ئەقل و تیتالێن دەرگرتی، دکارن دگەل گوهەرین و پێشکەتنێن بلەزێن تەکنۆلۆژیا خوە بگونجینن؟

ل گۆر ڤەکۆلینێن جڤاکی/ دیرۆکی، “ل ئورۆپا شۆرشا جوتیاری ل سەدێ پازدێ، تا سەدێ هەژدێ وەرارکر، پاش رێکا شۆرشا پیشەسازی خوەشکر”. ئێدی مرۆڤ ل شۆرشا جوتوکێلی خوەجهبوویە و ل شۆرشا پیشەسازی گوهەرینێن مەزن ئێخستینە ئەردی، لێ بەلێ شۆرشا دیرۆکیا سێهەم د جیهانا زانست و تەکنیکێ دا سەردەستبوویە. ئەلڤین تۆفلەر ــ Alvin Toffler، د پەرتووکا خوە “سنگەپێیا پاشەرۆژێ ــ Future Shock/ 1974” دا، ڤێ شۆرشێ/ شۆرشا زانیاری و گەهاندنێ، ب “پێلا سێهەم” ب ناڤ دکەت. ئەگەر شۆرشا یەکەم، کۆچەر/ شڤانی گوهەری جوتیاری و ل شۆرشا دووهەم جوتیاری گوهەری کارکەری، پا گەلۆ سەروسیمایێن مرۆڤێ شۆرشا سێهەم چەوا خویا دکەن؟ هەروەکو دیار مەژی/ هزر، رۆلێ سەرەکی د ڤێ شۆرشێ دا دبینیت.

ئێریک فرۆم د پەرتووکا خوە “رەڤین ژ ئازادیێ/ 1941” دا، ب سایا وارێن سایکۆلۆژی و فەلسەفی، سێ میکانیزمێن بەرەڤانیێ “دەسەلاتداری، ژ ناڤبرن و رۆبۆتبوون”ێ بەرچاڤ دکەت. کۆنتێکستێن گلۆبالێ قەبخوازیەکا تیۆری ل هەمبەر تەڤ تێگەهان، کو ب ئاوایەکی درست دگەل دوورهێلی نەگونجن، کریە، چونکو ڤان سالێن داویێ جیهانێ گەلەک گوهەرینێن چر ب خوەڤە دیتن. ل چاخێ گلۆبالێ، مرۆڤ وەک هژمارا هەڤکێشەکا ماتماتیک دهێتە دیتن، لەورا هاڤیا مرۆڤی وەک تاکەکەسی ل هەمبەر پێشکەتنا گلۆبالێ، وەکریە مرۆڤ خەونێن کوور ب ژیانا تەباییا جاران ڤە ببینیت. ڤی بوونەوەری، بهایێ خوە وەک مرۆڤ ژ دەستدایە و مینا مرۆڤەکێ رۆبۆت ژ هەموو هەستان هلوەریایە. ب ئەنجام، بوونەوەرەکێ رۆبۆت درست دبیت. ئها ئەڤێ پێشکەتنا تەکنۆلۆژیایێ، مرۆڤەکێ یەک رەهندی و بەرخوەر درستکر، کو خوە ل هەمبەر وەرارا گلۆبالێ وەک رۆبۆت و هاڤی ببینیت.

ئەڤ بەزین و پێشکەتنا تەکنۆلۆژیا بلەز، ئەنەرگیا مرۆڤی لاواز دکەت، چونکو مرۆڤ بێی وەک خوەیاتی یێ بەرهەڤ بیت، هەرتم راستی گوهەرینا دهێت. سەرباری نەزانەبوونا مە یا هەمبەر کولتورێ پێشکەتنا تەکنۆلۆژیا، کورەتیا مە د کارئینانا ئالاڤێن سەرەدەریێ دایە. ب ئەنجام، مرۆڤ نکاریت گڤراندنێ دگەل ڤێ پێشکەتنێ بکەت، ژ بەر هندێ ڤەدگەریتە هزر و خوەزیێن بەرێ، کو ب “نۆستالگیا ــ Nostalgia” دهێتە بناڤکرن.

ژ بەر گوهەرینا بلەزا تەکنۆلۆژیا و پێشهاتان، ئەڤ رەوشە دخوازیتە دوبارە رۆهنکرن و پێناسا تێگەهان، داکو مرۆڤ بکاریت ڤان ئالاڤ و مێتۆدان ل گۆر کاودانێن ئیرۆ بکاربینیت، چونکو ئەڤە دبنە ئەلەمێنتێن راڤەکرنا بوویەران. ئانکو شۆرشا ئیرۆیا هژماری، هەرۆژ رەوشەکا نوو دئافرینیت، چونکو دیگیتال ب خوە شۆرشەکا گشتالیە ــ Gestall. ئێدی حەز و خەونا تەکنیکی، ژ حەزا مرۆڤ، گرۆپ و حکوومەتان بهێزترە، چونکو حەزا تەکنیکێ حەزەکا گلۆبالە، ژ بەر هندێ “چ رێکخراوێن مرۆڤاتی نینن، شیانێن برێڤەبرنا ڤێ قووناغا دیرۆکێ هەبن”.پێشکەتنا بهێزا ئالاڤێن تەکنۆلۆژیایێ، دخوازنە گوهەرین و نووکرنا ئەقلی، داکو بکارن دگەل پێشهاتێن بلەزێن سەردەمی بژین، چونکو وەرارا تەکنۆلۆژیایێ بوونەوەرەکێ دی، ب ناڤێ “رەوشەنبیرێ سۆسیال مەدیایێ” ئافراند، کو ب “رەوشەنبیرێ ئۆرگانێ نوو” دهێتە بناڤکرن. وەرارا تەکنۆلۆژیایێ ل جڤاکێن پاشڤەروو، جورەکێ “رەوشەنبیریا ڤالا” ئافراندیە، چونکو ئەڤ گەلە د ناڤبەرا “دەنگ و رەنگ/ وێنەیێ” کەنالێن گەهاندنێ دا مالقبوویە. ئەڤە هەموو رێگریێ ل وەرارا ئەقلی دکەن، چونکو رەوشەنبیریا کەڤنەشۆپ وەک “رەوشەنبیریا برینێ”، ل سەر ئەقلی هاتەکرن.

بەرلین، 2021.12.28

پتر به‌رچاڤ بكه‌
Back to top button

ئه‌ڤ مالپه‌ره‌ cookies بكارتینه‌ . ژ بو به‌رده‌وام بونا ب كارئینانا ڤى مالپه‌ری . پێویسته‌ تو بكارئینانا مه‌ بو cookies ب په‌ژرینی 

Close